Perl
 | |
| Math | cynnyrch anifeiliaid, glain organig, spherical body  |
|---|---|
| Deunydd | nacr |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/05_8m |
| Thesawrws y BNCF | 5130 |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Gwrthrych sfferigol caled yw perl a gaiff ei greu o fewn mantell molwsg cragennog. Caiff perl ei gyfansoddi o galsiwm carbonad ar ffurf crisialog mân, yr un peth a thu mewn y gragen (sef mamaeth y perl).
Gemwaith
[golygu | golygu cod]
Ers cyn hanes bu pobl yn plymio i gasglu perlau.
Yn ogystal â'r perlau gwyn symudliw traddodiadol, mae rhai mathau o folwsg mewn rhai rhannau o'r byd yn cynhyrchu perlau lliw, gan gynnwys rhai melyn, aur, arian a du.
Yn yr 20fed ganrif datblygodd y diwydiant perlau gwneud. Drwy osod rhyw ronyn bach llidus yng nghragen wystrysen neu gragen las fe'i orfodir i greu sylwedd o'r enw nacr, sy'n datblygu'n berl. Mae'r 'perlau gwneud' hyn yr un ffunud â pherlau naturiol ar lefel fiolegol, ond nid ydynt yn cael eu hystyried yr un mor werthfawr.[1]
Yn llenyddol
[golygu | golygu cod]Enw arall am berl yn Gymraeg yw mererid (o'r Lladin margarīta) a dyma'r gair a ddefnyddir ym marddoniaeth yr Oesoedd Canol.[2] Yn y gerdd Preiddeu Annwfn o Lyfr Taliesin dywed fod gan Bair Annwfn "gwrym am y oror a mererit" ([deunudd] tywyll a merereid [=perlau] am ei ymyl).[3]
Neu Llywarch ap Llywelyn "Mal heu rac moch meryerid"[2] (fel hau mererid [=perlau] rhag moch) - cyfeiriad at adnod Mathew 7:6 lle mae taflu perlau o flaen moch yn drosiad am wastraffu rhywbeth gwerthfawr drwy ei roi i bobl na all ei werthfawrogi.
Yn drosiadol mae 'perl' yn beth dethol a gwerthfawr, ac mae felly'n enw poblogaidd ar gasgliadau o farddoniaeth, o ddywediadau neu o ganeuon - er enghraifft Perlau Cocos neu Y Perlau Moliant Newydd.
Traddodiadau meddygol
[golygu | golygu cod]Mae perlau yn cael eu defnyddio ym Meddygaeth Draddodiadol Tseina er mwyn lleddfu'r ysbryd, gwella'r golwg a meddalu'r croen.[4] Roedd perlau'n chwarae rôl feddygol yng ngwledydd Ewrop hefyd yn ystod Yr Oesoedd Canol a'r Cyfnod Modern Cynnar; byddent yn cael eu malu a'u llyncu neu eu toddi mewn asid megis sudd lemwn.[5][6]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Cultured pearl | Science | Research Starters | EBSCO Research". EBSCO (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-19.
- 1 2 "Geiriadur Prifysgol Cymru". welsh-dictionary.ac.uk. Cyrchwyd 2026-07-19.
- ↑ Haycock, Marged (2015). Legendary Poems from the Book of Taliesin. Aberystwyth: CMCS. t. 435. ISBN 978-0-9557182-8-1.
- ↑ Song, Yinglian; Chen, Wanyue; Fu, Ke; Wang, Zhang (2022). "The Application of Pearls in Traditional Medicine of China and Their Chemical Constituents, Pharmacology, Toxicology, and Clinical Research". Frontiers in Pharmacology 13: 893229. doi:10.3389/fphar.2022.893229. ISSN 1663-9812. PMC 9445187. PMID 36081944. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9445187/.
- ↑ Stone, Mary. "More Than Adornment: The Magical World of Renaissance Gemstones". www.hws.edu (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-19.
- ↑ Claxton, Juliet. "Precious Secrets – Pearls & Coral in Early Modern Recipes". recipes.hypotheses.org. Cyrchwyd 2026-07-19.