Saga �eirra Hrafns og Gunnlaugs ormstungu eftir �v� sem sagt hefir Ari prestur hinn fr��i �orgilsson er mestur fr��ima�ur hefir veri� � �slandi � landn�mas�gur og forna fr��i.
1
�orsteinn h�t ma�ur. Hann var Egilsson, Skalla-Gr�mssonar, Kveld-�lfssonar hersis �r Noregi en �sger�ur h�t m��ir �orsteins og var Bjarnard�ttir.
�orsteinn bj� a� Borg � Borgarfir�i. Hann var au�igur a� f� og h�f�ingi mikill, vitur ma�ur og h�gv�r og h�fsma�ur um alla hluti. Engi var hann afreksma�ur um v�xt e�a afl sem Egill fa�ir hans �v� a� svo er sagt af fr��um m�nnum a� Egill hafi mestur kappi veri� � �slandi og h�lmg�nguma�ur og mest �tla� af b�ndasonum, fr��ima�ur var hann og mikill og manna vitrastur. �orsteinn var og hi� mesta afarmenni og vins�ll af allri al���u. �orsteinn var v�nn ma�ur, hv�tur � h�r og eygur manna best.
Svo segja fr��ir menn a� margir � �tt M�ramanna, �eir sem fr� Egli eru komnir, hafi veri� menn v�nstir en �a� s� �� mj�g sundurgreinilegt �v� a� sumir � �eirri �tt er kalla� a� lj�tastir menn hafi veri�. � �eirri �tt hafa og veri� margir atgervismenn um marga hluti sem var Kjartan �lafsson p� og V�ga-Bar�i og Sk�li �orsteinsson. Sumir voru og sk�ldmenn miklir � �eirri �tt, Bj�rn H�td�lakappi, Einar prestur Sk�lason, Snorri Sturluson og margir a�rir.
�orsteinn �tti J�fr��i Gunnarsd�ttur Hl�farsonar. Gunnar hefir best v�gur veri� og mestur fimleikama�ur veri� � �slandi af b�andm�nnum, annar Gunnar a� Hl��arenda, �ri�ji Stein��r � Eyri.
J�fr��ur var �tj�n vetra er �orsteinn f�kk hennar. H�n var ekkja. Hana haf�i �tt fyrr ��roddur son Tungu-Odds og var �eirra d�ttir H�nger�ur er �ar f�ddist upp a� Borg me� �orsteini. J�fr��ur var sk�rungur mikill.
�au �orsteinn �ttu mart barna en �� koma f� vi� �essa s�gu. Sk�li var elstur sona �eirra, annar Kollsveinn, �ri�ji Egill.
2
Eitt sumar er �a� sagt a� skip kom af hafi � Guf�r�s. Bergfinnur er nefndur st�rima�ur fyrir skipinu, norr�nn a� �tt, au�igur a� f� og heldur vi� aldur. Hann var vitur ma�ur.
�orsteinn b�ndi rei� til skips og r�� jafnan mestu hver kaupstefna var og svo var enn. Austmenn vistu�ust en �orsteinn t�k vi� st�rimanninum fyrir �v� a� hann beiddist �anga�. Bergfinnur var f�tala�ur of veturinn en �orsteinn veitti honum vel. Austma�urinn henti miki� gaman a� draumum.
Um vori� einn dag r�ddi �orsteinn um vi� Bergfinn ef hann vildi r��a me� honum upp undir Valfell. �ar var �� �ingst�� �eirra Borgfir�inga en �orsteini var sagt a� fallnir v�ru b��arveggir hans. Austma�urinn kve�st �a� v�st vilja og ri�u �eir heiman of daginn �r�r saman og h�skarl �orsteins �ar til er �eir koma upp undir Valfell til b�jar �ess er a� Grenjum heitir. �ar bj� einn ma�ur f�l�till er Atli h�t. Hann var landseti �orsteins og beiddi �orsteinn Atla a� hann f�ri til starfs me� �eim og hef�i p�l og reku. Hann ger�i svo.
Og er �eir koma til b��art�ftanna �� t�ku �eir til starfs allir og f�r�u �t veggina. Ve�ri� var heitt af s�lu. Og er �eir h�f�u �t f�rt veggina �� settist �orsteinn ni�ur og Austma�ur � b��art�ftina og sofna�i �orsteinn og l�t illa � svefni. Austma�ur sat hj� honum og l�t hann nj�ta draums s�ns. Og er hann vakna�i var honum erfitt or�i�.
Austma�ur spur�i hva� hann hef�i dreymt er hann l�t svo illa � svefni.
�orsteinn svara�i: "Ekki er mark a� draumum."
Og er �eir ri�u heim um kveldi� �� spyr Austma�ur hva� �orstein hef�i dreymt.
�orsteinn svarar: "Ef eg segi ��r drauminn �� skaltu r��a hann sem hann er til."
Austma�ur kve�st � �a� h�tta mundu.
�orsteinn m�lti ��: "�a� dreymdi mig a� eg ��ttist heima vera a� Borg og �ti fyrir karldyrum og s� eg upp � h�sin og � m�ninum �lft eina v�na og fagra og ��ttist eg eiga og ��tti m�r allg��. �� s� eg flj�ga ofan fr� fj�llunum �rn mikinn. Hann fl� hinga� og settist hj� �lftinni og klaka�i vi� hana bl��lega og h�n ��tti m�r �a� vel �ekkjast. �� s� eg a� �rninn var svarteygur og j�rnkl�r voru � honum. Vasklegur s�ndist m�r hann. �v� n�st s� eg flj�ga annan fugl af su�ur�tt. S� fl� hinga� til Borgar og settist � h�sin hj� �lftinni og vildi ���ast hana. �a� var og �rn mikill. Br�tt ��tti m�r s� �rninn er fyrir var �fast mj�g er hinn kom til og �eir b�r�ust snarplega og lengi og �a� s� eg a� hvorumtveggja bl�ddi. Og svo lauk �eirra leik a� sinn veg hn� hvor �eirra af h�sm�ninum og voru �� b��ir dau�ir en �lftin sat eftir hnipin mj�g og dapurleg. Og �� s� eg flj�ga fugl �r vestri. �a� var valur. Hann settist hj� �lftinni og l�t bl�tt vi� hana og s��an flugu �au � brott b��i samt � s�mu �tt og �� vakna�i eg. Og er draumur �essi �merkilegur," segir hann, "og mun vera fyrir ve�rum a� �au m�tast � lofti �r �eim �ttum er m�r ��ttu fuglarnir flj�ga."
Austma�ur segir: "Ekki er �a� m�n �tlan," segir hann, "a� svo s�."
�orsteinn m�lti: "Ger af drauminum sl�kt er ��r s�nist l�klegast og l�t mig heyra."
Austma�ur m�lti: "Fuglar �eir munu vera st�rra manna fylgjur en h�sfreyja ��n er eigi heil og mun h�n f��a meybarn fr�tt og fagurt og munt �� unna �v� miki�. En g�fgir menn munu bi�ja d�ttur �innar �r �eim �ttum sem ��r ��ttu ernirnir flj�ga a� og leggja � hana ofur�st og berjast of hana og l�tast b��ir af �v� efni. Og �v� n�st mun hinn �ri�ji ma�ur bi�ja hennar �r �eirri �tt er valurinn fl� a� og �eim mun h�n gift vera. N� hefi eg ��ddan draum �inn. Eg hygg eftir mun ganga."
�orsteinn svarar: "Illa er draumur r��inn og �vingjarnlega," sag�i hann, "og munt �� ekki drauma r��a kunna."
Austma�ur svarar: "�� munt a� raun um komast hversu eftir gengur."
�orsteinn lag�i f�� � Austmanninn og f�r hann � brott um sumari� og er hann n� �r s�gunni.
3
Um sumari� bj�st �orsteinn til �ings og m�lti til J�fr��ar h�sfreyju ��ur hann f�r heiman: "Svo er h�tta�," segir hann, "a� �� ert me� barni og skal �a� barn �t bera ef �� f��ir meybarn en upp f��a ef sveinn er."
Og �a� var �� si�vandi nokkur er land var allt alhei�i� a� �eir menn er f�litlir voru en st�� �meg� mj�g til handa l�tu �t bera b�rn s�n og ��tti �� illa gert �vallt.
Og er �orsteinn haf�i �etta m�lt �� svarar J�fr��ur: "�etta er ���nslega m�lt," segir h�n, "sl�kur ma�ur sem �� ert og mun ��r eigi s�nast �etta a� l�ta gera svo au�igur ma�ur sem �� ert."
�orsteinn svarar: "Veist �� skaplyndi mitt," segir hann, "a� eigi mun hl��isamt ver�a ef af er brug�i�."
S��an rei� hann til �ings en J�fr��ur f�ddi me�an meybarn �kafa fagurt. Konur vildu �a� bera a� henni en h�n kva� �ess litla ��rf og l�t �anga� kalla smalamann sinn er �orvar�ur h�t og m�lti h�n: "Hest minn skaltu taka og leggja s��ul � og f�ra barn �etta vestur � Hjar�arholt �orger�i Egilsd�ttur og bi� hana upp f��a me� leynd svo a� �orsteinn ver�i ei var vi�. Og �eim �staraugum renni eg til barns �essa a� v�st eigi nenni eg a� �a� s� �t bori�. En h�r eru �rj�r merkur silfurs er �� skalt hafa a� verkkaupi. En �orger�ur skal f� ��r fari vestur �ar og vist um haf."
�orvar�ur ger�i sem h�n m�lti. S��an rei� hann vestur � Hjar�arholt me� barni� og f�kk �orger�i � hendur en h�n l�t upp f��a landseta s�na er bjuggu inn � Leysingjast��um � Hvammsfir�i. En h�n t�k �orvar�i fari nor�ur � Steingr�msfir�i � Skeljav�k og vist of haf og f�r hann �ar utan og er hann n� �r s�gunni.
Og er �orsteinn kom heim af �ingi �� segir J�fr��ur honum a� barni� er �t bori� sem hann haf�i fyrir m�lt en smalama�ur var � brott hlaupinn og stoli� � brott hesti hennar.
�orsteinn kva� hana hafa vel gert og f�kk s�r smalamann annan.
N� li�u svo sex vetur a� �etta var� ekki v�st. Og �� rei� �orsteinn til heimbo�s vestur � Hjar�arholt til �lafs p� mags s�ns H�skuldssonar er �� ��tti vera me� mestri vir�ingu allra h�f�ingja vestur �ar. �orsteini var �ar vel fagna� sem l�klegt var.
Og � einnhvern dag a� veislunni er �a� sagt a� �orger�ur sat � tali vi� �orstein br��ur sinn � �ndvegi en �lafur �tti tal vi� a�ra menn. En yfir gegnt �eim � bekkinum s�tu meyjar �rj�r.
�� m�lti �orger�ur: "Hversu l�st ��r br��ir � meyjarnar �essar er h�r sitja gegnt okkur?"
Hann svarar: "Allvel," segir hann, "og er �� ein fegurst miklu og hefir h�n v�nleik �lafs en hv�ti og yfirbrag� vort M�ramanna."
�orger�ur svarar: "V�st er �a� satt er �� segir br��ir a� h�n hefir hv�ti og yfirbrag� vort M�ramanna en ei v�nleik �lafs p� �v� a� h�n er eigi hans d�ttir."
"Hversu m� �a� vera," segir �orsteinn, "en �� s� h�n ��n d�ttir?"
H�n svarar: "Me� sannindum a� segja ��r fr�ndi," kva� h�n, "�� er �essi ��n d�ttir en eigi m�n, hin fagra m�r" og segir honum s��an allt sem fari� haf�i og bi�ur hann fyrirgefa s�r og konu sinni �essi afbrig�i.
�orsteinn m�lti: "Ekki kann eg ykkur a� �saka um �etta og veltur �anga� sem vera vill um flesta hluti og hafi� �i� vel yfir sl�tt vanhyggju m�na. L�st m�r svo � mey �essa a� m�r �ykir mikil gifta � a� eiga jafnfagurt barn. E�a hva� heitir h�n?"
"Helga heitir h�n," segir �orger�ur.
"Helga hin fagra," segir �orsteinn. "N� skalt �� b�a fer� hennar heim me� m�r."
H�n ger�i svo. �orsteinn var �a�an �t leiddur me� g��um gj�fum og rei� Helga heim me� honum og f�ddist �ar upp me� mikilli vir�ing og �st af f��ur og m��ur og �llum fr�ndum.
4
�enna t�ma bj� uppi � Hv�t�rs��u � Gilsbakka Illugi svarti Hallkelsson Hrosskelssonar. M��ir Illuga var �ur��ur dylla d�ttir Gunnlaugs ormstungu. Illugi var annar mestur h�f�ingi � Borgarfir�i en �orsteinn Egilsson. Illugi svarti var st�reignama�ur og har�lyndur mj�g og h�lt vel vini s�na. Hann �tti Ingibj�rgu d�ttur �sbjarnar Har�arsonar �r �rn�lfsdal. M��ir Ingibjargar var �orger�ur d�ttir Mi�fjar�ar-Skeggja.
B�rn Ingibjargar og Illuga voru m�rg en f� koma vi� �essa s�gu. Hermundur h�t son �eirra en annar Gunnlaugur. B��ir voru �eir efnilegir menn og �� frumvaxta.
Svo er sagt fr� Gunnlaugi a� hann var snemmendis br��ger, mikill og sterkur, lj�sjarpur � h�r og f�r allvel, svarteygur og nokku� neflj�tur og skapfelligur � andliti, mi�mj�r og her�imikill, kominn � sig manna best, h�va�ama�ur mikill � �llu skaplyndi og framgjarn snemmendis og vi� allt �v�ginn og har�ur og sk�ld miki� og heldur n��sk�r og kalla�ur Gunnlaugur ormstunga.
Hermundur var �eirra vins�lli og haf�i h�f�ingjabrag� � s�r.
Og er Gunnlaugur var t�lf vetra gamall ba� hann f��ur sinn fararefna og kva�st hann vilja fara utan og sj� si� annarra manna. Illugi b�ndi t�k �v� seinlega, kva� hann eigi mundu �ykja g��an � ��rum l�ndum er hann ��ttist trautt mega semja vi� hann �ar heima sem hann vildi.
Og einnhvern morgun var �a� alllitlu s��ar a� Illugi b�ndi gekk �t snemma og s� a� �tib�r hans var opi� og voru lag�ir �t v�rusekkar nokkurir � hla�i� sex og �ar l�nur me�. Hann undra�ist �etta mj�g.
�ar gekk �� a� ma�ur og leiddi fj�gur hross og var �ar Gunnlaugur son hans og m�lti: "Eg hefi sekkana �t lagi�," segir hann.
Illugi spyr hv� hann ger�i svo. Hann segir a� �a� skyldi vera fararefni hans.
Illugi m�lti: "Engi r�� skalt �� taka af m�r og fara hvergi fyrr en eg vil" og kippti inn aftur v�rusekkunum.
Gunnlaugur rei� �� � brott �a�an og kom um kveldi� ofan til Borgar og bau� �orsteinn b�ndi honum �ar a� vera og �a� �iggur hann. Gunnlaugur segir �orsteini hversu fari� haf�i me� �eim fe�gum. �orsteinn ba� hann �ar vera �eim stundum sem hann vildi og �ar var hann �au misseri og nam l�gspeki a� �orsteini og vir�ist �llum m�nnum �ar vel til hans.
Jafnan skemmtu �au Helga s�r a� tafli og Gunnlaugur. Lag�i hvort �eirra g��an �okka til annars br��lega sem raunir bar � s��an. �au voru mj�g jafnaldrar.
Helga var svo f�gur a� �a� er s�gn fr��ra manna a� h�n hafi fegurst kona veri� � �slandi. H�r hennar var svo miki� a� �a� m�tti hylja hana alla og svo fagurt sem gull bari� og engi kostur ��tti �� �v�l�kur sem Helga hin fagra � �llum Borgarfir�i og v��ara annars sta�ar.
Og einhvern dag er menn s�tu � stofu a� Borg �� m�lti Gunnlaugur til �orsteins: "Einn er s� hlutur � l�gum, er �� hefir eigi kennt m�r, a� fastna m�r konu."
�orsteinn segir: "�a� er l�ti� m�l" og kenndi honum atferli.
�� m�lti Gunnlaugur: "N� skalt �� vita hvort m�r hafi skilist og mun eg n� taka � h�nd ��r og l�ta sem eg festi m�r Helgu d�ttur ��na."
�orsteinn segir: "�arfleysi �tla eg �a� vera," segir hann.
Gunnlaugur �reifa�i �� �egar � h�nd honum og m�lti: "Veit m�r n� �etta," segir hann.
"Ger sem �� vilt," segir �orsteinn, "en �a� skulu �eir vita er hj� eru staddir a� �etta skal vera sem �m�lt og �essu skulu engi undirm�l fylgja."
S��an nefndi Gunnlaugur s�r votta og fastna�i s�r Helgu og spur�i s��an hvort �� n�tti svo n�ta. Hann kva� svo vera mega og var� m�nnum miki� gaman a� �essu, �eim er vi� voru staddir.
5
�nundur h�t ma�ur er bj� su�ur a� Mosfelli. Hann var au�ma�ur hinn mesti og haf�i go�or� su�ur �ar um nesin. Hann var kvonga�ur ma�ur og h�t Geirn� kona hans, Gn�psd�ttir, Molda-Gn�pssonar er nam su�ur Grindav�k.
�eirra synir voru �eir Hrafn og ��rarinn og Eindri�i. Allir vooru �eir efnilegir menn en �� var Hrafn fyrir �eim � hv�vetna. Hann var mikill ma�ur og sterkur, manna sj�legastur og sk�ld gott og er hann var mj�g roskna�ur �� f�r hann landa � milli og vir�ist hvervetna vel �ar sem hann kom.
�� bj� su�ur � Hjalla � �lfusi �eir ��roddur hinn spaki Eyvindarson og Skafti son hans er �� var l�gs�guma�ur � �slandi. M��ir Skafta var Rannveig d�ttir Gn�ps Molda-Gn�pssonar og voru �eir systrasynir Skafti og �nundarsynir. Var �ar vin�tta mikil me� fr�ndsemi.
�� bj� �t a� Rau�amel �orfinnur Sel-��risson og �tti sj� sonu og voru allir efnilegir menn. �eir h�tu svo: �orgils, Eyj�lfur og ��rir, og voru �eir mestir menn �t �anga�. Og �essir menn er n� eru nefndir voru allir uppi � einn t�ma.
Og �essu n�r ur�u �au t��indi er best hafa or�i� h�r � �slandi a� landi� var� allt kristi� og allt f�lk hafna�i fornum �tr�na�i.
Gunnlaugur ormstunga, er ��ur var fr� sagt, var n� �mist a� Borg me� �orsteini e�a Illuga f��ur s�num � Gilsbakka sex vetur og var hann �� �tj�n vetra og samdist �� miki� me� �eim fe�gum.
Ma�ur h�t �orkell svarti. Hann var heimama�ur Illuga og n�fr�ndi og haf�i �ar upp vaxi�. Honum t�mdist arfur nor�ur � Vatnsdal � �si og beiddi hann Gunnlaug fara me� s�r. Og hann ger�i svo og ri�u nor�ur tveir saman � �s og fengu f�i�, og greiddu �eir f�i� af h�ndum er var�veitt h�f�u me� atg�ngu Gunnlaugs.
Og er �eir ri�u nor�an gistu �eir � Gr�mstungum a� au�igs b�nda er �ar bj�. Og um morguninn t�k smalama�ur hest Gunnlaugs og var �� sveittur mj�g er �eir fengu. Gunnlaugur laust smalamanninn � �vit. B�ndi vildi eigi svo b�i� hafa og beiddi b�ta fyrir. Gunnlaugur bau� a� gjalda b�nda m�rk. B�nda ��tti �a� of l�ti�.
Gunnlaugur kva� �� v�su:
M�rk bau� eg mundangs sterkum
mannni, tyggja ranna.
Gr�s�ma skaltu g�ma
gl��sp�tis �a� n�ta.
I�rast muntu ef y�rum
allr��r fl��a �r sj��i
l�tr ey�anda l��a
linns samlagar kindar.
�essi var� s�tt �eirra sem Gunnlaugur bau� og ri�u �eir su�ur heim vi� svo b�i�.
Og litlu s��ar beiddi Gunnlaugur f��ur sinn fararefna � anna� sinn.
Illugi segir: "N� skal vera sem �� vilt," segir hann. "Hefir �� n� heldur sami� �ig �r �v� sem var."
Rei� Illugi �� heiman skj�tt og keypti skip h�lft til handa Gunnlaugi, er uppi st�� � Gufu�r�si, a� Au�uni festargram. �essi Au�un vildi eigi utan flytja sonu �sv�fs hins spaka eftir v�g Kjartans �lafssonar sem segir � Laxd�la s�gu og var� �a� �� s��ar en �etta.
Og er Illugi kom heim �� �akka�i Gunnlaugur honum vel. �orkell svarti r��st til fer�ar me� Gunnlaugi og var fluttur varna�ur �eirra til skips en Gunnlaugur var a� Borg me�an �eir bjuggust og ��tti gla�ara a� tala vi� Helgu en vera � starfi me� kaupm�nnum.
Einnhvern dag spur�i �orsteinn Gunnlaug ef hann vildi r��a til hrossa me� honum upp � Langavatnsdal. Gunnlaugur kva�st �a� vilja.
N� r��a �eir tveir saman �ar til er �eir koma til selja �orsteins er heita � �orgilsst��um og voru �ar st��hross er �orsteinn �tti fj�gur saman og voru rau� a� lit. Hestur var allv�nlegur og l�tt reyndur. �orsteinn bau� a� gefa Gunnlaugi hrossin en hann kva�st eigi hrossa �urfa er hann �tla�i af landi.
Og �� ri�u �eir til annarra st��hrossa. Var �ar hestur gr�r me� fj�rum merum og var s� bestur � Borgarfir�i og bau� �orsteinn a� gefa �ann Gunnlaugi.
Hann svarar: "Eigi vil eg �essi heldur en hin. E�a hv� b��ur �� m�r eigi �a� er eg vil �iggja?"
"Hva� er �a�?" segir �orsteinn.
Gunnlaugur m�lti: "Helga hin fagra d�ttir ��n."
�orsteinn svarar: "Ei mun svo skj�tt r��ast," segir hann og t�k anna� m�l og ri�u heimlei�is ofan me� Lang�.
�� m�lti Gunnlaugur: "Vita vil eg," segir hann, "hverju �� vilt svara m�r um b�nor�i�."
�orsteinn svarar: "Ekki sinni eg h�g�ma ��num," segir hann.
Gunnlaugur m�lti: "�etta er alhugi minn en eigi h�g�mi."
�orsteinn svarar: "Vita skyldir �� fyrst hva� �� vildir. Ertu ei r��inn til utanfer�ar og l�tur �� sem �� skulir kvongast? Er �a� ekki jafnr��i me� ykkur Helgu me�an �� ert svo �r��inn og mun �v� ekki ver�a � liti�."
Gunnlaugur m�lti: "Hvar til �tlar �� um gjafor� d�ttur �innar ef �� vilt eigi gifta syni Illuga svarta, e�a hvar eru �eir � Borgarfir�i er meira h�ttar s�u en hann?"
�orsteinn svarar: "Ekki fer eg � mannj�fnu�," segir hann, "en v�rir �� sl�kur ma�ur sem hann �� mundi ��r ei fr� v�sa�."
Gunnlaugur m�lti: "Hverjum viltu heldur gifta d�ttur ��na en m�r?"
�orsteinn svarar: "Mart er h�r gott mannval. �orfinnur a� Rau�amel � sj� sonu og alla vel manna�a."
Gunnlaugur svarar: "Hvorgi �eirra �nundar n� �orfinns er jafnmenni f��ur m�ns �v� a� �ig skortir s�nt vi� hann. E�a hva� hefir �� � m�ti �v� er hann deildi kappi vi� �orgr�m go�a Kallaksson � ��rness�ingi og vi� sonu hans og haf�i einn �a� er vi� l�?"
�orsteinn svarar: "Eg st�kkti � brott Steinari syni �nundar sj�na og ��tti �a� heldur mikilr��i."
Gunnlaugur svarar: "Egils naustu a� �v�, f��ur ��ns, enda mun �ar f�m b�ndum vel endast a� synja m�r m�g�ar."
�orsteinn svarar: "Haf�u � frammi k�gan vi� �� uppi vi� fj�llin en �a� kemur ��r fyrir ekki h�r �t � M�runum."
Um kveldi� koma �eir heim. Og um morguninn r��ur Gunnlaugur upp � Gilsbakka og ba� f��ur sinn r��a til kvonb�na me� s�r �t til Borgar.
Illugi svarar: "�� ert �r��inn ma�ur �ar sem �� ert r��inn til utanfer�ar en l�tur n� sem �� skulir starfa � kvonb�num og veit eg a� sl�kt er ekki vi� skaplyndi �orsteins."
Gunnlaugur svarar: "Eg �tla �� utan allt eins og l�kar m�r ekki utan �� fylgir �essu."
S��an rei� Illugi heiman me� t�lfta mann ofan til Borgar og t�k �orsteinn vel vi� honum.
Um morguninn snemma r�ddi Illugi til �orsteins: "Eg vil tala vi� �ig."
�orsteinn svarar: "G�ngum upp � borgina og t�lum �ar."
Og svo ger�u �eir. Gunnlaugur gekk me� �eim.
�� m�lti Illugi: "Gunnlaugur fr�ndi minn kve�st hafa vaki� b�nor� vi� �ig fyrir s�na h�nd a� bi�ja Helgu d�ttur �innar. En n� vil eg vita hvern sta� eiga skal m�li�. Er ��r kunnig �tt hans og fj�reign vor. Skal hvorki til spara af vorri hendi sta�festu n� mannaforr�� ef �� er n�r en ��ur."
�orsteinn svarar: "�a� eitt finn eg Gunnlagi a� m�r �ykir hann vera �r��inn," segir hann, "en ef hann v�ri ��r l�kur � skaplyndi �� mundi eg l�tt seinka."
Illugi svarar: "�etta mun okkur ver�a a� vinslitum ef �� synjar okkur fe�gum jafnr��is."
�orsteinn svarar: "Fyrir ��n or�," segir hann, "og okkra vingan �� skal Helga vera heitkona Gunnlaugs en eigi festarkona og b��a �rj� vetur. En Gunnlaugur skal fara utan og skapa sig eftir g��ra manna si�um en eg skal laus allra m�la ef hann kemur ei svo �t e�a m�r vir�ist eigi skapfer�i hans."
Og vi� �etta skilja �eir. R��ur Illugi heim en Gunnlaugur til skips. Og er �eim gaf byr l�tu �eir � haf og komu skipi s�nu nor�ur vi� Noreg og sigldu inn eftir �r�ndheimi til Ni�ar�ss og l�gu �ar � l�gi og skipu�u upp.
6
�enna t�ma r�� fyrir Noregi Eir�kur jarl H�konarson og Sveinn br��ir hans. Eir�kur jarl haf�i �� a�setu inn � Hl��um a� f��urleif� sinni og var r�kur h�f�ingi. Sk�li �orsteinsson var �� me� jarli og var hir�ma�ur hans og vel metinn.
�a� er fr� sagt a� �eir Gunnlaugur og Au�un festargramur gengu t�lf menn saman inn � Hla�ir. Gunnlaugur var svo b�inn a� hann var � gr�m kyrtli og � hv�tum leistbr�kum. Sull haf�i hann � f�ti ni�ri � ristinni. Freyddi �r upp bl�� og vogur er hann gekk vi�. Og me� �eim b�ningi gekk hann fyrir jarlinn og �eir Au�un og kv�ddu hann vel. Jarl kenndi Au�un og spyr hann t��inda af �slandi en Au�un sag�i sl�k sem voru.
Jarl spyr Gunnlaug hver hann v�ri en hann sag�i honum nafn sitt og �tt.
Jarl m�lti: "Sk�li �orsteinsson," segir hann, "hva� manna er �essi � �slandi?"
"Herra," segir hann, "taki� honum vel. Hann er hins besta manns son � �slandi, Illuga svarta af Gilsbakka, og f�stbr��ir minn."
Jarl m�lti: "Hva� er f�ti ��num �slendingur?"
"Sullur er � herra," sag�i hann.
"Og gekkst �� �� ekki haltur?"
Gunnlaugur svarar: "Eigi skal haltur ganga me�an b��ir f�tur eru jafnlangir."
�� m�lti hir�ma�ur jarls er ��rir h�r: "�essi rembist miki�, �slendingurinn, og v�ri vel a� v�r freistu�um hans nokku�."
Gunnlaugur leit vi� honum og m�lti:
Hir�ma�r er einn,
s� er einkar meinn
Tr�i� honum vart,
hann er illr og svartr.
�� vildi ��rir gr�pa til exar.
Jarl m�lti: "L�t vera kyrrt," segir hann, "ekki skulu menn gefa a� sl�ku gaum. E�a hve gamall ma�ur ertu �slendingur?"
Gunnlaugur svarar: "Eg em n� �tj�n vetra," segir hann.
"�a� l�t eg um m�lt," segir jarl, "a� �� ver�ir ei annarra �tj�n."
Gunnlaugur m�lti og heldur l�gt: "Bi� m�r �ngra forb�na," segir hann, "en bi� ��r heldur."
Jarl m�lti: "Hva� sag�ir �� n� �slendingur?"
Gunnlaugur svarar: "Svo sem m�r ��tti vera eiga a� �� b��ir m�r �ngra forb�na en b��ir sj�lfum ��r hallkv�mri b�na."
"Hverra ��?" segir jarl.
"A� �� fengir ei �v�l�kan dau�daga sem H�kon jarl fa�ir �inn."
Jarl setti svo rau�an sem bl�� og ba� taka f�l �etta skj�tt.
�� gekk Sk�li fyrir jarl og m�lti: "Geri� fyrir m�n or� herra og gefi� manninum gri� og fari hann � brott sem skj�tast."
Jarl m�lti: "Ver�i hann � brottu sem skj�tast ef hann vill gri�in hafa og komi aldrei � mitt r�ki s��an."
�� gekk Sk�li �t me� Gunnlaugi og ofan � bryggjur. �ar var Englandsfar alb�i� til �tl�ts. Og �� t�k Sk�li Gunnlaugi far og �orkatli fr�nda hans. En Gunnlaugur f�kk Au�uni skip sitt til var�veislu og f� sitt �a� er hann haf�i ei me� s�r.
N� sigla �eir Gunnlaugur � Englandshaf og komu um hausti� su�ur vi� Lund�nabryggjur og r��u �ar til hlunns skipi s�nu.
7
�� r�� fyrir Englandi A�alr��ur konungur J�tgeirsson og var g��ur h�f�ingi. Hann sat �enna vetur � L�nd�naborg.
Ein var �� tunga � Englandi sem � Noregi og � Danm�rku. En �� skiptust tungur � Englandi er Vilhj�lmur bastar�ur vann England. Gekk �a�an af � Englandi valska er hann var �a�an �tta�ur.
Gunnlaugur gekk br��lega fyrir konung og kvaddi hann vel og vir�ulega.
Konungur spyr hva�an af l�ndum hann v�ri.
Gunnlaugur segir sem var "en �v� hefi eg s�tt � y�varn fund herra a� eg hefi kv��i ort um y�ur og vildi eg a� ��r hl�ddu� kv��inu."
Konungur kva� svo vera skyldu. <P<
Her s�st allr vi� �rva
Englands sem gu�s engil.
�tt l�tr grams og gumna
gunnbr��s A�alr��i.
Konungur �akka�i honum kv��i� og gaf honum a� bragarlaunum skarlatsskikkju skinndregna hinum bestum skinnum og hla�b�na � skaut ni�ur og ger�i hann hir�mann sinn. Og var Gunnlaugur me� konungi um veturinn og vir�ist vel.
Og einn dag um morguninn snemnma �� m�tti Gunnlaugur �remur m�nnum � str�ti einu og nefndist s� ��rormur er fyrir �eim var. Hann var mikill og sterkur og fur�u torveldlegur.
Hann m�lti: "Nor�ma�ur," segir hann, "sel m�r f� nokku� a� l�ni."
Gunnlaugur svarar: "Ekki mun �a� r��legt a� selja f� sitt �kunnum m�nnum."
Hann svarar: "Eg skal gjalda ��r a� nefndum degi."
"�� skal � �a� h�tta," segir Gunnlaugur.
S��an seldi hann honum f�i�.
Og litlu s��ar fann Gunnlaugur konunginn og segir honum fj�rl�ni�.
Konungur svarar: "N� hefir l�tt til tekist. �essi er hinn mesti r�nsma�ur og v�kingur og eig ekki vi� hann en eg skal f� ��r jafnmiki� f�."
Gunnlaugur svarar: "Illa er oss �� fari�," segir hann, "hir�m�nnum y�rum, g�ngum upp � saklausa menn en l�ta sl�ka sitja yfir voru og skal �a� aldrei ver�a."
Og litlu s��ar hitti hann ��rorm og heimti f�i� a� honum en hann kva�st eigi gjalda mundu.
Gunnlaugur kva� �� v�su �essa:
Me�alr�� er ��r M��i
m�lma galdrs a� halda,
att hafi� ��r vi� prettum
oddrj��, fyrir m�r hoddum.
Vita m�ttu hitt a� eg heiti,
h�r s� eg � �v� f�ri,
�a� f�kkst nafn af n�kkvi,
na�rstunga, m�r ungum.
"N� vil eg bj��a ��r l�g," segir Gunnlaugur, "a� �� gjalt m�r f� mitt e�a gakk � h�lm vi� mig ella � �riggja n�tta fresti."
�� hl� v�kingurinn og m�lti: "Til �ess hefir engi or�i� fyrri en �� a� skora m�r � h�lm svo skar�an hlut sem margur hefir fyrir m�r bori� og em eg �essa alb�inn."
Og vi� �a� skildu �eir Gunnlaugur a� sinni.
Gunnlaugur segir konungi svo b�i�.
Hann svarar: "N� er komi� � all�v�nt efni. �essi ma�ur deyfir hvert vopn. N� skaltu m�num r��um fram fara og er h�r sver� er eg vil gefa ��r og me� �essu skaltu vega en s�n honum anna�."
Gunnlaugur �akka�i konungi vel.
Og er �eir voru til h�lms b�nir �� spyr ��rormur hverninn sver� �a� v�ri er hann haf�i. Gunnlaugur s�nir honum og breg�ur en haf�i lykkju � me�alkafla � konungsnaut og dregur � h�nd s�r.
Berserkurinn m�lti er hann s� sver�i�: "Ekki hr��ist eg �a� sver�," segir hann og hj� til Gunnlaugs me� sver�i og af honum mj�g svo skj�ldinn allan. Gunnlaugur hj� �egar � m�t me� konungsnaut en berserkurinn st�� hl�farlaus fyrir og hug�i a� hann hef�i hi� sama vopn og hann s�ndi en Gunnlaugur hj� hann �egar banah�gg.
Konungur �akka�i honum verki� og af �essu f�kk hann mikla fr�g� � Englandi og v��a annars sta�ar.
Um vori� er skip gengu milli landa �� ba� Gunnlaugur A�alr�� konung orlofs a� sigla nokku�. Konungur spyr hva� hann vildi ��.
Gunnlaugur svarar: "Eg vildi efna �a� sem eg hefi heiti�" og kva� v�su �essa:
Koma skal eg v�st a� vitja
v�gsd�glinga �riggja,
�v� hef eg hlutv�ndum heiti�,
hjarls og tveggja jarla.
hverfka eg aftr ��r arfi,
au�veitir gefr rau�an
ormabe� fyrir ermar,
odd-Gefnar m�r stefni.
"Svo skal og vera sk�ld," segir konungur og gaf honum gullhring er st�� sex aura "en �v� skaltu heita m�r," segir konungur, "a� koma aftur til m�n a� ��ru hausti fyrir �v� a� eg vil ei l�ta �ig fyrir sakir ��r�ttar �innar."
8
S��an siglir Gunnlaugur af Englandi me� kaupm�nnum nor�ur til Dyflinnar. �� r�� fyrir �rlandi Sigtryggur konungur silkiskegg, son �lafs kvarans og Kormla�ar drottningar. Hann haf�i �� skamma stund r��i� r�kinu. Gunnlaugur gekk �� fyrir konung og kvaddi hann vel og vir�ulega. Konungur t�k honum s�milega.
Gunnlaugur m�lti: "Kv��i hefi eg ort um y�ur og vildi eg hlj�� f�."
Konungur svarar: "Ekki hafa menn til �ess or�i� fyrri a� f�ra m�r kv��i og skal v�st hl��a."
Gunnlaugur kva� �� dr�puna og er �etta stefi� �:
Elr sv�ru sk�
Sigtryggr vi� hr�.
Og �etta er �ar:
Kann eg m�ls of skil
hvern eg m�ra vil
konungmanna kon,
hann er Kvarans son.
Muna gramr vi� mig,
venr hann gj�fli sig,
�ess mun grepp vara,
gullhring spara.
Segi siklingr m�r
ef hann heyri s�r
d�rlegra brag,
�a� er dr�pu lag.
Konungur �akka�i honum kv��i� og kalla�i til s�n f�hir�i sinn og m�lti svo: "Hverju skal launa kv��i�?"
Hann svarar: "Hverju vilji� ��r herra?" segir hann.
"Hversu er launa�," segir konungur, "ef eg gef honum kn�rru tvo?"
F�hirsluma�ur svarar: "Of miki� er �a� herra," segir hann. "A�rir konungar gefa a� bragarlaunum gripi g��a, sver� g�� e�a gullhringa g��a."
Konungur gaf honum kl��i s�n af n�ju skarlati, kyrtil hla�b�inn og skikkju me� �g�tum skinnum og gullhring er st�� m�rk. Gunnlaugur �akka�i honum vel og dvaldist �ar skamma stund og f�r �a�an til Orkneyja.
�� r�� fyrir Orkneyjum Sigur�ur jarl Hl��visson. Hann var vel til �slenskra manna. Gunnlaugur kvaddi jarl vel og kve�st hafa a� f�ra honum kv��i. Jarl kva�st hl��a vilja kv��i hans, svo st�rra manna sem hann var � �slandi. Gunnlaugur flutti kv��i� og var �a� flokkur og vel ortur. Jarl gaf honum brei��xi, sifurrekna alla �ar er b�ta ��tti, a� kv��islaunum og bau� honum me� s�r a� vera.
Gunnlaugur �akka�i honum gj�fina og svo bo� hi� sama en kve�st ver�a a� fara austur til Sv��j��ar og gekk s��an � skip me� kaupm�nnum �eim er sigldu til Noregs og komu um hausti� austur vi� Konungahellu. �orkell fr�ndi hans fylgdi honum jafnan. �r Konungahellu fengu �eir s�r lei�toga upp � Gautland hi� vestra og komu fram � kaupsta� �eim er � Sk�rum heitir.
�ar r�� fyrir jarl s� er Sigur�ur h�t og var vi� aldur. Gunnlaugur gekk fyrir hann og kvaddi hann vel og kva�st kv��i hafa ort um hann. Jarl gaf gott hlj�� til. Gunnlaugur kva� kv��i� og var �a� flokkur. Jarl �akka�i honum og launa�i honum vel og bau� honum me� s�r a� vera um veturinn.
Sigur�ur jarl haf�i j�labo� miki� um veturinn. Og affangadag j�la koma �ar sendimenn Eir�ks jarls nor�an af Noregi t�lf saman. �eir f�ru me� gj�fum til Sigur�ar jarls. Jarlinn fagna�i �eim vel og skipa�i �eim um j�lin hj� Gunnlaugi. �ar voru �l�ti mikil.
Gautar r�ddu um a� engi jarl v�ri meiri og fr�gri en Sigur�ur. Noregsm�nnum ��tti Eir�kur jarl miklu framar og um �etta �r�ttu �eir og t�ku Gunnlaug til �rskur�armanns hvorirtveggju um �etta m�l.
Gunnlaugur kva� �� v�su �essa:
Segi� �r fr� jarli,
oddfeimu stafir, �eima,
hann hefir litnar h�var,
h�r karl er s�, b�rur.
Sigreynir hefir s�nar
sj�lfr � miklu gj�lfri
austur fyrir unnar hesti
Eir�kr bl�ar fleiri.
Hvorirtveggju undu vel vi� �rskur�inn en betur Noregsmenn. Sendimenn f�ru �a�an eftir j�lin me� f�gj�fum er Sigur�ur jarl sendi Eir�ki jarli. S�g�u �eir n� Eir�ki jarli �rskur�inn Gunnlaugs. Jarli ��tti Gunnlaugur hafa s�nt vi� sig einur� og vin�ttu og l�t �au or� um fara a� Gunnlaugur skyldi �ar fri�land hafa � hans r�ki. �a� fr�tti Gunnlaugur s��an hva� jarl haf�i um m�lt.
Sigur�ur jarl f�kk Gunnlaugi lei�toga austur � T�undaland � Sv��j�� sem hann beiddi.
9
�enna t�ma r�� fyrir Sv��j�� �lafur konungur s�nski son Eir�ks konungs sigurs�la og Sigr��ar hinnar st�rr��u d�ttur Sk�glar-T�sta. Hann var r�kur konungur og �g�tur, metna�arma�ur mikill.
Gunnlaugur kom til Uppsala n�r �ingi �eirra Sv�a um vori� og er hann n��i konungs fundi kvaddi hann konunginn. Hann t�k honum vel og spyr hver hann v�ri. Hann kva�st vera �slandsma�ur. �ar var �� me� �lafi konungi Hrafn �nundarson.
Konungur m�lti: "Hrafn," segir hann, "hva� manna er hann � �slandi?"
Ma�ur st�� upp af hinum ���ra bekk, mikill og vasklegur, gekk fyrir konung og m�lti: "Herra," segir hann, "hann er hinnar bestu �ttar og sj�lfur hinn vaskasti ma�ur."
"Fari hann �� og sitji hj� ��r," sag�i konungur.
Gunnlaugur m�lti: "Kv��i hefi eg a� f�ra y�ur," sag�i hann, "og vildi eg a� ��r hl�ddu� og g�fu� hlj�� til."
"Gangi� fyrst og sitji�," sag�i konungur. "Ekki er n� t�m til yfir kv��um a� sitja."
�eir ger�u svo. T�ku �eir �� tal me� s�r Gunnlaugur og Hrafn. Sag�i hvor ��rum fr� fer�um s�num. Hrafn kva�st fari� hafa ��ur um sumari� af �slandi til Noregs og �ndver�an vetur austur til Sv��j��ar. �ar gerist br�tt vel me� �eim.
Og einn dag er li�i� var �ingi� voru �eir b��ir fyrir konungi Gunnlaugur og Hrafn.
�� m�lti Gunnlaugur: "N� vildi eg herra," segir hann, "a� ��r heyr�u� kv��i�."
"�a� m� n�," segir hann.
"N� vil eg flytja kv��i mitt herra," segir Hrafn.
"�a� m� vel," segir hann.
�� vil eg flytja fyrr kv��i mitt herra," segir Gunnlaugur, "ef ��r vilji� svo."
"Eg � fyrr a� flytja herra," segir Hrafn, "er eg kom fyrr til y�var."
Gunnlaugur m�lti: "Hvar komu fe�ur okkrir �ess," segir hann, "a� minn fa�ir v�ri eftirb�tur ��ns f��ur, hvar nema alls hvergi? Skal og svo me� okkur vera."
Hrafn svarar: "Gerum �� kurteisi," segir hann, "a� v�r f�rum �etta ei � kappm�li og l�tum konung r��a."
Konungur m�lti: "Gunnlaugur skal fyrri flytja �v� a� honum eirir illa ef hann hefir ei sitt m�l."
�� kva� Gunnlaugur dr�puna er hann haf�i orta um �laf konung.
Og er loki� var dr�punni �� m�lti konungur: "Hrafn," sag�i hann, "hversu er kv��i� ort?"
"Vel herra," sag�i hann. "�a� er st�rort kv��i og �fagurt og nakkva� stir�kve�i� sem Gunnlaugur er sj�lfur � skaplyndi."
"N� skaltu flyta �itt kv��i Hrafn," segir konungur.
Hann gerir svo.
Og er loki� var �� m�lti konungur: "Gunnlaugur," segir hann, "hversu er kv��i �etta ort?"
Gunnlaugur svarar: "Vel herra," segir hann. "�etta er fagurt kv��i sem Hrafn er sj�lfur a� sj� og yfirbrag�sl�ti�. E�a hv� ortir �� flokk um konunginn," segir hann, "e�a ��tti ��r hann ei dr�punnar ver�ur?"
Hrafn svarar: "T�lum �etta ei lengur. Til mun ver�a teki� ��tt s��ar s�," segir hann og skildu n� vi� svo b�i�.
Litlu s��ar ger�ist Hrafn hir�ma�ur �lafs konungs og ba� hann orlofs til brottfer�ar. Konungur veitti honum �a�.
Og er Hrafn var til brottfer�ar b�inn �� m�lti hann til Gunnlaugs: "Loki� skal n� okkarri vin�ttu fyrir �v� a� �� vildir hr�pa mig h�r fyrir h�f�ingjum. N� skal eg einhverju sinni eigi �ig minnur vanvir�a en �� vildir mig h�r."
Gunnlaugur svarar: "Ekki hryggja mig h�t ��n," segir hann, "og hvergi munum vi� �ess koma a� eg s� minna vir�ur en ��."
�lafur konungur gaf Hrafni g��ar gjafir a� skilna�i og f�r hann � brott s��an.
Hrafn f�r austan um vori� og kom til �r�ndheims og bj� skip sitt og sigldi til �slands um sumari� og kom skipi s�nu � Leiruvog fyrir ne�an Hei�i og ur�u honum fegnir fr�ndur og vinir og var hann heima �ann vetur me� f��ur s�num.
Og um sumari� � al�ingi fundust �eir fr�ndur, Skafti l�gma�ur og Sk�ld-Hrafn.
�� m�lti Hrafn: "�itt fullting vildi eg hafa til kvonb�nar vi� �orstein Egilsson a� bi�ja Helgu d�ttur hans."
Skafti svarar: "Er h�n eigi ��ur heitkona Gunnlaugs ormstungu?"
Hrafn svarar: "Er ei li�in s� stefna n�," segir hann, "sem m�lt var me� �eim? Enda er miklu meiri hans ofsi er hann muni n� �ess g� e�a geyma."
Skafti svarar: "Gerum sem ��r l�kar."
S��an gengu �eir fj�lmennir til b��ar �orsteins Egilssonar. Hann fagna�i �eim vel.
Skafti m�lti: "Hrafn fr�ndi minn vill bi�ja Helgu d�ttur �innar og er ��r kunnig �tt hans og au�ur fj�r og menning g��, fr�nda afli mikill og vina."
�orsteinn svarar: "H�n er ��ur heitkona Gunnlaugs og vil eg halda �ll m�l vi� hann, �au sem m�lt voru."
Skafti m�lti: "Eru n� eigi li�nir �r�r vetur er til voru nefndir me� y�ur?"
"J�," sag�i �orsteinn, "en ei er sumari� li�i� og m� hann enn til koma � sumar."
Skafti svarar: "En ef hann kemur eigi til sumarlangt hverja von skum v�r �� eiga �essa m�ls?"
�orsteinn svarar: "H�r munum v�r koma anna� sumar og m� �� sj� hva� r��legast �ykir en ekki tj�r n� �etta a� tala lengur a� sinni."
Og vi� �a� skildu �eir og ri�u menn heim af �ingi.
Ekki f�r �etta tal leynt a� Hrafn ba� Helgu. Ei kom Gunnlaugur �t a� sumri.
Og anna� sumar � al�ingi fluttu �eir Skafti b�nor�i� �kaflega, kv��u �� �orstein lausan allra m�la vi� Gunnlaug.
�orsteinn svarar: "Eg � f�r d�tur fyrir a� sj� og vildi eg gjarna a� �ngum manni yr�u ��r a� r�gi. N� vil eg finna fyrst Illuga svarta."
Og svo ger�i hann.
Og er �eir fundust �� m�lti �orsteinn: "�ykir ��r eg laus allra m�la vi� Gunnlaug son �inn?"
Illugi m�lti: "Svo er v�st," segir hann, "ef �� vilt. Kann eg h�r n� f�tt til a� leggja er eg veit eigi gj�rla efni sonar m�n Gunnlaugs."
�orsteinn gekk �� til Skafta og keyptu �eir svo a� br��laup skyldi vera a� veturn�ttum a� Borg ef Gunnlaugur k�mi eigi �t � �v� sumri en �orsteinn laus allra m�la vi� Hrafn ef Gunnlaugur k�mi til og vitja�i r��sins.
Eftir �a� ri�u menn heim af �inginu og fresta�ist tilkoma Gunnlaugs en Helga hug�i illt til r��a.
10
N� er a� segja fr� Gunnlaugi a� hann f�r af Sv��j��u �a� sumar til Englands er Hrafn f�r til �slands og �� g��ar gjafir af �lafi konungi a� skilna�i �eirra. A�alr��ur konungur t�k vi� Gunnlaugi allvel og var hann me� honum um veturinn me� g��ri s�md.
� �enna t�ma r�� fyrir Danm�rku Kn�tur hinn r�ki Sveinsson og haf�i n�teki� vi� f��urleif� sinni og heita�ist jafnan a� herja til Englands fyrir �v� a� Sveinn konungur fa�ir hans haf�i unni� miki� r�ki � Englandi ��ur hann anda�ist vestur �ar. Og � �ann t�ma var mikill her danskra manna vestur �ar og var s� h�f�ingi fyrir er Hemingur h�t, son Str�t-Haralds jarls og br��ir Sigvalda jarls, og h�lt hann �a� r�ki undir Kn�t konung er Sveinn konungur haf�i ��ur unni�.
Um vori� ba� Gunnlaugur konunginn s�r orlofs til brottfer�ar.
Hann svarar: "Ei samir ��r n� a� fara fr� m�r til sl�ks �fri�ar sem n� horfir h�r � Englandi �ar sem �� ert minn hir�ma�ur."
Gunnlaugur svarar: "��r skulu� r��a minn herra og gef m�r orlof a� sumri til brottfer�ar ef Danir koma eigi."
Konungur svarar: "Sj�um vi� ��."
N� lei� �a� sumar og veturinn eftir og komu Danir eigi. Og eftir mitt sumar f�kk Gunnlaugur orlof til brottfer�ar af konungi og f�r Gunnlaugur �a�an austur til Noregs og fann Eir�k jarl � �r�ndheimi � Hl��um og t�k jarl honum �� vel og bau� honum �� me� s�r a� vera. Gunnlaugur �akkar honum bo�i� og kve�st �� vilja fara fyrst �t til �slands � vit festarmeyjar sinnar.
Jarl m�lti: "N� eru �ll skip � brottu, �au er til �slands bjuggust."
�� m�lti hir�ma�ur einn: "H�r l� Hallfre�ur vandr��ask�ld � g�r �t undir Ag�anesi."
Jarl svarar: "Svo m� vera," segir hann. "Hann sigldi h��an fyrir fimm n�ttum."
Eir�kur jarl l�t �� flytja Gunnlaug �t til Hallfre�ar. Hallfre�ur t�k vi� honum me� fagna�i og gaf �egar byr undan landi og voru vel k�tir. �a� var s�� sumars.
Hallfre�ur m�lti til Gunnlaugs: "Hefir �� fr�tt b�nor�i� Hrafns �nundarsonar vi� Helgu hina f�gru?"
Gunnlaugur kve�st fr�tt hafa og �� �gj�rla. Hallfre�ur segir honum sl�kt sem hann vissi af og �a� me� a� margir menn m�ltu �a� a� Hrafn v�ri ei �r�skari en Gunnlaugur.
Gunnlaugur kva� �� v�su:
R�ki eg l�tt �� leiki,
l�tt ve�r er n�, ��ttan
austanvindr a� �ndri
andness viku �essa.
Meir sj�umk hitt, en h�ru
hoddstr��andi b��it,
or� a� eg eigi ver�i
jafnr�skr tali�r Hrafni.
Hallfre�ur m�lti ��: "�ess �yrfti f�lagi a� ��r veitti betur m�lin vi� Hrafn en m�r. Eg kom skipi m�nu � Leiruvog fyrir ne�an Hei�i fyrir f�m vetrum og �tti eg a� gjalda h�lfa m�rk silfurs h�skarli Hrafns og h�lt eg �v� fyrir honum. En Hrafn rei� til vor me� sex tigu manna og hj� strengina og rak skipi� upp � leirur og b�i� vi� skipbroti. Var� eg �� a� selja Hrafni sj�lfd�mi og galt eg m�rk og eru sl�kar m�nar a� segja fr� honum.
Og �� var� �eim eintala� um Helgu og lofa�i Hallfre�ur mj�g v�nleik hennar.
Gunnlaugur kva� ��:
Munat h��v�rum hyrjar
hr��munda�ar �undi
hafna h�rvi drifna
hl��a j�r� a� ���ast
�v� a� lauts�kjar l�kum
lyngs, er vorum yngri,
alnar gims � �msum
andnesjum �v� landi.
"�etta er vel ort," segir Hallfre�ur.
�eir t�ku land nor�ur � Melrakkasl�ttu � Hraunh�fn h�lfum m�nu�i fyrir vetur og skipu�u �ar upp.
��r�ur h�t ma�ur. Hann var b�ndason �ar � Sl�ttunni. Hann gekk � gl�mur vi� �� kaupmennina og gekk �eim illa vi� hann. �� var� komi� saman fangi me� �eim Gunnlaugi. Og um n�ttina ��ur h�t ��r�ur � ��r til sigurs s�r. Og um daginn er �eir fundust t�ku �eir til gl�mu. �� laust Gunnlaugur b��a f�turna undan ��r�i og felldi hann miki� fall en f�turinn Gunnlaugs st�kk �r li�i, s� er hann st�� �, og f�ll Gunnlaugur �� me� ��r�i.
�� m�lti ��r�ur: "Vera m�," segir hann, "a� ��r vegni eigi anna� betur."
"Hva� ��?" segir Gunnlaugur.
"M�lin vi� Hrafn ef hann f�r Helgu hinnar v�nu a� veturn�ttum og var eg hj� � sumar � al�ingi er �a� r��st."
Gunnlaugur svarar �ngu. �� var vafi�ur f�turinn og � li�inn f�r�ur og �r�tna�i allmj�g.
�eir Hallfre�ur ri�u t�lf menn saman og komu su�ur � Gilsbakka � Borgarfir�i �a� laugarkveld er �eir s�tu a� br��laupinu a� Borg. Illugi var� feginn Gunnlaugi syni s�num og hans f�runautum. Gunnlaugur kva�st �� �egar vilja ofan r��a til Borgar. Illugi kva� �a� ekki r�� og svo s�ndist �llum nema Gunnlaugi en Gunnlaugur var �� �f�r fyrir f�tarins sakir ��tt hann l�ti ekki � sj�st og var� �v� ekki af fer�inni.
Hallfre�ur rei� heim um morguninn til Hre�uvatns � Nor�ur�rdal. �ar r�� fyrir eignum �eirra Galti br��ir hans og var vaskur ma�ur.
11
N� er a� segja fr� Hrafni a� hann sat a� br��laupi s�nu a� Borg og er �a� flestra manna s�gn a� br��urin v�ri heldur d�pur, og er �a� satt sem m�lt er a� lengi man �a� er ungum getur og var henni n� og svo.
�a� var� til n�lundu �ar a� veislunni a� s� ma�ur ba� H�nger�ar ��roddsd�ttur og J�fr��ar er Svertingur h�t og var Hafur-Bjarnarson Molda-Gn�pssonar og skyldu �au r�� takast um veturinn eftir j�l uppi a� Sk�ney. �ar bj� �orkell fr�ndi H�nger�ar, son Torfa Valbrandssonar. M��ir Torfa var ��rodda systir Tungu-Odds.
Hrafn f�r heim til Mosfells me� Helgu konu s�na. Og er �au h�f�u �ar skamma stund veri� �� var �a� einn morgun ��ur �au risu upp a� Helga vakir en Hrafn svaf og l�t hann illa � svefni. Og er hann vakna�i spyr Helga hva� hann hef�i dreymt.
Hrafn kva� �� v�su:
Hug�umst orms � armi
� d�ggvar ��r h�ggvinn,
v�ri, br��r, � bl��i
be�r �inn ro�inn m�nu,
kn�ttit endr um undir
�lstafns Nj�run Hrafni,
l�ka getr �a� lauka
lind, h�gg�yrnis binda.
Helga m�lti: "�a� mun eg aldrei gr�ta," segir h�n. "Hafi� ��r illa sviki� mig. Mun Gunnlaugur �t kominn" og gr�t Helga �� mj�g.
Og litlu s��ar fluttist �tkoma Gunnraugs. Helga ger�ist �� svo stir� vi� Hrafn a� hann f�kk eigi haldi� henni heima �ar og f�ru �au �� heim aftur til Borgar og n�tti Hrafn l�ti� af samvistum vi� hana.
N� b�ast menn til bo�s um veturinn.
�orkell fr� Sk�ney bau� Illuga svarta og sonum hans. Og er Illugi b�ndi bj�st �� sat Gunnlaugur � stofu og bj�st ekki.
Illugi gekk til hans og m�lti: "Hv� b�st �� ekki fr�ndi?"
Gunnlaugur svarar: "Eg �tla eigi a� fara."
Illugi m�lti: "Fara skaltu v�st fr�ndi," segir hann, "og sl� ekki sl�ku � �ig a� �r� eftir einni konu og l�t sem �� vitir eigi og mun �ig aldrei konur skorta."
Gunnlaugur ger�i sem fa�ir hans m�lti og komu �eir til bo�sins og var �eim Illuga og sonum hans skipa� � �ndvegi en �eim �orsteini Egilssyni og Hrafni m�gi hans og sveitinni br��guma � anna� �ndvegi gegnt Illuga.
Konur s�tu � palli og sat Helga hin fagra n�st br��inni og renndi oft augum til Gunnlaugs, og kemur �ar a� �v� sem m�lt er a� eigi leyna augu ef ann kona manni. Gunnlaugur var �� vel b�inn og haf�i �� kl��in �au hin g��u er Sigtryggur konungur gaf honum og ��tti hann �� miki� afbrag� annarra manna fyrir margs sakir, b��i afls og v�nleiks og vaxtar.
L�til var gle�i manna a� bo�inu. Og �ann dag er menn voru � brottb�ningi �� brug�u konur g�ngu sinni og bjuggust til heimfer�ar. Gunnlaugur gekk �� til tals vi� Helgu og t�lu�u lengi.
Og �� kva� Gunnlaugur v�su:
Ormstungu var� engi
allr dagr und sal fjalla
h�gr s�� er Helga hin fagra
Hrafns kvonar r�� nafni.
L�tt s� h�ldr hinn hv�ti,
hj�r�eys, fa�ir meyjar,
gefin var Eir til aura
ung, vi� minni tungu.
Og enn kva� hann:
V�n � eg verst a� launa,
v�n-Gefn, f��ur ��num,
fold nemr flaum af skaldi
fl��hyrs, og svo m��ur,
�v� a� ger�u Bil bor�a
b��i senn und kl��um,
herr hafi h�lds og svarra
hagvirki, svo fagra.
Og �� gaf Gunnlaugur Helgu skikkjuna A�alr��snaut og var �a� gersemi sem mest. H�n �akka�i honum vel gj�fina.
S��an gekk Gunnlaugur �t og voru �� komin hross og hestar s��la�ir og margir allv�nlegir og bundnir heima � hla�inu. Gunnlaugur hlj�p � bak einhverjum hesti og rei� � skei� eftir t�ninu og a� �anga� er Hrafn st�� fyrir og var� Hrafn a� opa undan.
Gunnlaugur m�lti: "Ekki er a� opa undan Hrafn," segir hann, "fyrir �v� a� �nga �gn b�� eg ��r a� sinni en �� veist til hvers �� hefir unni�."
Hrafn svarar og kva� v�su:
Samira okkr um eina,
Ullr beinflugu, Fullu,
fr�gir f�lka S�gu,
fangs � brig� a� ganga.
Mj�k eru margar sl�kar,
mor�runnr, fyrir haf sunnan,
�ti eg s�var S�ta,
sannfr��r, konur g��ar.
Gunnlaugur svarar: "Vera m�," segir hann, "a� margar s�u en eigi �ykir m�r svo."
�� hlupu �eir Illugi a� og �orsteinn og vildu ekki a� �eir �ttust vi�.
�� kva� Gunnlaugur v�su:
Gefin var Eir til aura
ormdags hin litfagra,
�ann kve�a menn n� minna
minn jafnoka, Hrafni,
allra n�str me�an austan
A�alr��r farar dvaldi,
�v� er menr�ris minni
m�lgr��r, � gn� st�la.
Og eftir �etta ri�u menn heim hvorirtveggju og var allt kyrrt og t��indalaust um veturinn. N�tti Hrafn ekki s��an af samvistum vi� Helgu �� er �au Gunnlaugur h�f�u fundist.
Og um sumari� ri�u menn fj�lmennir til �ings, Illugi svarti og synir hans me� honum Gunnlaugur og Hermundur, �orsteinn Egilsson og Kollsveinn son hans, �nundur fr� Mosfelli og synir hans allir, Svertingur Hafur-Bjarnarson.
Skafti haf�i �� enn l�gs�gn.
Og einn dag � �inginu er menn gengu fj�lmennir til L�gbergs og er �ar var lykt a� m�la l�gskilum �� kvaddi Gunnlaugur s�r hlj��s og m�lti: "Er Hrafn h�r �nundarson?"
Hann kve�st �ar vera.
Gunnlaugur ormstunga m�lti ��: "�a� veist �� a� �� hefir fengi� heitkonu minnar og dregst til fjandskapar vi� mig n� fyrir �a�. Vil eg bj��a ��r h�lmg�ngu h�r � �inginu � �rigga n�tta fresti � �xar�rh�lmi."
Hrafn svarar: "�etta er vel bo�i� sem von var a� ��r," segir hann, "og em eg �essa alb�inn �egar �� vilt."
�etta ��tti illt fr�ndum hvorstveggja �eirra en �� voru �a� l�g � �ann t�ma a� bj��a h�lmg�ngu s� er vanhluta ��ttist ver�a fyrir ��rum.
Og er �rj�r n�tur voru li�nar bjuggust �eir til h�lmg�ngu og fylgdi Illugi svarti syni s�num til h�lmsins me� miklu fj�lmenni. En Skafti l�gma�ur fylgdi Hrafni og fa�ir hans og a�rir fr�ndur hans.
Og ��ur Gunnlaugur gengi �t � h�lminn �� kva� hann v�su �essa:
N� em eg �t � eyri
alvangs b�inn ganga,
happs unni gu� greppi,
gert, me� tognum hj�rvi.
Hnakk skal Helgu lokka,
haus vinn eg fr� bol lausan
loks me� lj�sum m�ki
lj�fsvelgs, � tv� klj�fa.
Hrafn svarar og kva� �etta:
Veitat greppr hvor greppa
gagns�lli hl�tr fagna.
H�r er bensig�um brug�i�.
B�in er egg � leggi.
�a� mun ein og ekkja
ung m�r, �� a� vi� s�rumst,
�orna sp�ng af �ingi
�egns hugrekki fregna.
Hermundur h�lt skildi fyrir Gunnlaug br��ur sinn en Svertingur Hafur-Bjarnarson fyrir Hrafn. �rem m�rkum silfurs skyldi s� leysa sig af h�lminum er s�r yr�i.
Hrafn �tti fyrr a� h�ggva er � hann var skora� og hj� hann � skj�ld Gunnlaugs ofanver�an og brast sver�i� �egar sundur undir hj�ltunum er til var hoggi� af miklu afli. Bl��refillinn hraut upp af skildinum og kom � kinn Gunnlaugi og skeindist hann heldur en eigi. �� hlupu fe�ur �eirra �egar � millum og margir a�rir menn.
�� m�lti Gunnlaugur: "N� kalla eg a� Hrafn s� sigra�ur er hann er slyppur."
"En eg kalla a� �� s�rt sigra�ur," segir Hrafn, "er �� ert s�r or�inn."
Gunnlaugur var �� all�fur og rei�ur mj�g og kva� ekki reynt vera. Illugi fa�ir hans kva� �� eigi skyldu reyna meir a� sinni.
Gunnlaugur svarar: "�a� mundi eg vilja," segir hann, "a� vi� Hrafn m�ttumst svo ��ru sinni a� �� v�rir fjarri fa�ir a� skilja okkur."
Og vi� �etta skildu �eir a� sinni og gengu menn heim til b��a sinna.
Og annan dag eftir � l�gr�ttu var �a� � l�g sett a� af skyldi taka h�lmg�ngur allar �a�an � fr� og var �a� gert a� r��i allra vitrustu manna er vi� voru staddir en �ar voru allir �eir er vitrastir voru � landinu. Og �essi hefir h�lmganga s��ast framin veri� � �slandi er �eir Hrafn og Gunnlaugur b�r�ust. �a� hefir hi� �ri�ja �ing veri� fj�lmennast, anna� eftir brennu Nj�ls, hi� �ri�ja eftir Hei�arv�g.
Og einn morgun er �eir br��ur Hermundur og Gunnlaugur gengu til �xar�r a� �vo s�r �� gengu ��rumegin a� �nni konur margar og var �ar Helga hin fagra � �v� li�i.
�� m�lti Hermundur: "S�r� �� Helgu vinkonu ��na h�r fyrir handan �na?"
Gunnlaugur svarar: "S� eg hana v�st."
Og �� kva� Gunnlaugur v�su �essa:
Alin var r�gr a� r�gi,
runnr olli �v� Gunnar,
l�g var eg au�s a� eiga
��gjarn, fira b�rnum.
N� eru svanm�rrar s��an
sv�rt augu m�r bauga
lands til l�si-Gunnar
l�til��rf a� l�ta.
S��an gengu �eir yfir �na og t�lu�u �au Helga og Gunnlaugur um stund. Og er �eir gengu austur yfir �na �� st�� Helga og star�i � Gunnlaug lengi eftir.
Gunnlaugur leit �� aftur yfir �na og kva� v�su �essa:
Br�m�ni skein br�na
brims af lj�sum himni
Hristar h�rvi gl�strar
haukfr�nn � mig lauka.
En s� geisli s�slar
s��an gullmens Fr��ar
hvarma tungls og hringa
Hl�nar ��urft m�na.
Og eftir �etta um li�i� ri�u menn heim af �inginu og var Gunnlaugur heima � Gilsbakka.
Og einn morgun er hann vakna�i �� voru allir menn upp risnir nema hann l�. Hann hv�ldi � lokrekkju innar af seti. �� gengu � sk�lann t�lf menn, allir alvopna�ir, og var �ar kominn Hrafn �nundarson. Gunnlaugur spratt upp �egar og gat fengi� vopn s�n.
�� m�lti Hrafn: "Vi� �ngu skal ��r h�tt vera," segir hann, "en �a� er erindi mitt hinga� a� �� skalt n� heyra. �� bau�st m�r h�mg�ngu � sumar � al�ingi og ��tti ��r s� ekki reynd ver�a. N� vil eg ��r bj��a a� vi� f�rum b��ir � brott af �slandi og utan � sumar og g�ngum � h�lm � Noregi. �ar munu eigi fr�ndur okkrir fyrir standa."
Gunnlaugur svarar: "M�l drengja heilastur og �enna kost vil eg gjarna �iggja. Og er h�r a� �iggja Hrafn," segir hann, "�ann grei�a sem �� vilt."
Hrafn svarar: "�a� er vel bo�i� en r��a munum v�r fyrst a� sinni."
Og vi� �etta skildu �eir.
�etta ��tti fr�ndum hvorstveggja �eirra st�rum illa en fengu �� ekki a� gert fyrir �kafa �eirra sj�lfra enda var� �a� fram a� koma sem til dr�.
12
N� er a� segja fr� Hrafni a� hann bj� skip sitt � Leiruvogum. Tveir menn eru �eir nefndir er f�ru me� Hrafni, systursynir �nundar f��ur hans. H�t annar Gr�mur en annar �lafur og voru b��ir gildir menn. �llum fr�ndum Hrafns ��tti mikill svipur er hann f�r � brott en hann sag�i svo, kva�st �v� Gunnlaug � h�lm skora� hafa a� hann kva�st �ngvar nytjar hafa Helgu og kva� annan hvorn ver�a a� hn�ga fyrir ��rum.
S��an sigldi Hrafn � haf er �eim gaf byr og komu skipi s�nu � �r�ndheim og var �ar of veturinn og fr�tti ekki til Gunnlaugs � �eim vetri og �ar bei� hann Gunnlaugs um sumari�. Og enn annan vetur var hann � �r�ndheimi �ar sem heitir � Lifangri.
Gunnlaugur ormstunga r��st til skips me� Hallfre�i vandr��ask�ldi nor�ur � Sl�ttu og ur�u �eir s��b�nir mj�g og sigldu �eir � haf �egar byr gaf og komu vi� Orkneyjar litlu fyrir vetur.
Sigur�ur jarl Hl��visson r�� �� fyrir eyjunum og f�r Gunnlaugur til hans og var �ar um veturinn og virti jarl hann vel. Og um vori� bj�st jarl � herna�. Gunnlaugur bj�st til fer�ar me� honum og herju�u um sumari� v��a um Su�ureyjar og Skotlandsfj�r�u og �ttu margar orustur og reyndist Gunnlaugur hinn hraustasti og hinn vaskasti drengur og hinn har�asti karlma�ur hvar sem �eir komu. Sigur�ur jarl snerist snemmendis sumars aftur en Gunnlaugur st� �� � skip me� kaupm�nnum �eim er sigldu til Noregs og skildu �eir Sigur�ur jarl me� mikilli vin�ttu.
Gunnlaugur f�r nor�ur til �r�ndheims � Hla�ir � fund Eir�ks jarls og var �ar �ndver�an vetur og t�k jarl vel vi� honum og bau� honum me� s�r a� vera og �a� �ekktist hann. Fr�tt haf�i jarl ��ur vi�skipti �eirra Hrafns svo sem var og segir Gunnlaugi a� hann lag�i bann fyrir a� �eir ber�ust �ar � hans r�ki. Gunnlaugur kva� hann sl�ku r��a mundu og var Gunnlaugur �ar um veturinn og jafnan f�l�tur.
Og um vori� einn dag gekk Gunnlaugur �ti og �orkell fr�ndi hans me� honum. �eir gengu � brott fr� b�num og � v�llum fyrir �eim var mannhringur. Og � hringinum innan voru tveir menn me� vopnum og skylmdust. Var �ar annar nefndur Hrafn en annar Gunnlaugur. �eir m�ltu er hj� st��u a� �slendingar hyggi sm�tt og v�ru seinir til a� muna or� s�n. Gunnlaugur fann a� h�r fylgdi miki� h�� og h�r var miki� spott a� dregi� og gekk Gunnlaugur � brott �egjandi.
Og litlu s��ar eftir �etta segir hann jarli a� hann kve�st eigi lengur nenna a� �ola h�� og spott hir�manna hans um m�l �eirra Hrafns og beiddi jarl f� s�r lei�toga inn � Lifangur. Jarli var sagt ��ur a� Hrafn var � brottu �r Lifangri og farinn austur til Sv��j��ar og �v� gaf hann Gunnlaugi orlof a� fara og f�kk honum lei�toga tvo til fer�arinnar.
N� fer Gunnlaugur af Hl��um vi� sj�unda mann inn � Lifangur og �ann mogun haf�i Hrafn fari� �a�an me� fimmta mann er Gunnlaugur kom �ar um kveldi�. �a�an f�r Gunnlaugur � Veradal og kom �ar a� kveldi jafnan sem Hrafn haf�i ��ur veri� um n�ttina. Gunnlaugur fer til �ess er hann kom � efsta b� � dalnum er � S�lu h�t og haf�i Hrafn �a�an fari� um moguninn. Gunnlaugur dvaldi �� ekki fer�ina og f�r �egar um n�ttina. Og um morguninn � s�larro� �� s�u hvorir a�ra. Hrafn var �ar kominn sem voru v�tn tv� og � me�al vatnanna voru vellir sl�ttir. �a� heita Gleipnisvellir. En fram � vatni� anna� gekk nes l�ti� er heitir Dinganes. �ar n�mu �eir Hrafn vi� � nesinu og voru fimm saman. �eir voru �ar me� Hrafni fr�ndur hans, Gr�mur og �lafur.
Og er �eir m�ttust �� m�lti Gunnlaugur: "�a� er n� vel er vi� h�fum fundist."
Hrafn kva�st �a� ekki lasta mundu "og er n� kostur hvor er �� vilt," segir Hrafn, "a� v�r berjumst allir e�a vi� tveir og s�u jafnmargir hvorir."
Gunnlaugi kve�st vel l�ka hvort a� heldur er. �� m�ltu �eir fr�ndur Hrafns, Gr�mur og �lafur, kv��ust eigi vilja standa hj� er �eir ber�ust. Svo m�lti og �orkell svarti fr�ndi Gunnlaugs.
�� m�lti Gunnlaugur vi� lei�togana jarls: "�i� skulu� sitja hj� og veita hvorigum og vera til fr�sagnar um fund vorn."
Og svo ger�u �eir.
S��an gengust �eir a�, b�r�ust fr�knlega allir. �eir Gr�mur og �lafur gengu b��ir � m�t Gunnlaugi einum og lauk svo �eirra vi�skipti a� hann drap �� b��a en hann var� ekki s�r.
�etta sannar ��r�ur Kolbeinsson � kv��i �v� er hann orti um Gunnlaug ormstungu:
Hl��, ��r Hrafni n��i,
hugreifum �leifi
G�ndlar �eys og Gr�mi
Gunnlaugr me� hj�r �ungum.
Hann var� hvatra manna
hugm��r drifinn bl��i,
Ullr r�� �ta falli
unnviggs, bani �riggja.
�eir Hrafn s�ttust me�an og �orkell svarti fr�ndi Gunnlaugs og f�ll �orkell fyrir Hrafni og l�t l�f sitt. Og allir f�llu f�runautar �eirra a� lyktum. Og �� b�r�ust �eir tveir me� st�rum h�ggum og �ruggum atgangi er hvor veitti ��rum og s�ttust einart � �kafa. Gunnlaugur haf�i �� sver�i� A�alr��snaut og var �a� hi� besta vopn. Gunnlaugur hj� �� um s��ir til Hrafns miki� h�gg me� sver�inu og undan Hrafni f�tinn. Hrafn f�ll �� eigi a� heldur og hnekkti �� a� stofni einum og studdi �ar � st�finum.
�� m�lti Gunnlaugur: "N� ertu �v�gur," segir hann, "og vil eg eigi lengur berjast vi� �ig �rkumla�an mann."
Hrafn svara�i: "Svo er �a�," segir hann, "a� mj�g hefir � leikist minn hluta en �� mundi m�r enn vel duga ef eg fengi a� drekka nokku�."
Gunnlaugur svarar: "Sv�k mig �� ei," segir hann, "ef eg f�ri ��r vatn � hj�lmi m�num."
Hrafn svarar: "Ei mun eg sv�kja �ig," segir hann.
S��an gekk Gunnlaugur til l�kjar eins og s�tti � hj�lminum og f�r�i Hrafni. En hann seildist � m�t hinni vinstri hendinni en hj� � h�fu� Gunnlaugi me� sver�inu hinni h�gri hendi og var� �a� allmiki� s�r.
�� m�lti Gunnlaugur: "Illa sveikstu mig n� og �drengilega f�r ��r �ar sem eg tr��i ��r."
Hrafn svarar: "Satt er �a�," segir hann, "en �a� gekk m�r til �ess a� eg ann ��r eigi fa�mlagsins Helgu hinnar f�gru."
Og �� b�r�ust �eir enn � �kafa en svo lauk a� lyktum a� Gunnlaugur bar af Hrafni og l�t Hrafn �ar l�f sitt. �� gengu fram lei�togar jarls og bundu h�fu�s�ri� Gunnlaugs.
Hann sat �� me�an og kva� �� v�su �essa:
Oss gekk m�tr � m�ti
m�trunnr � dyn spj�ta
hr��gj�rvandi hj�rva
Hrafn framlega jafnan.
H�r var� m�rg � morgun
m�lmflaug um Gunnlaugi,
herger�andi � H�r�a
hring�ollr, nesi Dinga.
S��an bjuggu �eir um dau�a menn og f�r�u Gunnlaug � hest sinn eftir �a� og komust me� hann allt ofan � Lifangur. Og �ar l� hann �rj�r n�tur og f�kk alla �j�nustu af presti og anda�ist s��an og var �ar jar�a�ur a� kirkju.
�llum ��tti mikill ska�i a� um hvorntveggja �eirra, Gunnlaug og Hrafn, me� �eim atbur�um sem var� um l�fl�t �eirra.
13
Og um sumari� ��ur �essi t��indi spur�ust �t hinga� til �slands �� dreymdi Illuga svarta og var hann �� heima � Gilsbakka. Honum ��tti Gunnlaugur a� s�r koma � svefninum og var bl��ugur mj�g og kva� v�su �essa fyrir honum � svefninum. Illugi mundi v�suna er hann vakna�i og kva� s��an fyrir ��rum:
Vissi eg Hrafn, en Hrafni
hv�ss kom egg � leggi,
hjaltuggu�um h�ggva
hrynfiski mig brynju,
�� er hr�sk�rri hl�rra
hlaut fen ari benja.
Klauf gunnsproti Gunnar
Gunnlaugs h�fu� runna.
S� atbur�ur var� su�ur a� Mosfelli hina s�mu n�tt a� �nund dreymdi a� Hrafn k�mi a� honum og var allur albl��ugur.
Hann kva� v�su �essa:
Ro�i� sver� en sver�a
sver�-R�gnir mig ger�i.
Voru reynd � r�ndum
randg�lkn fyrir ver handan.
Bl��ug hygg eg � bl��i
bl��g�gl of sk�r st��u.
S�rf�kinn hlaut s�ra
s�rgammr enn � �ramma.
Og um sumari� anna� eftir � al�ingi m�lti Illugi svarti til �nundar a� L�gbergi: "Hverju viltu b�ta m�r son minn," sag�i hann, "er Hrafn son �inn sveik hann � trygg�um?"
�nundur svarar: "Fjarkominn �ykist eg til �ess," sag�i hann, "a� b�ta hann svo s�rt sem eg h�lt � �eirra fundi. Mun eg og �ngra b�ta bei�a �ig fyrir minn son."
Illugi svarar: "Kenna skal �� nakkvar a� skauti, �inn fr�ndi e�a �inna �ttmanna."
Og eftir �ingi� um sumari� var Illugi jafnan dapur mj�g.
�a� var sagt um hausti� a� Illugi rei� heiman af Gilsbakka me� �rj� tigu manna og kom til Mosfells snemma morguns. �nundur komst � kirkju og synir hans en Illugi t�k fr�ndur hans tvo. H�t annar Bj�rn en annar �orgr�mur. Hann l�t drepa Bj�rn en f�th�ggva �orgr�m. Rei� Illugi heim eftir �a� og var� �essa engi r�tting af �nundi.
Hermundur Illugason undi l�tt eftir Gunnlaug br��ur sinn og ��tti ekki hans hefnt a� heldur ��tt �etta v�ri a� gert.
Ma�ur h�t Hrafn og var br��urson �nundar a� Mosfelli. Hann var farma�ur mikill og �tti skip er uppi st�� � Hr�tafir�i. Og um vori� rei� Hermundur Illugason heiman einn samt og nor�ur Holtav�r�uhei�i og svo til Hr�tafjar�ar og �t � Bor�eyri til skips kaupmannanna. Kaupmenn voru �� b�nir mj�g. Hrafn st�rima�ur var � landi og mart manna hj� honum. Hermundur rei� a� honum og lag�i � gegnum hann spj�tinu og rei� �egar � brott. En �eim var� �llum bilt f�l�gum Hrafns vi� Hermund. �ngar komu b�tur fyri v�g �etta og me� �essu skilur skipti �eirra Illuga svarta og �nundar a� Mosfelli.
�orsteinn Egilsson gifti Helgu d�ttur s�na er stundir li�u fram �eim manni er �orkell h�t og var Hallkelsson. Hann bj� �t � Hraunsdal og f�r Helga til b�s me� honum og var� honum l�tt unnandi �v� a� h�n ver�ur aldrei afhuga Gunnlaugi ��tt hann v�ri dau�ur. En �orkell var �� vaskur ma�ur a� s�r og au�igur a� f� og sk�ld gott. �au �ttu b�rn saman eigi allf�. ��rarinn h�t son �eirra og �orsteinn og enn fleiri b�rn �ttu �au.
�a� var helst gaman Helgu a� h�n rekti skikkjuna Gunnlaugsnaut og horf�i �ar � l�ngum. Og eitt sinn kom �ar s�tt mikil � b� �eirra �orkels og Helgu og kr�mdust margir lengi. Helga t�k �� og �yngd og l� �� eigi. Og einn laugaraftan sat Helga � eldask�la og hneig�i h�fu� � kn� �orkatli b�nda s�num og l�t senda eftir skikkjunni Gunnlaugsnaut. Og er skikkjan kom til hennar �� settist h�n upp og rakti skikkjuna fyrir s�r og horf�i � um stund. Og s��an hn� h�n aftur � fang b�nda s�num og var �� �rend.
�orkell kva� �� v�su �essa:
Lag�i eg orms a� armi
armg��a m�r tr��u,
gu�br� Lofnar l�fi
l�ns, anda�a m�na.
�� er bei�endum b��a
bliks �ungara miklu.
Helga var til kirkju f�r� en �orkell bj� �ar eftir og ��tti allmiki� fr�fall Helgu sem von var a�.
Og l�kur �ar n� s�gunni.