Albert Einstein

Albert Einstein (Ulma, 14 di marzu 1879 – Princeton, 18 d'aprile 1955) hè statu un fisicu tedescu, naturalizatu svizzeru e statunitense. Hè cunsideratu u più impurtante fisicu di u XX sèculu è unu di i più grandi scientifichi di a storia. Hè cunnisciutu per a formula di l'equivalenza massa-energia, E = mc², per a relatività ristretta (1905), a relatività generale (1916) è altri travaglii chì anu influenzatu ancu a filosofia di a scienza. In u 1921 ricevì u Premiu Nobel per a Fisica per i so cuntributi à a fisica teorica, in particulare per a scuperta di a leghje di l'effettu fotoelettricu. A so teoria di a relatività, cù a meccanica quantistica, hè sempre oghje unu di i pilastri di a fisica muderna.
Biografia
[mudificà | edità a fonte]Ghjuventù è studii
[mudificà | edità a fonte]Albert Einstein nascì in Ulma, in u Regnu di Württemberg, u 14 di marzu 1879, in una famiglia ebraica. U babbu, Hermann Einstein, era pruprietariu di una piccula impresa chì pruducia macchine elettriche; a mamma era Pauline Koch. Frequentò una scola elementare cattolica. A 5 anni u babbu li mustrò una bussola: Einstein firmò stu avvenimentu cum'è una di i più impurtanti di a so vita. À 10 anni intrì in u Luitpold-Gymnasium di Monacu di Baviera, ma ùn amava micca u sistema sculare tedescu. A famiglia si tramutò in Italia, à Pavia eppo à Milanu. In u 1895 pruvò l'esame d'ammissione à u Politecnicu di Zuricu, ma ùn u passò; andò tandu à Aarau, induv'ellu ottense u diplomu in u 1896. In u listessu annu rinunciò à a citadinanza tedesca. D'ottobre fù ammessa à u Politecnicu di Zuricu, induv'ellu cunnuscite Mileva Marić. Si laureò in u 1900. In u 1901 ottense a citadinanza svizzera. Da u 1902 à u 1909 travagliò à l'Istitutu federale di a pruprietà intellettuale di Berna.
1905: annus mirabilis
[mudificà | edità a fonte]
In u 1905, à 26 anni, Einstein publicò quattru articuli fundamentali. Trattavanu l'effettu fotoelettricu, u muvimentu brownianu, a relatività ristretta e l'equivalenza massa-energia. Stu annu hè cunnisciutu cum'è u so annus mirabilis. In u 1909 identificò per a prima volta u dualismu onda-particella. In u 1916 publicò a so teoria di a relatività generale, chì prevede ancu l'esistenza di l'onde gravitaziunale, osservate un seculu dopu. In u 1917 applicò a relatività generale à a struttura di l'universu e teurizò l'emissione stimulata, fundamentu teoricu di i laser e di i maser. In u 1924 stese à l'atomi a statistica quantistica di Satyendra Nath Bose, formulendu a statistica di Bose-Einstein.
Famiglia
[mudificà | edità a fonte]In u 1903 sposò Mileva Marić. Anu avutu trè figli: Lieserl, Hans Albert e Eduard. In u 1919 divorziò da Mileva e spusò a cucina Elsa Löwenthal, chì morse in u 1936.
Fama, Nobel e esiliu
[mudificà | edità a fonte]In u 1921 ricevì u Premiu Nobel per a Fisica per a spiegazione di l'effettu fotoelettricu. In l'anni 1920 divintò una figura publica mundiale. Per via di e so origine ebraiche e di l'antisemitismu in Germania, in u 1933, quandu Adolf Hitler presi u putere, ùn turnò più in Germania. Si stabilì in i Stati Uniti d'America, induv'ellu diventò citadinu in u 1940. In u 1939 firmò una lettera à u presidente Franklin Delano Roosevelt nantu à a pussibilità di una bomba nucleare. Più tardi si oppunì à l'usu di a bomba atomica è travagliò per u disarmamentu nucleare.
Einstein morse in Princeton u 18 d'aprile 1955.
Contributi scientifichi
[mudificà | edità a fonte]Relatività ristretta
[mudificà | edità a fonte]A relatività ristretta fù presentata in u 1905. Hà dui postulati: e leghje di a fisica sò invariante in tutti i sistemi di riferimentu inerziali; a vitezza di a luce in u biotu hè custante è ùn dipende micca da u muvimentu di a fonte o di l'osservatore.
Equivalenza massa-energia
[mudificà | edità a fonte]Einstein stabilì chì l'energia di un corpu à riposu hè uguale à a so massa multiplicata per u quadratu di a vitezza di a luce: E = mc². Questa scuperta hà cambiatu a fisica è hà purtatu à l'usu di l'energia nucleare.
Effettu fotoelettricu
[mudificà | edità a fonte]Einstein spiegò l'effettu fotoelettricu suppunendu chì a radiazione elettromagnetica hè cumposta da quanti di energia, chjamati dopu fotoni. Per questu ricevì u Premiu Nobel.
Relatività generale
[mudificà | edità a fonte]In u 1915-1916 Einstein publicò a teoria di a relatività generale. Sicondu questa teoria, a gravità ùn hè altru ch'è a manifestazione di a curvatura di u spaziutempu. E so predizione fubbenu cunfirmate da l'osservazione di l'eclissa sulare di u 1919.
Altri travaglii
[mudificà | edità a fonte]Einstein studiò u muvimentu brownianu, u calore specificu di i solidi, l'emissione stimulata, a statistica di Bose-Einstein è u paradossu Einstein-Podolsky-Rosen. In l'ultimi anni pruvò senza successu à unificà a gravità è l'elettromagnetismu.
Pinsamentu è pulitica
[mudificà | edità a fonte]Einstein era pacifistu è umanistu. S'oppunì à i guverni dittaturiali è à a guerra. Sustenia idee vicine à quelle di Gandhi nantu à a nonviulenza. Era influenzatu da Spinoza, Hume è Mach. S'oppunì à l'interpretazione probabilistica di a meccanica quantistica, dicendu: «Diu ùn ghjoca micca à i dadi». In u 1999 a rivista Time u numinò "omu di u sèculu".