Edukira joan

Bernie Sanders

Wikipedia, Entziklopedia askea
Bernie Sanders

(2023)
Irudi gehiago
Ahotsa

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2023ko urtarrilaren 3a -
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2022 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2021eko urtarrilaren 3a - 2023ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2018ko Estatu Batuetako Senatuko hauteskundeak Vermonten

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2019ko urtarrilaren 3a - 2021eko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2018ko Estatu Batuetako Senatuko hauteskundeak Vermonten

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2017ko urtarrilaren 3a - 2019ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2012 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2015eko urtarrilaren 3a - 2017ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2012 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2013ko urtarrilaren 3a - 2015eko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2012 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2011ko urtarrilaren 3a - 2013ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2006 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2009ko urtarrilaren 3a - 2011ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2006 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli

Ameriketako Estatu Batuetako senataria

2007ko urtarrilaren 3a - 2009ko urtarrilaren 3a
← Jim Jeffords
Barrutia: Vermonteko 1. mailako senatuko eserlekua
Hautetsia: 2006 United States Senate election in Vermont (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

2005eko urtarrilaren 4a - 2007ko urtarrilaren 3a - Peter Welch →
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 2004 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

2003ko urtarrilaren 7a - 2005eko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 2002 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

2001eko urtarrilaren 3a - 2003ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 2000 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

1999ko urtarrilaren 6a - 2001eko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 1998 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

1997ko urtarrilaren 7a - 1999ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 1996 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

1995eko urtarrilaren 4a - 1997ko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 1994 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

1993ko urtarrilaren 5a - 1995eko urtarrilaren 3a
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 1992 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea

1991ko urtarrilaren 3a - 1993ko urtarrilaren 3a
← Peter Plympton Smith
Barrutia: Vermont's at-large congressional district (en) Itzuli
Hautetsia: 1990 United States House of Representatives elections (en) Itzuli
37. Burlingtoneko alkatea

1981eko apirilaren 6a - 1989ko apirilaren 4a
← Gordon H. Paquette - Peter Clavelle (en) Itzuli →
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakBernard Sanders
JaiotzaBrooklyn, 1941eko irailaren 8a (85 urte)
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
Bizilekua1525 East 26th Street (en) Itzuli
Talde etnikoaestatubatuar judua
Lehen hizkuntzaingelesa
Familia
AitaEli Sanders
AmaDorothy Sanders
Ezkontidea(k)Deborah Shiling Messing (en) Itzuli  (1964 -  1966)
Jane O'Meara Sanders (en) Itzuli  (1988ko maiatzaren 28a -
Seme-alabak
Haurrideak
Hezkuntza
HeziketaChicagoko Unibertsitatea 1964) Artean graduatu : politika zientzia
James Madison High School (en) Itzuli
(1954 - 1958)
Brooklyn College (en) Itzuli
(1959 - 1960) : psikologia
Hezkuntza-mailaArtean graduatua
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakpolitikaria, kazetaria, unibertsitateko irakaslea, idazlea eta telebista-ekoizlea
Lateralitateaeskuina
Lantokia(k)Washington
Enplegatzailea(k)John F. Kennedy Gobernu Eskola  (1989 -  1990)
Hamilton College (en) Itzuli  (1990 -  1990)
Lan nabarmenak
Jasotako sariak
KidetzaCongressional Progressive Caucus
Ideologia eta sinesmenak
Ideologiaaurrerakoitasuna
sozialdemokrazia
laborismoa
sozialismo demokratikoa
Merkatu-sozialismoa
Erlijioajudaismoa
Alderdi politikoa Liberty Union Party (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata
hautagai independente
hautagai independente
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata
hautagai independente
sanders.senate.gov, berniesanders.com eta berniesanders.com…
IMDB: nm0761471 Rottentomatoes: celebrity/bernie-sanders Allmovie: p406789 Metacritic: person/bernie-sanders TV.com: people/bernie-sanders
Facebook: berniesanders X.com: BernieSanders Instagram: berniesanders Bluesky: sanders.senate.gov Snapchat: bernie.sanders YouTube: UCH1dpzjCEiGAt8CXkryhkZg TikTok: bernie Twitch: bernie_sanders Flickr: 152306434@N08 Bandcamp: berniesandersSouncloud: hear-the-bern Spotify: 5H8xgDMZn1NSEROdb5ywzX iTunes: 324196035 Last fm: Bernie+Sanders Musicbrainz: ed7792cd-81a3-4a21-9249-f1d199b7bbf3 Songkick: 10114773 Discogs: 4397983 Allmusic: mn0003372461 Deezer: 7301888 Edit the value on Wikidata

Bernard "Bernie" Sanders (1941eko irailaren 8a, Brooklyn, New York) estatubatuar politikari, irakasle eta idazle bat da. AEBtako Senataria ere bada, Alderdi Demokratarekin hautagai independente gisa eta Vermont estatua ordezkatuz 2007tik. Bere ibilbide kongresualaren zatirik handienean Ordezkarien Ganberako eta Senatuko demokratekin bat egin baitu, eta alderdiaren presidentetzarako hautagaia izan zen 2016an eta 2020an. Bere burua sozialista demokratatzat hartzen duen Sanders, XXI. mendeko mugimendu progresista estatubatuarraren lider nagusietako bat bezala kontsideratuta dago.[1]

Familia judu langile baten jaio eta New Yorken hazi zen Sanders, Brooklyn Collegen ikasi zuen Chicagoko Unibertsitatean 1964an graduatu aurretik. Ikasle zela, Arraza Berdintasunaren Kongresuko (CORE) eta Ikasleen Indarkeriarik Gabeko Koordinazio Batzordeko (SNCC) protesta-antolatzaile izan zen eskubide zibilen mugimenduan. 1968an Vermonten finkatu ondoren, hirugarren alderdien kanpaina politiko arrakastatsuak egin zituen 1970eko hamarkadan. Burlingtongo alkate hautatu zuten 1981ean independente gisa, eta hiru aldiz berrautatu zuten. Sanders 1990ean hautatu zuten Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberaeako, Vermonteko barruti kongresual orokorra ordezkatuz. 1991n, berak eta beste bost Ganberako kidek Kongresuko Alderdi Progresistaren Taldea sortu zuten.[2]

Sanders 16 urtez izan zen AEBetako ordezkaria 2006an AEBetako Senaturako hautatu zuten arte, eta horrela, Vermonteko 1. mailako eserlekuan hautatu zuten lehen errepublikanoa ez zena, 1850an Solomon Foot Whig egon zenetik. Berriro hautatu zuten 2012an, 2018an eta 2024an. Sanders Senatuaren Beteranoen gaietarako batzordeko buru izan zen 2013tik 2015era, Senatuaren Aurrekontu batzordekoa 2021etik 2023ra, eta Senatuaren Osasun, Hezkuntza, Lan eta Pentsio batzordekoa 2023tik 2025era. Vermonteko Kongresuko ordezkaritzako senatari nagusia eta dekanoa da.

Sanders Alderdi Demokrataren presidentetzarako hautagaia izan zen 2016an eta 2020an, bietan bigarren postuan amaituz. 2016ko bere kanpainak herri-mailako ilusio handia baina diru-laguntza txikiak sortu zituen, 23 hauteskunde primario eta batzorde irabazten lagunduz.[3] 2020an, lehen primario eta hauteskunde-batzordeetan izandako emaitza onak hautagai demokraten artean faborito bihurtu zuen. Joe Bidenen aliatu estua bihurtu zen 2020ko primarioen ondoren.[4][5] Donald Trump 2024an Estatu Batuetako presidente gisa jarraian berrautatu zutenetik, Sandersek gogor aurka egin dio Trumpen bigarren administrazioari, eta eskuin muturreko oligarka gisa deskribatzen duenari, Trumpen eta bere aliatuen aurkako manifestazioak antolatuz, batez ere Elon Musken aurka, Alderdi Demokrata birmoldatzeko ahaleginaren barruan.[6][7][8]

Sandersi 2016ko kanpainaren ondoren Alderdi Demokratako ezkerreko mugimendua eragin izana aitortzen zaio. Politika aurrerakoien aldekoa da, eta neoliberalismoaren eta autoritarismoaren aurka dago. Langileen autokudeaketa, osasun-laguntza unibertsala eta bakarra, ordaindutako guraso-baimena, matrikula-doako goi-mailako hezkuntza, Green New Deal eta kooperatiben, sindikatuen eta enpresa publiko demokratikoen bidezko ekoizpenaren langileen kontrola babesten ditu. Kanpo-politikari dagokionez, gastu militarra murriztea, diplomazia eta nazioarteko lankidetza gehiago eta nazioarteko merkataritza-akordioak negoziatzerakoan lan-eskubideei eta ingurumen-kezkei garrantzi handiagoa ematea babesten ditu. Sandersek lantokiko demokraziaren alde egiten du, eta eredu nordikoaren elementuak goraipatu ditu. Senatuan "Borroka Taldeko" (Fight Club-eko) kidea da.[9]

2016ko presidentetzarako Alderdi Demokrataren AEB osoko primarioak arte, estatuetako alderdiko oinarrietan babes gehien eskuratutako hautagaia izan zen, Hillary Clintonen gainetik. Baina aurreikuspen guztien aurka, 2016ko uztailaren 25-28ko Alderdi Demokrataren Konbentzio Nazionalean, Clinton atera zen garaile, Alderdiko eliteak babestutako boto iruzur akusazio larrien artean. Orduan, Sandersek bere haugaitza utzi eta Clinton babestuko zuela adierazi zuen.

Gaztaroa eta hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders institutuko azken mailako ikaslea zela, 1959an.

Bernard Sanders 1941eko irailaren 8an jaio zen, New Yorkeko Brooklyn auzoan. Bere aita, Elias Ben Yehuda Sanders, poloniar-judu etorkin bat, Słopnicen jaio zen, Austriako Galiziako herri batean, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren parte zena eta gaur egun Polonian dagoena.[10] Elias Sandersek Estatu Batuetara emigratu zuen 1921ean eta pintura saltzaile bihurtu zen. Bernieren ama, Dorothy Sanders (jaiotzez Glassberg), New Yorken jaio zen. Bere gurasoak Radzyn-etik (Polonia) eta Bialystock-etik (Errusia) Estatu Batuetara emigratu zuten. [11][12]

Sandersek dioenez, gaztetatik hasi zen politikann interesatzen bere familia-jatorriagatik. 1940ko hamarkadan, Alemaniak okupatutako Polonian zeuden bere senide asko Holokaustoann erail zituzten.[13]

Sanders James Madison institutuan ikasi zuen, atletismo taldeko kapitaina izan zen eta hirugarren postua lortu zuen New Yorkeko milia bateko lasterketa estalian.[14] Institutuan, bere lehen hauteskundeak galdu zituen, ikasleen presidentetzarako hiru hautagaien artean azkena geratuz, Koreako Gerrako umezurtzei laguntzera bideratutako kanpaina batekin. Galera izan arren, bere eskolako umezurtz korearrentzako dirua biltzeko jardueretan parte hartu zuen, besteak beste, ongintzako saskibaloi partida bat antolatuz. Sanders Walter Block ekonomialariarekin ikasi zuen institutuan. 19 urte zituela, bere ama hil zitzaion 47 urterekin, bihotzeko ebakuntzak huts egin ondoren.[15] Bere aita bi urte geroago hil zen, 1962an, 57 urterekin.

Sandersek Brooklyn Collegen ikasi zuen urtebetez 1959-1960 bitartean, Chicagoko Unibertsitatera joan aurretik eta zientzia politikoetan Arte Lizentziatura lortu zuen 1964an. Geroagoko elkarrizketetan, Sandersek bere burua unibertsitateko ikasle mediokre gisa deskribatu zuen, ikasgela "aspergarria eta garrantzirik gabekoa" zelako, eta esan zuen komunitateko aktibismoa bere hezkuntzarako garrantzitsuagoa zela uste zuela.[16]

Hasierako ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aktibismo politikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Geroago, Sandersek Chicagon eman zuen denbora "nire bizitzako irakinaldi intelektualaren aldirik handiena" bezala deskribatu zuen. Han zegoela, Gazteen Liga Sozialistan sartu zen (Amerikako Alderdi Sozialistaren gazte afiliatua) eta eskubide zibilen mugimenduan aktiboki parte hartu zuen Arraza Berdintasunaren Kongresuko (CORE) eta Ikasleen Indarkeriarik Gabeko Koordinazio Batzordeko (SNCC) ikasle gisa. Bere presidentetzapean, COREren unibertsitateko kapitulua SNCCren unibertsitateko kapituluarekin batu zen.[17] 1962ko urtarrilean, Chicagoko Unibertsitateko administrazio eraikinean egindako manifestazio batera joan zen George Wells Beadle unibertsitateko presidentearen campuseko etxebizitza politika bereiztuaren aurka protestatzeko. Protestan, Sandersek esan zuen: "Uste dugu egoera onartezina dela unibertsitateko ikasle beltz eta zuriak ezin izatea elkarrekin unibertsitatearen jabetzako apartamentuetan bizi". Gero, berak eta beste 32 ikaslek eraikinera sartu eta presidentearen bulegoaren kanpoaldean kanpatu zuten. Asteak eman ondoren, Beadlek eta unibertsitateak batzorde bat osatu zuten diskriminazioa ikertzeko. Protesta gehiagoren ondoren, Chicagoko Unibertsitateak unibertsitate pribatuetako etxebizitzetan arraza-segregazioa amaitu zuen 1963ko udan.[18]

George Beadle Chicagoko Unibertsitateko presidentea eta Sanders Ida Noyes Hall-eko etxebizitza-eserialdiei buruzko CORE bileran, 1962ko otsailean

Joan Mahoneyk, garai hartan Chicagoko Unibertsitateko CORE kapituluko kideak eta eserialdietan parte hartu zuenak, 2016ko elkarrizketa batean Sanders deskribatu zuen "mutil bikaina, Brooklyneko judu mutil atsegina, baina ez oso karismatikooa. Hala ere, bere indarguneetako bat jende talde zabal batekin lan egiteko gaitasuna zen, baita ados ez zegoenekin ere".[19] Sandersek behin egun bat eman zuen poliziaren basakeriaren aurka protestatzen zuten eskuorriak jartzen, geroago ohartu zen Chicagoko poliziak jarraitu eta guztiak kendu zituztela. 1963ko Washingtongo Lanpostuen eta Askatasunaren aldeko Martxan parte hartu zuen, non Martin Luther King Jr.-ek "Amets bat daukat" hitzaldia eman zuen.[20] Uda hartan, Sandersi 25 dolarreko isuna jarri zioten (2025eko 263 dolarren baliokidea) Englewooden Chicagoko eskola publikoetako segregazioaren aurkako manifestazio batean atxiloketari aurre egiteagatik.[21]

1960ko eta 1970eko hamarkadetan eskubide zibilen aldeko aktibismoaz gain, Sanders hainbat bake eta gerraren aurkako mugimendutan parte hartu zuen Chicagoko Unibertsitatean ikasten ari zela, eta Bakearen Aldeko Ikasleen Batasuneko kide bihurtu zen. Vietnamgo Gerran kontzientzia-eragozle estatusa eskatu zuen; azkenean, bere eskaera ukatu egin zioten, eta ordurako zaharregia zen soldadutzara deitzeko. Gerraren aurka egon arren, Sandersek ez zuen inoiz bertan borrokatu zirenak kritikatu eta beteranoen prestazioak irmoki babestu ditu bere ibilbide politiko osoan zehar.[22] Denbora laburrean United Packinghouse Workers of America-ko antolatzaile izan zen Chicagon zegoela. Leon Despres-en berrautaketarako kanpainan ere lan egin zuen, Chicagoko zinegotzi ospetsuarekin orduko Richard J. Daley alkatearen Alderdi Demokrataren makinariaren aurka zegoena. Sandersek esan zuen ikasle urte asko historia, soziologia, psikologia eta egile politikoen lanak irakurtzen eman zituela, hala nola Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, John Dewey, Karl Marx eta Erich Fromm—"hurrengo egunean klaserako irakurri behar nuena izan ezik dena irakurtzen".[23]

Historia profesionala eta lehen urteak Vermonten

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Unibertsitatea amaitu ondoren, Sanders New Yorkera itzuli zen, eta han hainbat lan egin zituen, besteak beste, Head Start irakasle, laguntzaile psikiatriko eta arotz. 1968an, Stannard-era (Vermont) joan zen bizitzera, bai azaleraz bai biztanleriaz txikia zen herri batera (88 biztanle 1970eko erroldan), Vermonteko Ipar-ekialdeko Erresuma eskualdeko landa eremuan, "landa bizitzaz liluratuta" geratu zelako. Han zegoela, arotz, zinemagile eta idazle[24] gisa lan egin zuen, "film tira erradikalak" eta bestelako hezkuntza materialak sortu eta eskolei saltzen zituena. Sandersek artikuluak idatzi zituen The Vermont Freeman egunkarian. Artikulu batek geroago hedabideen arreta jaso zuen bere ibilbide politiko nazionalean, bere edukia berriro aurkitu eta prentsan jakinarazi ondoren.[25] Hainbat urtez bizi izan zen eremu horretan, 1970eko hamarkadaren erdialdean Chittenden konderri jendetsuagoara joan aurretik. 2018ko berrautaketarako kanpainan, herrira itzuli zen hautesleekin eta beste hautagai batzuekin ekitaldi bat egiteko.[26]

Askatasuna sindikatuaren kanpainak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1969tik 1971ra, Sanders Montpelierren bizi izan zen. Burlingtonera joan ondoren, bere hauteskunde-ibilbide politikoa Liberty Union Partyko kide gisa hasi zuen, hainbat alderdi sozialistaren aterki nazionala, gerraren aurkako mugimenduan eta Herri Alderdian sortua. Vermonteko gobernadore izateko Liberty Union alderdiko hautagai gisa aurkeztu zen 1972an eta 1976an, eta AEBetako senatari izateko hauteskunde berezietan 1972an eta 1974ko hauteskunde orokorretan hautagai gisa.[27] 1974ko senatu-lasterketan, hirugarren postuan geratu zen (5.901 boto; % 4), 34 urteko Chittenden konderriko estatuko fiskal Patrick Leahyren (D; 70.629 boto; % 49) eta bi agintaldiko Dick Mallary AEBetako ordezkariaren (R; 66.223 boto; % 46) atzetik.[28]

1976ko kanpaina Liberty Union alderdiaren eraginaren goren unea izan zen, Sandersek gobernadore eta alderdirako 11.317 boto lortu baitzituen. Bere errendimendu sendoak gobernadoreorde eta estatu idazkari izateko hauteskundeak estatuko legegintzaldiak erabakitzera behartu zituen, botoen guztizkoak kargu horietarako hautagai errepublikano edo demokratak boto gehiengoa lortzea eragotzi baitzuen. Baina kanpainak Liberty Union alderdiaren finantzak eta energia agortu zituen, eta 1977ko urrian, Sandersek eta fiskal nagusi izateko Liberty Union alderdiko hautagaiak, Nancy Kaufmanek, alderditik erretiratuko zirela iragarri zuten.[29] 1980ko presidentetzarako hauteskundeetan, Sanders Vermonteko Langile Sozialisten Alderdiko hiru hautesleetako bat izan zen.[30]

1977an Liberty Union Party alderditik dimisioa eman ondoren, Sanders idazle eta American People's Historical Society (APHS) irabazi-asmorik gabeko erakundeeko zuzendari gisa lan egin zuen.[31] APHSn zegoela, 30 minutuko dokumental bat ekoitzi zuen Eugene V. Debs estatubatuar sindikatu-liderrari buruz, zeina Alderdi Sozialistako hautagai gisa bost aldiz aurkeztu zen presidentetzarako. 2025eko urriaren 25ean, Eugene V. Debs Fundazioak Sandersi izen bereko saria eman zion. Lehen aldiz 1965ean John L. Lewisi eman zitzaion.[32]

Burlingtongo (Vermont) alkatea (1981–1989)

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpainak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders Vermonteko gobernadore izateko hautagai gisa, 1976an

1980ko azaroaren 8an, Sandersek alkatetzarako hautagaitza iragarri zuen. Abenduaren 16an iragarri zuen formalki bere kanpaina, udaletxeko prentsaurreko batean. Sandersek Linda Niedweske aukeratu zuen bere kanpaina-buru gisa. Herritarren Alderdiak Greg Guma alkatetzarako izendatzen saiatu zen, baina Gumak uko egin zion, "zaila izango zela beste hautagai progresista baten aurka aurkeztea" esanez.[33] Sanders alkatetzarako aurkezteko bere lagun min Richard Sugarmanek konbentzitu zuen, Vermonteko Unibertsitateko erlijio ikasketetako judu ortodoxo irakasleak, 1976ko Vermonteko gobernadore hauteskundeen auzoz auzoko banaketa erakutsi zionak. Eta Sanders aurkeztu zen, Burlingtonen botoen % 12 jaso zuela erakusten baitzuen, estatu osoan % 6 bakarrik lortu arren.[34]

Hasieran, Sandersek 22 botoren aldearekin irabazi zituen alkatetzarako hauteskundeak, Gordon Paquette, Richard Bove eta Joseph McGrath alkate ohien aurka, baina geroago aldea 10 botora murriztu zen. Paquettek ez zituen botoen berritze emaitzak zalantzan jarri.[35]

Paquetteren porrota bere akatsengatik izan zen, ez baitzuen kanpainarik egin edo bere hautagaitza sustatu, ez Sanders ez Bove ez baitziren aurkari seriotzat hartzen, Sandersek ez baitzuen aurretik hauteskunderik irabazi. Paquettek galdu zuela ere uste zen, Sandersek aurka egin ziolako 100 dolar bakoitzeko 0,65 dolarreko zerga igoera ez-popularra proposatu zuelako. Sandersek 4.000 dolar inguru gastatu zituen bere kanpainan.[36]

AEBetako Ordezkarien Ganbera (1991–2007)

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1988an, Jim Jeffords kongresukide errepublikanoak AEBetako Senaturako aurkeztea erabaki zuen, Vermonteko barruti kongresual orokorra ordezkatzen zuen Ganberako eserlekua hutsik utziz. Peter P. Smith gobernadoreorde ohiak irabazi zituen Ganberako hauteskundeak gehiengo zabalarekin, botoen % 41 lortuz. Sanders, independente gisa aurkeztu zena, bigarren geratu zen botoen % 38rekin, eta Paul N. Poirier estatuko ordezkari demokrata, berriz, hirugarren % 19rekin. Bi urte geroago, berriro aurkeztu zen eserlekurako eta Smith garaitu zuen % 56 eta % 39ko aldearekin. Sanders izan zen AEBetako Ordezkarien Ganberarako hautatutako lehen independentea Ohioko Frazier Reamsek 1952an bere bigarren agintaldia irabazi zuenetik,[37] baita Ganberarako hautatutako lehen sozialista ere, Amerikako Alderdi Laboristako Vito Marcantoniok 1948an bere azken agintaldia irabazi zuenetik. Sanders 1991tik 2007an senatari bihurtu zen arte izan zen ordezkaria, eta berriro hautatua izan zen alde handiz, 1994ko Iraultza Errepublikanoan izan ezik, orduan % 3agatik irabazi baitzuen, botoen % 50arekin.[38]

Legedia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ordezkarien Ganberan bere lehen urtean, Sandersek askotan uxatu zituen aliatuak eta lankideak, bi alderdi politikoak aberatsen alde lan egiten zutelako kritikak eginez. 1991n, Kongresuko Progresista Taldea sortu zuen, gehienbat demokrata liberalen talde bat, eta berak zuzendu zuen lehen zortzi urteetan, Alderdi Demokratan edo taldean sartzeari uko egin arren.[39]

2005ean, Rolling Stone aldizkariak Sanders "zuzenketa erregea" deitu zuen, 1995etik aurrera, Kongresua erabat errepublikanoen kontrolpean zegoenean, beste edozein kongresukidek baino zuzenketa gehiago onartzeko gaitasunagatik. Independente izateak alderdien arteko koalizioak osatzeko aukera eman zion.[40]

Su-armak eta justizia penala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1993an, Sandersek Brady Legearen aurka bozkatu zuen, zeinak armak erostean aurrekari penalen egiaztapen federalak agintzen zituen eta Estatu Batuetan arma erosleei itxaronaldi bat ezartzen zien; lege-proiektua 238-187ko botoekin onartu zen. Beste lau aldiz bozkatu zuen lege-proiektuaren aurka 1990eko hamarkadan, Vermonteko bere hautesleek itxaronaldi-aginduak estatu mailako kontu gisa ikusten zituztela azalduz, federal mailako kontu gisa baino.[41]

Irakeko gerraren oposizioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek 1991n eta 2002an Iraken aurka indarra erabiltzea baimentzen zuten ebazpenen aurka bozkatu zuen, eta 2003ko Iraken inbasioaren aurka egin zuen. 2001ean Terrorismoaren Aurkako Indar Militarra Erabiltzeko Baimenaren alde bozkatu zuen, eta hori irailaren 11ko erasoen ostean ekintza militar polemikoen justifikazio juridiko gisa aipatu izan da. Bereziki, George W. Bush-en administrazioak aldebakartasunez gerra hasteko erabakiaren aurka egin zuen.[42]

AEBetako Senatua (2007-gaur egun)

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2006

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Bernie Sanders AEBetako senatari karguaren zina egiten Dick Cheney orduko presidenteordearen eskutik Senatu Zaharreko Ganberan, 2007ko urtarrilean.

Sanders AEBetako Senaturako lasterketan sartu zen 2005eko apirilaren 21ean, Jim Jeffords senatariak laugarren agintaldira ez zela aurkeztuko iragarri ondoren. Chuck Schumerrek, Alderdi Demokrataren Senatuko Kanpaina Batzordeko presidenteak eta James Madison institutuko ikasle ohiak, Sanders babestu zuten. Mugimendu kritikoa izan zen, haren aurka aurkeztutako inongo demokratak ezin zuelako alderdiaren finantza-laguntza espero esan nahi baitzuen. Harry Reid Senatuko gutxiengoaren buruzagiak eta Howard Dean Alderdi Demokrataren Batzorde Nazionaleko presidenteak eta Vermonteko gobernadore ohiak ere babestu zuten. Deanek 2005eko maiatzean esan zuen Sanders aliatutzat hartzen zuela, "denboraren % 98an demokratekin bozkatzen duena".[43] Orduko senatari Barack Obamak ere beraren alde egin zuen kanpaina Vermonten 2006ko martxoan. Sandersek akordio bat egin zuen Alderdi Demokratarekin, kongresukide gisa egin zuen bezala, haien primarioetan agertzeko, baina irabaziz gero izendapena ukatzeko, eta hala egin zuen.[44]

Vermonteko historiako kanpaina politiko garestienean, Sandersek Rich Tarrant enpresaria garaitu zuen ia 2tik 1era. Nazioko komunikabide askok irabazle gisa proiektatu zuten hauteslekuak itxi eta berehala, emaitzak iritsi baino lehen.[45]

2012

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sanders 2012an berriro hautatu zuten botoen % 71arekin, John MacGovern hautagai errepublikanoa garaituz.[46]

2018

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sanders 2018an berriro hautatu zuten botoen % 67arekin, Lawrence Zupan higiezinen agente eta hautagai errepublikanoa garaituz.[47]

2024

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024ko maiatzaren 6an, Sandersek laugarren senaturako agintaldirako hautagaitza iragarri zuen. Aste batzuk lehenago egindako inkesta batek erakutsi zuen inkestatuen erdiek baino gehiagok berriro aurkeztea nahi zutela. Sanders Gerald Malloy hautagai errepublikanoaren aurka aritu zen, 2022an Peter Welch senatariaren aurka aurkeztu zena. Sanders berriro hautatu zuten eta esan du agintaldi hau ziurrenik bere azkena izango dela.[48]

Jarrera politikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders presidentetzarako kanpainan San Josen, Kalifornian, 2020ko martxoan.

Bere burua sozialista demokratikotzat hartzen duen Sanders aurrerakoi eta ezkerreko populista bat da, Europako programa sozialdemokratak miresten dituena eta lantokiko demokrazia babesten duena sindikatu demokraziaren, langile kooperatiben eta enpresa publikoen langileen kudeaketaren bidez.[49] Kapitalismo neoliberal garaikidearen kritiko sutsua da, "superkapitalismoa" deitzen duena, bizi-itxaropenaren jaitsiera eta etsipenaren gaixotasunen gorakada bezalako gaitz sozialen errudun delarik.[50] Osasun-laguntza unibertsala eta ordainketa bakarrekoa, guraso-baimen ordaindua eta matrikula-doako goi-mailako hezkuntza defendatzen ditu. Sendagaien kostua jaistearen alde dago, patente-legeak erreformatuz, AEBetan bertsio generiko merkeagoak saldu ahal izateko. Osasun-laguntza Merkearen Legea babestu zuen, nahiz eta esan zuen ez zela nahikoa.[51]

2015eko azaroan, Georgetown Unibertsitatean hitzaldi bat eman zuen sozialismo demokratikoari buruz zuen ikuspegiaz, Franklin D. Roosevelt eta Lyndon B. Johnson presidenteen politiketan zuen lekuaz barne. "Sozialismo demokratikoak" berarentzat zer esan nahi duen definitzean, Sandersek esan zuen: "Ez dut uste gobernuak kaleko janari-denda bereganatu edo ekoizpen-bideen jabe izan behar duenik, baina uste dut Amerikako aberastasuna ekoizten duten klase ertainak eta langile-familiek bizi-maila duina merezi dutela eta haien diru-sarrerak igo egin behar direla, ez jaitsi. Amerikan aurrera egiten, inbertitzen eta hazten diren enpresa pribatuetan sinesten dut, hemen lanpostuak sortzen dituzten enpresetan, Amerikan ixten ari diren eta atzerrian soldata baxuko langileak ustiatuz beren irabaziak handitzen ari diren enpresetan baino..."[52]

Bere ibilbide osoan zehar eman dituen posizio eta botoetan oinarrituta, komentatzaile askok uste dute bere plataforma politikoa batez ere eredu nordikoak inspiratutako zerga bidez finantzatutako gizarte-onuretan oinarritzen dela, eta ez ekoizpen-bideen jabetza sozialean. Sozialista batzuek eta sozialista-erakunde nagusiek Sanders sozialista demokratiko, merkatu-sozialista edo sozialista erreformista gisa deskribatu dute, beste batzuek berriz, sozialdemokrata erreformista deitu diote.[53]

Jacobin aldizkariko editore Bhaskar Sunkarak Sandersen politika "klase borrokaren gizarte demokrazia" gisa deskribatu du, argudiatuz gerraosteko gizarte demokraziak konpromiso gisa funtzionatu zuen bitartean, enpresa, langile eta gobernuaren arteko hiruko akordioak ezarriz klase gatazka baretzeko, Sandersek gizarte demokraten eskaerak klase konfrontazioa zorrozteko eta klase kontzientzia areagotzeko bide gisa ikusten dituela. George Eatonek bere ikuspuntuak errepikatu ditu, Sunkararen esaldiak "Sandersen politikaren ñabardurak jasotzen dituela sozialista/gizarte demokrata binario batek ez bezala" argudiatuz, eta presidente hautatuko balute "ez guztiz sozialista ezta sozialdemokrata ez den politika baten garaipena, baizik eta bien fusio berri bat" izango litzatekeela adieraziz.[54]

Atzerri politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders Sikorsky UH-60 Black Hawk helikoptero batetik irteten 2011n Afganistanera iritsi ondoren.

Sandersek gastu militarra murriztearen alde dago, diplomazia eta nazioarteko lankidetza gehiago bilatzen dituen bitartean. CIAk Nikaraguako ezkerreko gobernuaren aurka egindako gerra ezkutuan kontra izeneko Nikaraguako matxinoak finantzatzearen aurka agertu zen. Iraken AEBen inbasioaren aurka agertu zen eta terrorismoaren aurkako gerran ezarritako hainbat politika kritikatu ditu, batez ere zaintza masiboaren politika eta AEBko Patriot Act politika. 2014ko Gazako gerran Israelen ekintzak kritikatu zituen, eta baita Saudi Arabiak Yemenen zuzendutako esku-hartzean AEBen parte-hartzea.[55]

2015eko azaroaren 15ean, Irak eta Levanteko Estatu Islamikoak (ISIL) Parisen egindako erasoei erantzunez, islamofobiaren aurka ohartarazi zuen eta esan zuen: "Gogorrak izan behar dugu, ez ergela" ISILen aurkako gerran, eta gaineratu zuen AEBek Siriako errefuxiatuak ongi etorriak ematen jarraitu beharko luketela. Qasem Soleimani jeneral irandarraren 2020ko urtarrileko drone bidezko hilketa kritikatu zuen, tentsioen eskalada arriskutsua zela esanez, eta gerra garesti batera eraman zezakeela.[56]

Sandersek palestinarren eskubideak babesten ditu eta askotan kritikatu du Israel, Israelen existitzeko eskubidea etengabe babestu duen bitartean. 2020an, Amerikako Israel Gai Publikoetarako Batzordea fanatismorako plataforma bat zela esan zuen eta ez zela haren konferentziara joango. Trumpek Jerusalem Israelen hiriburu gisa aitortzeko hartutako erabakia gaitzetsi zuen, esanez: "Israeldarren eta Palestinaren arteko bake akordio baten aukerak nabarmen ahulduko lituzke, eta larriki, agian konponezin, kaltetuko luke Estatu Batuek bake hori bitartekatzeko duten gaitasuna".[57] Gazako gerran, Hamas kritikatu zuen urriaren 7ko erasoengatik eta Israel Gaza bonbardatzeagatik. Hasieran borrokan eten bat besterik ez zuen eskatu, esanez "ez dakiela su-etena posible den Hamas bezalako erakunde batekin", baina geroago su-eten humanitarioa eskatu zuen eta Bideni eskatu zion Israeli laguntza militarra kentzeko. Sandersek Israel gosete masiboaz, garbiketa etnikoaz eta sarraskiaz akusatu zuen. Hasieran Sandersek esan zuen genozidio salaketak Nazioarteko Justizia Auzitegiak epaitu behar zituela, baina 2025eko irailean esan zuen: "Asmoa argia da. Ondorioa saihestezina da: Israel genozidioa egiten ari da Gazan".[58]

Klima aldaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek berotze globala arazo larritzat hartzen du, eta haren ondorioak alderantzikatzeko ekintza ausartak defendatzen ditu. Azpiegituretan inbertsio handiak egitea eskatzen du, energia-eraginkortasuna, iraunkortasuna eta lanpostuen sorrera helburu nagusitzat hartuta. Klima-aldaketa segurtasun nazionalarentzat mehatxu handiena dela uste du. Familia-plangintzak klima-aldaketaren aurka borrokatzen lagun dezakeela esan zuen. Dakota Access oliobidearen eraikuntzaren aurka agertu zen, Keystone XL oliobidea bezala, "gure kliman eragin handia izango duelako". 2019an, "Itun berde berria" (Green New Deal) legediaren aldekoa zela iragarri zuen eta Alexandria Ocasio-Cortez eta Earl Blumenauer ordezkariekin bat egin zuen klima-aldaketa larrialdi nazional eta nazioartekotzat hartuko zuen legedia proposatzeko.[59]

Armei buruzko legeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek babestu zuen "arma-azoken hutsunea" ixtea, eraso-armak debekatzea, eta armak erosteko aurrekari penalen egiaztapen federal unibertsalak ezartzea eta betearaztea.[60] 1990ean, AEBko Ordezkarien Ganberarako hautagaitzak mesede handia jaso zuen National Rifle Association-NRA erakundeak Peter Smithen kanpainaren aurka egin zuelako; Smithek su-armak murrizteko eta eskuko armak erosteko itxaron-aldiak ezartzeko neurrien inguruan zuen jarrera aldatua zuen ordurako.[61] 1993an, Ordezkarien Ganberako kide zela, Brady Legearen (eskuko armen bidezko indarkeria prebenitzeko legea, aurrekariak egiaztatzea eta itxaron-aldiak ezartzen zituena) aurka bozkatu zuen; 2005ean, berriz, arma-fabrikatzaileei arduragabekeria-salaketen aurrean babes juridikoa ematen zien lege baten alde bozkatu zuen, nahiz eta 2016tik aurrera lege hori indargabetzea babestuko lukeela adierazi zuen. 1996an, Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Zentroei (CDC) su-armei lotutako gaiak ikertzeko funts gehigarriak ematearen aurka bozkatu zuen; hala ere, 2016an, arma-indarkeria aztertzeko CDCren finantzaketa handitzea eskatu zuen.[62]

Gai ekonomikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek arazo ekonomikoetan jartzen du arreta, hala nola diru-sarreren eta aberastasunaren desberdintasuna, pobrezia, gutxieneko soldata igotzea, osasun-laguntza unibertsala, ikasleen zor guztia bertan behera uztea, unibertsitate publikoak matrikula doako bihurtzea finantza-transakzioak zergapetuz, 32 orduko lan-astea ezartzea,[63] eta Gizarte Segurantzako prestazioak zabaltzea 250.000 dolarretik gorako diru-sarreren gaineko nominaren gaineko zergaren muga ezabatuz.[64] Enpresei langileei gurasotasun baimena, gaixooaldi baimena eta opor denbora ematea eskatzen dieten legeen aldeko nabarmen bilakatu da, gainerako herrialde garatu ia guztiek halako legeak dituztela nabarmenduz.[65] Era berean, langileak afiliatzea edo sindikatu bat osatzea erraztuko lukeen legedia babesten du. Aktiboen Sorospen Programa Gatazkatsuaren aurka agertu zen, eta finantza-erreforma integralak eskatu ditu, hala nola "huts egiteko handiegia" den finantza-erakundeak haustea, Glass–Steagall legeria berrezartzea, Erreserba Federaleko Bankua erreformatzea eta Posta Bulegoari ekonomikoki baztertuta dauden komunitateetan oinarrizko finantza-zerbitzuak eskaintzeko aukera ematea.[66]

Sandersek baita gogor egiten dio aurka Amerikako lanpostuak azpikontratatzeearekin. Estatu Batuetako Berrikuntza eta Lehia Legearen eztabaidetan, erdieroaleen fabrikazioa finantzatzeko erabiliko zena eskasia zegoenean, neurri bat proposatu zuen lege-proiektuak finantzatutako enpresek beren lanpostuak azpikontratatu ezin zitzaten ziurtatzeko. Proposatutako neurriak enpresei beren langileei sindikatzea debekatzea ere eragotziko zien. Sandersen proposamena Senatuan demokrata gehienek eta errepublikano guztiek bozkatu zuten. 2022ko hauteskundeen aurretik, Sandersek esan zuen Alderdi Demokratak sindikalizazioa babestean zentratu nahi duela: "Uste dut negoziazio-unitate bateko langileen % 50ek gehi batek sindikatu bat osatzeko botoa ematen badute, sindikatua dutela. Eztabaida amaitu da".[67]

Sandersek langileen jabetzako kooperatibak sortzearen alde egin zuen eta 1990eko hamarkadatik 2020ko hamarkadara hainbat aldiz aurkeztu zuen legedia "beren negozioak sortu edo langileen jabetzako kooperatibak sortu" nahi zituzten langileei laguntzeko.[68] 1976an jada, Sandersek lantokiko demokrazia proposatu zuen, esanez: "Uste dut, epe luzera, estatu eta nazio honetako industria nagusiak jabetza publikokoak eta langileek eurek kontrolatuak izan beharko liratekeela". Era berean, sindikatuak ahalduntzearen eta zabaltzearen alde egin zuen, sindikatuen demokrazia sustatzeko.[69]

1987an, Sandersek demokrazia jabetza publikoa eta langileen autokudeaketa gisa definitu zuen lantokian, esanez: "Demokraziak ekoizpen bide nagusien jabetza publikoa esan nahi du, deszentralizazioa esan nahi du, jendea bere lanean inplikatzea esan nahi du. Nagusiak eta langileak izatearen ordez, fabrika eta denden gaineko kontrol demokratikoa ahalik eta neurri handienean izatea esan nahi du". 2020ko presidentetzarako hautagaitzan, proposatu zuen urtean 100 milioi dolar baino gehiagoko diru-sarrerak zituzten korporazioetako akzioen % 20 korporazioko langileen jabetzakoa izatea, eta urtean 100 milioi dolar baino gehiagoko diru-sarrerak zituzten korporazioetako zuzendaritza batzordeko % 45 korporazio horretako langileek aukeratzea.[70]

Trumpen lehen administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek Donald Trump presidentea kritikatu zuen bere kabinetean hainbat milioidun izendatzeagatik. Trumpek Barack Obama presidentearen Energia Garbiaren Plana atzera bota izana kritikatu zuen, giza jarduerak klima-aldaketan zientifikoki jakinarazitako eragina aipatuz eta Trumpen txosten horiek iruzur bat direla esanez. Siriako gerra zibilaren aurrean kontuz ibiltzeko eskatu zuen, esanez: "Errazagoa da gerra batean sartzea gerratik irtetea baino". 2017an, "Trump, Trumpismoa eta eskuin muturreko ideologia errepublikanoa" garaituko zituela agindu zuen.[71]

Sandersek sarean erantzun zion Trumpek 2018ko urtarrilean emandako "Estatuko Egoerari buruzko" (Union of the State) hitzaldiari; bertan, Trump "nahitaezko gezurti" gisa deskribatu zuen, eta kritikatu egin zuen "Haurtzaroan iritsitakoentzako ekintza atzeratua" (Deferred Action for Childhood Arrivals - DACA) programa bertan behera utziz "etorkizun hurbileko immigrazio-krisia" eragiteagatik. Era berean, kezka agertu zuen Trumpek aipatu ez zuelako Errusiak 2016ko hauteskundeetan esku hartu zuela eta — Vladimir Putin jaunarekin harreman oso berezia ez baduzu behintzat— "ziurrenik esku hartuko duela egingo ditugun 2018ko hauteskunde partzialetan".[72]

2021eko urtarrilaren 6an, Trumpen aldekoek Estatu Batuetako Kapitolioari eraso zioten. Sandersek honakoa adierazi zuen: "[Trumpek] argi utzi du edozer gauza egingo duela botereari eusteko —matxinada eta indarkeria-bultzatzea barne—, eta historiako presidente txarren eta arriskutsuenen artean geratuko da".[73]

Sandersek Trump erruduntzat jotzearen alde bozkatu zuen haren lehen "kargugabetze" (impeachment) prozesuko bi erantzukizunetan (Joe Biden ikertzeko atzerriko agintari bati presio egiteagatik), eta baita bigarren prozesuko kargu bakarrean ere (Kapitolioko erasoa bultzatzeagatik).[74]

Bidenen administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders Joe Biden orduko presidentearekin hizketan 2023an.

Sandersek Joe Biden administrazioaren ingurumen-politikako helburuetan eragina izan zuen, Bidenen izendapenaren aurretik deskribatutako moduan. Bidenen politika-taldeak Biden-Sanders Unity Task Forces-en klima-gomendioetako xehetasun batzuk hartu zituen.[75]

Biden presidente hautatu ondoren, Sanders espekulazioen gai bihurtu zen Lan Idazkari izendapen posible baten inguruan, hainbat talde progresistek babestu baitzuten, hala nola Sunrise Movement-ek.[76] Bere aldetik, Sandersek esan zuen Bidenen izendapena onartuko zuela eskaintzen bazitzaion, baina Bostongo alkatea zen Marty Walsh aukeratu zuten kargurako. Walshen izendapena iragartzean, Bidenek baieztatu zuen kargua Sandersekin eztabaidatu zuela, baina biek adostu zutela Sandersen Senatuko dimisioak eta ondorengo hauteskunde bereziek demokraten Senatuaren gehiengo eskasa arriskuan jarriko zutela.[77]

2021eko otsailaren 23an, Sanders Alderdi Demokratako senatarien artean Bidenen kabineteko hautagai baten aurka agertu zen lehena izan zen; Tom Vilsack Nekazaritza Idazkari gisa berresteko bozketan kontrako botoa eman zuen, Vilsackek lobbysta gisa izandako ibilbideak eta korporazio handiekiko zituen loturek sortzen zizkioten kezkak argudiatuz.[78] 2022an, Sandersek gutunak bidali zizkien Vilsacki eta Elizabeth Prelogar AEBetako Abokatu Nagusiari (Solicitor General), Kaliforniako baserriko animalien ongizateari buruzko "12. proposamena" (Proposition 12) babes zezaten eskatuz; izan ere, "Txerri-ekoizleen Kontseilu Nazionala" (National Pork Producers Council) erakundeak lege horren aurkako helegitea aurkeztu zuen Auzitegi Gorenaren aurrean.[79]

Sandersek irmo babestu zuen Senatuko demokratek aurrekontu-adiskidetzearen prozedura (filibusterismoa edo eztabaida amaigabea saihesteko erabiltzen dena) baliatzeko hartutako erabakia, 2021eko "Ameriketako Estatu Batuak salbatzeko planaren legea" (American Rescue Plan Act) onartzeko; hori egin zuen, nahiz eta aurretik kritikatu errepublikanoek prozedura bera erabiltzea 2017ko zerga-murrizketak onartzeko. Lege-proiektua Senatuan onartu zen, 50 boto alde eta 49 kontra lortuta, eta Bidenek lege bihurtu zuen 2021eko martxoaren 11n sinatuz.[80]

Sandersek eragin handia izaten jarraitu zuen Bidenen administrazioan, eta funtsezko ahots bihurtu zela aipatu ziotenean, honela erantzun zuen: "Etxeko kanpotarra" (Outsider in the House) izeneko liburua idatzi zuen pertsona gisa. Bai, esperientzia bitxia da orain dugun horrelako eragina izatea." Haien harremanak 30 urte baino gehiago iraun du, eta Sandersek adierazi duenez, errespetuan eta konfiantzan oinarritzen da: "Harreman ona izan dugu. Langile-familien defendatzaile izan nahi du, eta hori miretsi eta errespetatzen dut."[81]

2022ko Estatu Batuetako hauteskundeak baino egun batzuk lehenago, Sandersek adierazi zuen hauteskunde horiek demokraziaren, abortuaren eta klima-aldaketaren patua erabakiko zutela, eta AEBetako historia modernoko agintaldi-erdiko hauteskunderik "garrantzitsuenak" zirela. Hala ere, kezka agertu zuen Alderdi Demokratak ez zuelako lan nahikoa ona egin bere mezua "gazteengana eta langile-klaseko jendearengana" helarazteko.[82]

Sanders izan zen "Txip eta Zientzia Legearen" aurka agertu zen senatari independente edo demokrata bakarra, 17 senatari republikanorekin bat eginez. Lege-proiektua "lagunen arteko kapitalismoa" zela esan zuen, eta hura onartzeko baldintza batzuk ezarri zituen: "Enpresek gobernu federalari akzioak erosteko eskubidea ematen duten tituluak edo partaidetza soziala ematea onartu behar dute; konpromisoa hartu behar dute beren akzioak ez berrerosteko, AEBetako lanpostuak atzerrira ez eramateko eta indarrean dauden negoziazio kolektiboko akordioak ez deuseztatzeko; eta neutral mantendu behar dute sindikatuak antolatzeko edozein ahaleginetan".[83][84]

2023ko apirilean, Sandersek babesa eman zion Bideni 2024ko AEBetako presidentetzarako hauteskundeetan, eta Biden lehiatik erretiratu ondoren, Sandersek Kamala Harris babestu zuen presidentegai gisa Alderdi Demokrataren Konbentzio Nazionalean. Sanders Harrisen aurka zeuden eta Palestina aldeko jarrera zuten kritikariengana jotzen saiatu zen, honako hau esanez: "Agintzen dizuet: Kamala irabazle suertatu ondoren, elkarrekin ahal dugun guztia egingo dugu AEBek Benjamin Netanyahurekiko duten politika aldatzeko"; horrez gain, Donald Trumpek klima-aldaketari, gutxieneko soldatari eta aberatsentzako zerga-murrizketei buruz izandako politikak nabarmendu zituen.[85]

Trumpen bigarren administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua zin egin zuenean 2026an.

2024an Trumpen berrautaketan, demokratek atsekabea izan zuten. Amerikako hiru gizon aberatsenek Trumpen bigarren inaugurazioan parte hartu zuten, eta Elon Muskek DOGEren sorrera eta 2025 Proiektuaren ezarpena miope eta konstituzioaren aurkakotzat jo ziren, korporazioen eta kapital irabazien gaineko zergak murriztea, norbanakoentzako errenta-zerga finkoa ezartzea,[86] Medicare eta Medicaid murriztea, Joe Biden presidentearen politikak bertan behera uztea eta ingurumen-babesak murriztea bezalako politikak barne hartuz.[87]

Trumpek hauteskundeak irabazi ondoren, Sandersek adierazpen bat kaleratu zuen, Alderdi Demokratak "langile-klaseko jendea" uzteagatik izandako porrotaren errua leporatuz.[88] 2025eko otsailean, Sandersek "Fighting Oligarchy Tour" bira hasi zuen, non berak eta Alexandria Ocasio-Cortezek Trumpen politikak eta desberdintasun ekonomikoa kritikatuz mitinak egin zituzten. 2025eko apirilean, Sandersek administrazioa kritikatu zuen, "oligarkiarantz azkar mugitzen" ari zela esanez, eta AEB "pseudo-demokrazia" ere deitu zuen.[89]

2025eko ekainean egindako mitin batean, Sandersek Trumpek Iranen gune nuklearrak bonbardatu zituela jakinarazi zuenean, honela erantzun zion Sandersek: "Gaur berriro ere gezurra esaten ari zaizkio amerikar herriari. Ezin dugu historia errepikatzea utzi".[90] Ekainean ere, Sandersek Zohran Mamdani politikari progresista eta DSAko kidea babestu zuen 2025eko New Yorkeko alkatetzarakohauteskunde demokratetarako, alkatetzarako "aukera onena" zela esanez. 2025eko irailean, Sandersek Alderdi Demokratako funtzionarioak kritikatu zituen New Yorkeko alkatetzarako hauteskunde primarioetan irabazi ondoren Mamdaniri babesa ukatzeagatik. Hilabete berean, Sandersek elkarrizketa bat eman zion Mamdaniri, non Sandersen hasiera politikoak eta alkate eta senatari gisa lortutako lorpenak eztabaidatu zituzten.[91] 2025eko irailaren 15ean, Sandersek esan zuen Israelek genozidioa egiten ari dela Gazan, halako iruzkinak egiten dituen lehen AEBetako senataria bihurtuz. 2026ko otsailaren hasieran, AEBetako gobernuak Israeli emandako laguntza militarra kritikatu zuen. Sare sozialetan argitaratu zuen AEBek 7.000 milioi dolar inguru bidaltzeko asmoa zutela Israelera armak. Sandersek argudiatu zuen AEBek lehentasuna eman behar ziela barne-beharrei, hala nola amerikar guztientzat osasun-laguntzari, Israeli laguntza militarra eman beharrean. 2026ko apirilean, Israeli laguntza militar batzuk blokeatzeko ebazpen bat proposatu zuen, baina ez zuen lortu.[92]

2026ko irailaren 22an Trumpek Nazio Batuetan egindako hitzaldiaren ostean,[93] Sandersek bere adierazpenei erantzun zien. Haren esanetan, Iran "suntsitzeko" Trumpek egindako mehatxua "gerra-krimena" zen. Sandersek honako hau idatzi zuen bere mezuan: "Argi izan dezagun: Iranen aurkako Trumpen gerra legez kanpokoa eta konstituzioaren aurkakoa da. Kongresuak ORAIN amaitu behar du hori".[94]

Alderdi-afiliazioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
The Vermont Cynic egunkariko ebakina, 1988ko apirilaren 21a

Familia demokrata batean jaioa, Sanders lehen aldiz ezagutu zuen aktibismo politikoa bere anaia Larryk Amerikako Gazte Demokraten batu eta Adlai Stevenson II.aren aldeko kanpaina egin zuenean 1956an.[95] Sanders Vermonteko Liberty Union Party-n sartu zen 1971n eta hainbat kargutarako hautagaia izan zen, hauteskundeak irabazteari inoiz ez zitzaion hurbildu. Alderdiko presidente bihurtu zen,[486] baina 1977an utzi zuen kargua independente bihurtzeko.[96] 1980an, hautesle gisa aritu zen Langileen Alderdi Sozialistan. 1981ean, Sanders independente gisa aurkeztu zen Burlington-eko (Vermont) alkatetzarako eta Alderdi Demokratako presidentetzarako hautagai demokrata garaitu zuen; hiru aldiz berrautatu zuten. Independentea izan arren, Walter Mondale 1984an eta Jesse Jackson 1988an presidentetzarako hautagai demokratak babestu zituen. Mondaleri emandako babesa epela izan zen (kazetariei esanez "Mondale presidente bikaina izango dela esaten baduzu, gezurti eta hipokrita izango zinateke"), baina Jacksoni sutsuki lagundu zion. Washington Post-ek jakinarazi zuen Jacksonen kanpainak Sandersi Alderdi Demokratarekin estuago lan egitera bultzatu zuela.[97]

Sandersek 1983ko AEBetako Alderdi Sozialistaren konferentzian parte hartu zuen, eta bertan hitzaldi bat eman zuen.[98]

Sanders lehen aldiz AEBetako Ordezkarien Ganberarako aurkeztu zen 1988an eta AEBetako Senaturako 2006an, askotan Alderdi Demokratako primarioak irabazteko estrategia hartuz, horrela demokraten aurkariak kanporatuz, eta gero hauteskunde orokorretan independente gisa aurkeztuz.[99] Estrategia horri eutsi zion 2018ko Vermonteko Estatu Batuetako Senaturako hauteskundeetan berriro hautatu zutenean. Kongresuan bere agintaldian zehar, independente gisa agertu da. Demokratekin batera bildu zen Ganberako alderdian sartzeari uko egin zion arren, eta Senatuan demokratekin batera biltzen jarraitzen du. Hegoaldeko Ganberako demokrata kontserbadore batzuek hasieran debekatu egin zioten taldean sartzea, uste baitzuten sozialistatzat jotzen zuen bati sartzea uzteak hauteskunde-itxaropenak kaltetuko zituela. Laster hasi zen modu eraikitzailean lan egiten demokratekin, alderdiarekin bozkatuz denboraren % 90ean Kongresuan izan zuen agintaldian.[100]

Sanders Brasilgo presidente Luiz Inácio Lula da Silvaarekin 2023an

2016ko presidentetzarako kanpainatik hasita, Sandersen iragarpenek iradokitzen zuten ez zela demokrata gisa aurkezten ari bakarrik, baizik eta etorkizuneko hauteskundeetan ere demokrata gisa aurkeztuko zela.[101] Bill Clintonek bere alderdiarekiko konpromisoari buruz zalantzan jarri zuenean, esan zuen: "Noski demokrata naizela eta demokraten hautagaitzarako aurkezten naizela". Independente gisa hautatutako senatari izaten jarraitu zuenez, AEBetako Senatuaren webguneak eta prentsa-materialek independente gisa aipatzen jarraitu zuten kanpainan zehar eta Senatura itzuli zenean. 2017ko urrian, Sandersek esan zuen 2018an independente gisa berriro hauteskundeetara aurkeztuko zela, demokrata gisa aurkezteko presioa izan arren. Bere alderdi-egoera berriro anbiguoa bihurtu zen 2019ko martxoan, Alderdi Demokratari "leialtasun-promesa" formal bat sinatu zionean, alderdiko kide zela eta presidente hautatuz gero demokrata gisa arituko zela adieraziz. Promesa sinatu zuen 2024an Senatura berriro hauteskundeetara independente gisa aurkezteko paperak sinatu eta hurrengo egunean.[102]

Trumpek 2016ko hauteskundeetan irabazi ondoren, Sandersek Alderdi Demokratari erreforma sorta bat egitea eta "bere korporazio-establishment-arekin dituen loturetatik askatzea eta, berriro ere, langileen, adinekoen eta pobreen oinarrizko alderdi bihurtzea" iradoki zion. Paraleloak egin zituen bere kanpainaren eta 2017ko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan Alderdi Laboristaren kanpainaren artean. The New York Times egunkarian idatzi zuen "Erresuma Batuko hauteskundeak Alderdi Demokratarentzat ikasgai bat izan beharko liratekeela" eta demokratei eskatu zien "ideologia zentrista eta zuhurregia" dela eustea uzteko, argudiatuz "momentua Alderdi Laboristara aldatu zela gazteen eta langileen artean ilusio handia sortu zuen manifestu oso aurrerakoi bat kaleratu ondoren". Aurretik Jeremy Corbinen jarrera goraipatu zuen klase-gaietan. Sanders Senatuan dauden bi independenteetako bat da, Angus Kingekin batera, biak demokratekin bat egiten dutenak.[103]

Bizitza pertsonala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sanders bere emazte Janerekin Des Moines-en, Iowan, 2016ko urtarrilean.

1963an, Sanders eta Deborah Shiling Messing, unibertsitatean ezagutu zituenak, hilabete batzuetan boluntario gisa aritu ziren Israelgo Sha'ar HaAmakim kibbutzean. 1964an ezkondu eta udako etxe bat erosi zuten Vermonten; ez zuten seme-alabarik izan eta 1966an dibortziatu ziren Bere semea (eta seme biologiko bakarra), Levi Sanders, 1969an jaio zen orduko neska-lagun Susan Campbell Mott-engandik.[104]

1988ko maiatzaren 28an, Sanders Jane O'Meara Driscoll-ekin (jaiotzez Mary Jane O'Meara) ezkondu zen, geroago Burlington Collegeko presidente bihurtu zena, Burlingtonen, Vermonten. Ezkondu eta hurrengo egunean, bikotea Sobietar Batasuna bisitatu zuen alkate gisa ordezkaritza ofizial baten barruan. Etxe lerrokatu bat dute Capitol Hill-en, etxe bat Burlingtoneko New North End auzoan eta udako etxe bat North Heron, aintzira ondoan. Janeren hiru seme-alabak —Dave Driscoll (1975ean jaioa), Carina Driscoll (1974an jaioa) eta Heather Titus (jaiotzez Driscoll; 1971)— bere seme-alabatzat hartu zituen.[105]

Sandersen anaia zaharrena, Larry, Ingalaterran bizi da;[106] Alderdi Berdeko konderri-zinegotzia izan zen —Oxfordshireko Konderriko Kontseiluan East Oxford barrutia ordezkatuz—, 2013an kargua utzi zuen arte. Larryk Alderdi Berdearen hautagai gisa parte hartu zuen 2015eko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan, Oxford West eta Abingdon barrutian, eta bosgarren postuan geratu zen. Bernie Sandersek CNNri adierazi zionez: «Asko zor diot nire anaiari. Izan ere, nire anaiak hurbildu zizkidan nire ideia asko».[107]

Osasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko urriaren 1ean, Sanders ospitaleratu zuten Las Vegasen egindako kanpaina-ekitaldi batean bularreko minak izan ondoren. Hurrengo egunean iragarri zuen bere kanpainak koronario-arteria batean buxadura bat aurkitu zutela eta bi stent jarri zituztela. Aurreikusitako kanpainako ekitaldiak eta agerraldiak bertan behera geratu ziren hurrengo abisu arte. Bi egun geroago, bere kanpainak adierazpen bat kaleratu zuen, bihotzeko bat diagnostikatu ziotela esanez. Egun berean eman zioten alta ospitaletik. Adierazpenak Sandersen medikuen honako hau zekarren:[108]

Bularreko minarekin kanpoko instalazio batera joan ondoren, Sanders senatariari miokardioko infartua diagnostikatu zioten. Berehala eraman zuten Desert Springs Ospitaleko Medikuntza Zentrora. Senataria egonkor zegoen iritsi zenean eta berehala eraman zuten bihotzeko kateterismo laborategira, eta une horretan bi stent jarri zituzten blokeatutako koronario-arteria batean garaiz. Gainerako arteria guztiak normal zeuden. Ospitalean izandako bilakaera arazorik gabe joan zen, eta aurrerapen ona espero zen. Alta eman zioten, bere mediku pertsonalarekin jarraitzeko aginduarekin.[109]

Etxera itzuli eta egun batzuk geroago, Sandersek etxetik kanpo komunikabideei hitz egin zien, esanaz gertakariaren aurretik hilabete bat edo bi nekea eta bularreko ondoeza izan zuela; lehenago mediku-azterketarik ez egiteagatik damua agertu zuen, esanez: "Aitortu behar dut ergela izan nintzela".[110]

Sandersek bere lehen agerraldi nazionala egin zuen urriaren 15ean bihotzekoa izan ondoren, Alderdi Demokrataren eztabaidan, eta bertan esan zuen: "Osasuntsu nago, oso ondo sentitzen naiz". Bozkatzaileak bere osasunaz eta presidentetzaren eginkizunak hartzeko gaitasunaz nola lasaituko zituen galdetuta, esan zuen: "Kanpaina indartsu bat egingo dugu herrialde osoan. Horrela uste dut amerikar herria lasaitu dezakedala". Adierazi zen "bizia eta zorrotza" izan zela eztabaidan.[111]

2019ko abenduan, bihotzekoa izan eta hiru hilabetera, Sandersek hiru medikuren gutunak argitaratu zituen, Brian P. Monahan Kongresuko Mediku Arduradunarenak eta bi kardiologorenak, Sanders osasuntsu eta bihotzeko gaixotasunetik sendatuta zegoela adierazi zutenak.[112]

Ohoreak eta sariak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko abenduaren 4an, Sandersek Time aldizkariaren 2015eko Urteko Pertsonaren irakurleen inkesta irabazi zuen botoen % 10,2rekin, baina ez zuen erredakzio-batzordearen saria jaso. 2016ko martxoaren 20an, Deborah Parkerrek Seattlen ohorezko Lushootseed izena eman zion, presidentetzarako kanpainan bertako amerikarren gaietan izandako arreta omentzeko.[113]

2017ko maiatzaren 30ean, Sandersek Giza Letren Doktore ohorezko titulua jaso zuen Brooklyn College-tik.[114]

Erlijioa, ondarea eta balioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sandersek 2025eko apirilean Los Angelesen egindako "Oligarkia Borrokatzeko Bira"n (Fighting Oligarchy Tour) manifestazioan hitz egiten

Sandersek 2016ko hitzaldi batean judu estatubatuar gisa izandako heziketa deskribatu zuen bezala: bere aitak, oro har, Yom Kippur egunean bakarrik joaten zen sinagogara; eskola publikoetara joaten zen, bere ama, berriz, hebrear eskola bateko igandeko yeshiva eskolan "haserre" zegoen bitartean; eta haien erlijio-ospakizunak, gehienbat, bizilagunekin Pazko-sederretara mugatzen ziren. Larry Sandersek gurasoei buruz esan zuen: "Oso pozik zeuden juduak izateaz, baina ez zuten Jainkoarengan sinesmen sendorik". Berniek bar mitzvah bat izan zuen Midwood-eko (Brooklyn) Kingsway Jewish Center historikoan, non hazi zen.[115]

Sandersek gutxitan hitz egiten du erlijioaz. Bere burua "ez bereziki erlijiosoa" eta "ez dago aktiboki inplikatuta" erlijio antolatuan. Bere bulegoak bidalitako prentsa-pakete batek bere erlijioa judua dela dio. Jainkoarengan sinesten duela esan du, baina ez nahitaez modu tradizionalean: "Uste dut denek sinesten dutela Jainkoarengan bere erara", esan zuen. "Niretzat, esan nahi du denok konektatuta gaudela, bizitza osoa konektatuta dagoela eta denok elkarrekin lotuta gaudela". 2015eko urrian, Jimmy Kimmel Live! gaueko tertulia-saioan, Kimmelek galdetu zion: "Kulturalki judua zarela eta ez zarela erlijiosoa sentitzen diozu; Jainkoarengan sinesten duzu eta uste duzu hori garrantzitsua dela Estatu Batuetako herriarentzat?". Sandersek erantzun zuen:[116]

"Ni naizena naiz, eta sinesten dudana eta nire espiritualtasuna da denok gaudela honetan elkarrekin. Uste dut ez dela gauza ona sinestea gizaki gisa beste pertsonen sufrimenduari bizkarra eman diezaiokegula... eta hau ez da judaismoa, horretaz ari da Frantzisko Aita Santua, ezin ditugula milioidunak eta gero eta diru gehiago irabaztea gurtu besterik gabe. Bizitza hori baino gehiago da."

2016an "sentimendu erlijioso eta espiritual oso sendoak" zituela agerian utzi zuen, eta honakoa gaineratu zuen: "Nire espiritualtasuna da denok elkarrekin gaudela honetan eta haurrek gose direnean, beteranoek kalean lo egiten dutenean, eragina duela nigan".[117]

Sanders ez da sinagogara joaten aldizka, eta ez du uko egiten Rosh Hashanah-n lan egiteari, judu bedeinkatzaileek egiten duten bezala. Hildakoen oroimenez egindako yahrzeit ospakizunetan parte hartu du, lagun baten aitaren alde, eta 2015ean Tashlikh batean, barkamen-zeremonia batean, parte hartu zuen Lynchburgeko alkatearekin Rosh Hashanah arratsaldean.[118] Richard Sugarmanen arabera, bere judu-identitatea "zalantzarik gabe, etnikoagoa eta kulturalagoa da erlijiosoa baino". Bere emaztea katoliko erromatarra da, eta askotan adierazi dio miresmena Frantzisko Aita Santuarekiko, esanez "Eliza Katolikoaren buruzagiak gai sakonak planteatzen ari dela. Garrantzitsua da esandakoa entzutea". Frantziskoren irakaspen ekonomikoetatik oso gertu sentitzen dela esan du, "oso adimentsua eta ausarta" dela deskribatuz. 2016ko apirilean, Marcelo Sánchez Sorondoren, Frantziskoren laguntzaile baten, gonbidapena onartu zuen, gai ekonomiko eta ingurumenekoei buruzko Vatikanoko konferentzia baten hitz egiteko. Vatikanoan zegoela, labur bildu zen Frantziskorekin[119]

Kultura herrikoian

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1987ko abenduan, Burlingtongo alkate zela, Sandersek "Gaindituko dugu" (We Shall Overcome) izeneko folk-diskoa grabatu zuen Vermonteko 30 musikarirekin. Abeslari trebea ez zenez, ahots-zatiak "Blues hizketan" (talking blues) estiloan interpretatu zituen.[120]

Interneteko kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alderdi Demokrataren 2016ko eta 2020ko hauteskunde primarioetan izandako oihartzun handiko bi kanpaina horien ondorioz, Sandersek eta haren kanpainek Interneteko meme eta sareko bestelako eduki ugari sortu dituzte. "Bernie Sandersen meme zikinen biltegia" (Bernie Sanders' Dank Meme Stash) Facebook-eko taldeak —bertan, erabiltzaileek Sandersi buruzko memeak parteka zitzaketen— arreta handia bereganatu zuen 2016ko primarioen garaian; izan ere, politikari bati soilik eskainitako meme-komunitate bat sortzeko ideia hori berritzailea zen garai hartan.[121] 2020ko primarioen garaian, funtsak biltzeko bideo bateko irudi bat —bertan, Sandersek ikusleei «Berriz ere zuen babes ekonomikoa eskatzen dizuet» esaten die, biral bihurtu zen sarean, eta irudi horrekin moldaketa ugari egin ziren.[122] 2020ko Super Asteartearen aurreko egunean, Neekolul Twitch-eko "streamer"-ak "Bernie 2020" kamiseta bat jantzita eta "Oki Doki Boomer" abestiaren letrekin ezpainak mugituz "ezpain-sinkronizazioa" (lip-sync) egindako bideo bat ere biral bihurtu zen.[123] 2021ean, Joe Bidenen kargu-hartze ekitaldiko irudi bat biral bihurtu zen; bertan, Sanders aulki tolesgarri batean eserita ageri zen, estanpatudun eskularruak eta "Berriz ere eskatzen dizuet" (I am once again asking) memean agertzen zenaren antzeko jaka bat jantzita. Irudia testuarekin lagunduta edo beste irudi batzuen gainean muntatuta zabaldu zen; gehienetan, film ezagunetako eszenetan txertatu zuten.[124]

2026an, "Politico" hedabideak Kongresuko "sare sozialetako izar handienetako" bat izendatu zuen Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez (New Yorkeko ordezkaria), John Kennedy (Louisianako senataria), Rand Paul (Kentuckyko senataria) eta Brandon Gill (Texasko ordezkaria) politikarariekin batera.[125]

Zineman eta telebistan

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sandersek "oheratze" bat egin zuen 1988ko "Bihotz Maiteen Dantza" (Sweet Hearts Dance) komedia-drama filmean; "Gau beltz" (Halloween) gauean gozokiak banatzen zizkien haurrei. 1999an, "Nire neska-lagun ohiaren eztei-harrera" (My X-Girlfriend's Wedding Reception) filmean parte hartu zuen, Manny Shevitz errabinoaren papera eginez. Paper horretan, Brooklyn Dodgers taldea Los Angelesera joan izanagatik damua adierazi zuen; horrek Sandersek berak Brooklynen izandako haurtzaroa islatzen zuen.[126] 2016ko otsailaren 6an, gonbidatu berezi gisa agertu zen *Saturday Night Live* saioan Larry Davidekin batera (Sandersen urruneko lehengusua da David); Askatasunaren Estatua ondoan hondoratzen ari zen lurrun-ontzi bateko immigrante poloniar baten papera egin zuen.[127]

"DC Extended Universe" unibertsoko "hegazti harraparial- eta Harley Quinn-en askapen zoragarria" (Birds of Prey-and the Fantabulous Emancipation of One Harley Quinn) filmean, Roman Sionisek Harley Quinn hilda ikusi nahi izateko arrazoietako bat hauxe da: hark "Bernieren alde bozkatu" zuela.[128]

Argitalpenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Huck Gutmanekin batera, "Kanpokoa Etxe Zurian" (Outsider in the White House). Londres: Verso Books. 2015 [1997]. ISBN 978-1-78478-418-8. OCLC 918986570.
  • Robert McChesney; Russell Newman; Ben Scott, arg. (2005). "Zergatik hartu behar dituzte estatubatuarrek komunikabideak berriro". Komunikabideen etorkizuna: erresistentzia eta erreforma XXI. mendean. ( "Why Americans Should Take Back the Media". The Future of Media: Resistance and Reform in the 21st Century). Seven Stories Press. ISBN 978-1-58322-679-7. OCLC 57574152.
  • "Hitzaldia: enpresen gutiziari eta gure klase ertainaren gainbeherari buruzko obstrukzio historikoa". (The Speech: A Historic Filibuster on Corporate Greed and the Decline of Our Middle Class). New York: Bold Type Books. 2015 [2011]. ISBN 978-1-56858-554-3. LCCN 2011920256. OCLC 927456901. OL 25090387M.
  • "Gure iraultza: sinetsi beharreko etorkizuna". (Our Revolution: A Future to Believe In). Thomas Dunne Books. 2016. ISBN 978-1-250-13292-5. OCLC 1026148801.
  • "Bernie Sandersen gida iraultza politikorako". (Bernie Sanders Guide to Political Revolution). Henry Holt and Company. 2017. ISBN 978-1-250-13890-3. OCLC 999379791.
  • "Nora goazen hemendik: bi urte erresistentzian". (Where We Go from Here: Two Years in the Resistance). Gale. 2018. ISBN 978-1-432-86916-8. OCLC 1126540640.
  • "Ongi dago kapitalismoarekin haserretzea". (It's OK to Be Angry About Capitalism). Crown Books. 2023. ISBN 978-0593238714.
  • "Oligarkia borrokatu", (Fight Oligarchy) Crown Books, 2025eko urria.[129] ISBN 979-8-217-08916-1

Artikuluak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • "Amerikaren gerra amaigabeari amaiera ematea". (Ending America's Endless War). Foreign Affairs, 2019ko ekainaren 24a[130]
  • "Washingtonen Txinari buruzko adostasun berri arriskutsua". (Washington's Dangerous New Consensus on China). Foreign Affairs, 2021eko ekainaren 17a[131]
  • "Iraultza bat Amerikako kanpo politikan". (A Revolution in American Foreign Policy). Foreign Affairs, 2024ko martxoaren 18a[132]
  • "Demokratek aukeratu egin behar dute: eliteak edo langile klasea". (Democrats must choose: The elites or the working class). The Boston Globe, 2024ko azaroaren 10a[133]
  • "Bernie Sanders: Kennedyk dimisioa eman behar du". (Bernie Sanders: Kennedy Must Resign). The New York Times, 2025eko abuztuaren 30a[134]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) "Bernie Sanders confirms presidential run and damns America's inequities".. The Guardian. Associated Press. 2015-04-30. The self-described 'democratic socialist' enters the race as a robust liberal alternative ... (kontsulta data: 2026-08-21).
  2. ↑ (Ingelesez) "Sanders says this is likely his last term". Politico. 2024-12-10 (kontsulta data: 2026-08-21).
  3. ↑ (Ingelesez) Gambino, Lauren. (2019-03-10). "'Not the billionaires': why small-dollar donors are Democrats' new powerhouse".. The Guardian. ISSN 0362-4331. (kontsulta data: 2026-08-21).
  4. ↑ (Ingelesez) McCrummen, Stephanie. (2016-02-5). "His Most Radical Move". The Washington Post (kontsulta data: 2026-08-21).
  5. ↑ (Ingelesez) Vargas, Ramon Antonio. (2023-08-28). "Bernie Sanders urges left to back Biden to stop 'very dangerous' Trump". The Guardian ISSN 0261-3077 ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-08-21).
  6. ↑ (Ingelesez) "Drawing huge crowds, Bernie Sanders steps into leadership of the anti-Trump resistance". Associated Press. 2025-03-10 (kontsulta data: 2026-08-21).
  7. ↑ (Ingelesez) Peoples, Steve. (2025-03-10). "Drawing huge crowds, Bernie Sanders emerges as the leader of the anti-Trump resistance". PBS News Hour. Associated Press (kontsulta data: 2026-08-21).
  8. ↑ (Ingelesez) Gambino, Lauren. (2025-03-23). "Bernie Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez and the courage to brawl for the working class". The Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-08-21).
  9. ↑ (Ingelesez) Smith, Chris. (2025-12-1). "Senate Democrats Form a "Fight Club" to Force Chuck Schumer Into Action".. vanityfair.com (kontsulta data: 2026-08-21).
  10. ↑ (Ingelesez) "Sanders, Bernard (1941 – )". Biographical Directory of the United States Congress. Office of the Clerk of the United States House of Representatives' Office of History and Preservation and the Office of the Historian of the United States Senate (kontsulta data: 2026-08-21).
  11. ↑ (Ingelesez) Haszczyński, Jerzy. (2020-02-26). "From Poland to America: the travels of Bernie Sanders's father Elias".. NFP (kontsulta data: 2026-08-21).
  12. ↑ (Ingelesez) Gaudiano, Nicole. (2015-04-28). "OnPolitics: 6 things to know about Bernie Sanders". USA Today (kontsulta data: 2026-08-21).
  13. ↑ (Ingelesez) McCaskill, Nolan D. (2016-03-6). "Sanders: 'My father's family was wiped out by Hitler'". Politico. (kontsulta data: 2026-08-24).
  14. ↑ (Ingelesez) Bump, Philip. (2016-01-29). "The untold story of Bernie Sanders, high school track star". The Washington Post (kontsulta data: 2026-08-23).
  15. ↑ (Ingelesez) Stone, Kurt F.. (2010). The Jews of Capitol Hill: A Compendium of Jewish Congressional Members.. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 483 or. ISBN 978-0-8108-5731-5. OCLC 755001191.. (kontsulta data: 2026-08-23).
  16. ↑ (Ingelesez) Talbot, Margaret. (2015-10-12). "The Populist Prophet". The New Yorker (kontsulta data: 2026-08-23).
  17. ↑ (Ingelesez) Murphy, Tim. (2016-02-11). "Here's What Bernie Sanders Actually Did in the Civil Rights Movement". Mother Jones (kontsulta data: 2026-08-23).
  18. ↑ (Ingelesez) Craven, Jasper. (2015-08-26). "Can Sanders' civil rights experience at U. of C. translate on campaign trail?".. Chicago Tribune ISSN 1085-6706..
  19. ↑ (Ingelesez) Booth, Hannah. (2026-09-16). "'He wasn't terribly charismatic': Bernie Sanders leads a civil rights protest in 1962".. The Guardian (kontsulta data: 2026-08-27).
  20. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2013-08-25). "News August 25". Senate.gov (kontsulta data: 2026-08-27).
  21. ↑ (Ingelesez) Murphy, Tim. (2015-08-26). "Read 21-Year-Old Bernie Sanders' Manifesto on Sexual Freedom". Mother Jones (kontsulta data: 2026-08-27).
  22. ↑ (Ingelesez) Parks, Mary Alice. (2015-08-31). "Bernie Sanders Applied for 'Conscientious Objector' Status During Vietnam, Campaign Confirms". ABC News (kontsulta data: 2026-08-27).
  23. ↑ (Ingelesez) Inskeep, Steve. (2015-11-6). "Bernie Sanders On Being Jewish And A Democratic Socialist". NPR (kontsulta data: 2026-08-27).
  24. ↑ (Ingelesez) Schwarz, Hunter. (2015-04-30). "Bernie Sanders: From hippie migrant to would-be president". The Washington Post (kontsulta data: 2026-08-27).
  25. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernard. (1969-03-29). "Cuba: the Other Side of the Story" (PDF). Vermont Freeman (kontsulta data: 2026-08-29).
  26. ↑ (Ingelesez) Parks, Maryalice. (2015-05-29). "Bernie Sanders' Sexually Explicit Essay Resurfaces". ABC News (kontsulta data: 2026-08-29).
  27. ↑ (Ingelesez) [newspapers.com/article/rutland-daily-herald-third-party/130486793/?__cf_chl_tk=Cg1.Zp0C1ep9Ok6ZjSnA8wDkUeONcfi2dtkGnFyH8ck-1788021133-1.0.1.1-pFF0g7V6k96CbWJyvQQ7zaO36WYdgVl1TlxWGvH1Xe8 "Third Party Candidates". ] Rutland Herald. Rutland, VT. 1971-10-25 (kontsulta data: 2026-08-29).
  28. ↑ (Ingelesez) "Election Results Search: 1974 Election Results". sec.state.vt.us (kontsulta data: 2026-08-29).
  29. ↑ (Ingelesez) Guma, Greg (1989). (1989). The People's Republic: Vermont and the Sanders Revolution. South Burlington, Vermont: New England Press, 19-42 or. ISBN 978-0-933050-78-5. (kontsulta data: 2026-08-29).
  30. ↑ (Ingelesez) Siegel, Lou. (1978-06-27). "Vermont's Third Party: No Longer Just a Fan Club". Vanguard Press (kontsulta data: 2026-08-29).
  31. ↑ (Ingelesez) "Socialists Launch Campaign to Get Candidates on Ballot". Rutland Herald. 1980-07-11, 9 or. (kontsulta data: 2026-08-29).
  32. ↑ (Ingelesez) "Bernie Sanders receives the Eugene V. Debs award". WTWO. 2025-10-26 (kontsulta data: 2026-08-29).
  33. ↑ (Ingelesez) "Sanders Opens Campaign Office". The Burlington Free Press. 1981-02-18, 1981, 14 or. (kontsulta data: 2026-08-29).
  34. ↑ (Ingelesez) "Citizens Party Fails To Nominate Candidate". The Burlington Free Press. January 16, 1981. p. 2. Archived from the original on November 30, 2020 – via Newspapers.com.. "Citizens Party Fails To Nominate Candidate". The Burlington Free Press. 1981-01-16, 2 or. (kontsulta data: 2026-08-29).
  35. ↑ (Ingelesez) "Bernie's Red Vermont". The New Republic. 2019-06-13 (kontsulta data: 2026-08-29).
  36. ↑ (Ingelesez) Clendinen, Dudley. (1982-03-2). "It's New Politics vs. Old in Vermont As Mayor Strives to Oust Alderman". The New York Times (kontsulta data: 2026-08-29).
  37. ↑ (Ingelesez) Pertman, Adam. (1990-11-11). "'The Times Caught Up' To Vermont Socialist". Boston Globe (kontsulta data: 2026-08-31).
  38. ↑ (Ingelesez) Carle, Robin H., ed.. (1995-05-12). "Statistics of the Congressional Election of November 8, 1994". (kontsulta data: 2026-08-31).
  39. ↑ (Ingelesez) Qiu, Linda. (2016-02-23). "Is Bernie Sanders a Democrat?". PolitiFact (kontsulta data: 2026-08-31).
  40. ↑ (Ingelesez) Taibbi, Matt. (2005-08-25). "Inside the Horror Show That Is Congress". Rolling Stone (kontsulta data: 2026-08-31).
  41. ↑ (Ingelesez) Qiu, Linda. (2015-07-10). "Did Bernie Sanders vote against background checks and waiting periods for gun purchases?". PolitiFact (kontsulta data: 2026-08-31).
  42. ↑ (Ingelesez) Haltiwanger, John. (2018-03-20). "Bernie Sanders revisits his vote against the Iraq War, which started 16 years ago today, and says much of what he feared came true". Business Insider (kontsulta data: 2026-08-31).
  43. ↑ (Ingelesez) "Transcript for May 22: Guest: Howard Dean, Chairman of the Democratic Party". Meet the Press. NBC News (kontsulta data: 2026-08-31).
  44. ↑ (Ingelesez) Nichols, John. (2015-05-26). "'Don't Underestimate Me': Bernie Sanders Knows a Thing or Two About Winning".. The Nation (kontsulta data: 2026-08-31).
  45. ↑ (Ingelesez) Ring, Wilson. (2006-11-7). "Sanders, Welch are winners in Vermont". Boston Globe (kontsulta data: 2026-08-31).
  46. ↑ (Ingelesez) "Vermont Election Results". Decision 2012. NBC News. 2011-12-2 (kontsulta data: 2026-08-31).
  47. ↑ (Ingelesez) Vermont Secretary of State. (2018-11-15). "Vermont electoral results, 2018" (PDF). State of Vermont (kontsulta data: 2026-08-31).
  48. ↑ (Ingelesez) "Sen. Bernie Sanders wins a fourth term representing Vermont". AP News (kontsulta data: 2026-08-31).
  49. ↑ (Ingelesez) Bruenig, Matt. (2019-05-29). "Bernie Wants Power in Workers' Hands". Jacobin (kontsulta data: 2026-08-31).
  50. ↑ (Ingelesez) Al-Sheikh, Yaseen. (2023-02-23). "Eight Lessons From Bernie Sanders's New Book". Jacobin (kontsulta data: 2026-08-31).
  51. ↑ (Ingelesez) "Senator Bernie Sanders Explains Why Obamacare Isn't Enough". NBC News, 2017-10-31 (kontsulta data: 2026-08-31).
  52. ↑ (Ingelesez) Foran, Clare. (2015-11-20). "How Bernie Sanders Explains Democratic Socialism". The Atlantic (kontsulta data: 2026-09-1).
  53. ↑ (Ingelesez) Murphy, Patricia. (2015-10-10). "Real socialists think Bernie is a sellout". The Daily Beast (kontsulta data: 2026-09-1).
  54. ↑ (Ingelesez) Eaton, George. (2021-08-30). "Is Bernie Sanders a socialist, or a social democrat?". New Statesman (kontsulta data: 2026-09-1).
  55. ↑ (Ingelesez) Fang, Lee; Emmons, Alex. (2018-02-28). "Bernie Sanders Wants Congress to End U.S. Support for Yemen War. Saudi Lobbyists Fought Similar Measures Last Year". The Intercept (kontsulta data: 2026-09-1).
  56. ↑ (Ingelesez) Choi, Matthew. (2020-01-3). "2020 Dems warn of escalation in Middle East after Soleimani killing". Politico (kontsulta data: 2026-09-2).
  57. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2017-12-5). "Sanders Statement on Trump's Plan to Recognize Jerusalem as the Capital of Israel" (Press release). Senate.gov (kontsulta data: 2026-09-2).
  58. ↑ (Ingelesez) "Bernie Sanders calls war in Gaza a "genocide"". AXIOS (kontsulta data: 2026-09-2).
  59. ↑ (Ingelesez) Day, Meagan. (2019-07-10). "The US Government Should Declare Climate Emergency". Jacobin (kontsulta data: 2026-09-2).
  60. ↑ (Ingelesez) Ben, Kamisar. (2018-02-28). "Gun control push complicates Sanders's 2020 ambitions". The Hill (kontsulta data: 2026-09-30).
  61. ↑ (Ingelesez) Fahrenthold, David A.. (2015-07-19). "How the National Rifle Association helped get Bernie Sanders elected". The Washington Post (kontsulta data: 2026-09-30).
  62. ↑ (Ingelesez) Lee, Michelle Ye Hee. (2016-01-26). "Analysis: Everything you wanted to know about Bernie Sanders's record on guns".. The Washington Post ISSN 0190-8286. (kontsulta data: 2026-09-30).
  63. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie; Fain, Shawn. (2024-03-19). "The case for a 32-hour workweek with no loss in pay". The Washington Post (kontsulta data: 2026-09-2).
  64. ↑ (Ingelesez) "Sanders Files Bill to Strengthen, Expand Social Security". Sanders.Senate.gov (Press release) (kontsulta data: 2026-09-2).
  65. ↑ (Ingelesez) "Family values agenda: paid family leave, paid sick leave, paid vacation". Senate office of Bernard Sanders (kontsulta data: 2026-10-5).
  66. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2015-12-23). "Bernie Sanders: To Rein In Wall Street, Fix the Fed". The New York Times (kontsulta data: 2026-10-5).
  67. ↑ (Ingelesez) Walker, Hunter. (2022-04-28). "Bernie Sanders Wants Democrats to Make Unions Their Biggest Message". Vanity Fair (kontsulta data: 2026-09-2).
  68. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2014-06-2). "Worker-Owned Businesses". sanders.senate.gov (Press release) (kontsulta data: 2026-09-2).
  69. ↑ (Ingelesez) "Workplace Democracy". Bernie Sanders Official Website (kontsulta data: 2026-09-2).
  70. ↑ (Ingelesez) Schreckinger, Ben; Topaz, Jonathan. (2015-07-6). "Sanders: 'Democracy means public ownership of the major means of production'".. The Daily Kos (kontsulta data: 2026-09-2).
  71. ↑ (Ingelesez) Panzer, Javier. (2017-02-21). "Bernie Sanders in Los Angeles: 'The truth is that Trump is a pathological liar'". Los Angeles Times (kontsulta data: 2026-09-2).
  72. ↑ (Ingelesez) Diaz, Daniella. (2018-01-31). "Bernie Sanders holds his own SOTU speech on-line". CNN (kontsulta data: 2026-09-30).
  73. ↑ (Ingelesez) Haltiwanger, John. (2021-01-6). "Bernie Sanders skewers the president over Capitol siege: 'The man directly responsible for the chaos of today is Donald Trump'". Business Insider (kontsulta data: 2026-09-30).
  74. ↑ (Ingelesez) Heintz, Paul. (2021-02-13). "Leahy, Sanders vote to convict Trump of inciting insurrection". VT Digger (kontsulta data: 2026-09-30).
  75. ↑ (Ingelesez) Oprysko, Caitlin. (2020-07-8). "Biden, Sanders unity task forces release policy recommendations". Politico (kontsulta data: 2026-09-2).
  76. ↑ (Ingelesez) "Climate Mandate – The Team We Need to Combat the Climate Crisis". Climate Mandate (kontsulta data: 2026-09-3).
  77. ↑ (Ingelesez) Klein, Asher. (2021-01-8). "Here's Why Biden Didn't Pick Sen. Bernie Sanders for Labor Secretary". NECN ISSN 2026-09-3..
  78. ↑ (Ingelesez) Homan, Timothy R.. (2021-02-23). "Sanders votes against Biden USDA nominee Vilsack". The Hill (kontsulta data: 2026-09-29).
  79. ↑ (Ingelesez) Flynn, Dan. (2022-06-7). "Solicitor General's support invited for California's Proposition 12". Food Safety News (kontsulta data: 2026-09-29).
  80. ↑ (Ingelesez) Sullivan, Kate. (2021-03-11). "Biden signs historic $1.9 trillion Covid-19 relief law". CNN (kontsulta data: 2026-09-29).
  81. ↑ (Ingelesez) Semier, Ashley. (2021-06-8). "'Bernie Sanders has real influence': Vermont's longtime outsider has become a trusted voice in the Biden White House". CNN (kontsulta data: 2026-09-29).
  82. ↑ (Ingelesez) Salam, Erum. (2022-11-4). "'They haven't tried': Bernie Sanders on Democrats' economic messaging". The Guardian (kontsulta data: 2026-09-29).
  83. ↑ (Ingelesez) Sprunt, Barbara. (2022-07-27). "Legislation to subsidize U.S.-made semiconductor chips heads to Biden's desk".. NPR (kontsulta data: 2026-09-29).
  84. ↑ (Ingelesez) "NEWS: Sanders Opposes All Blank Checks to Chip Companies » Senator Bernie Sanders". Senator Bernie Sanders (kontsulta data: 2026-09-29).
  85. ↑ (Ingelesez) de Guzman, Chad. (2024-08-20). "Bernie Sanders Endorses Kamala Harris and Outlines Progressive Agenda at DNC". Time (kontsulta data: 2026-09-29).
  86. ↑ (Ingelesez) "Project 2025 would overhaul the U.S. tax system. Here's how it could impact you".. CBS News (kontsulta data: 2026-09-3).
  87. ↑ (Ingelesez) Waldman, Scott. (2023-07-28). "Conservatives Have Already Written a Climate Plan for Trump's Second Term". Politico (kontsulta data: 2026-09-3).
  88. ↑ (Ingelesez) Pecorin, Allison; Deliso, Meredith. (2024-11-07). "Bernie Sanders blasts Democratic Party following Kamala Harris loss". ABC News (kontsulta data: 2026-09-3).
  89. ↑ (Ingelesez) "Bernie Sanders warns of US 'pseudo-democracy', slams influence of billionaires 'led by Musk'". The Times of India ISSN 0971-8257. (kontsulta data: 2026-09-3).
  90. ↑ (Ingelesez) Saldivar, Steve. (2025-06-22). «"Watch the moment Senator Bernie Sanders learned the US attacked Iran"» https://eu.usatoday.com/videos/news/2025/06/22/bernie-sanders-trump-attacks-iran-unconstitutional/84307096007/ (USA Today) (kontsulta data: 2026-09-3).
  91. ↑ (Ingelesez) Nichols, John. (2025-09-17). "Mayor to Mayor: A Conversation Between Bernie Sanders and Zohran Mamdani". The Nation ISSN 0027-8378. (kontsulta data: 2026-09-3).
  92. ↑ (Ingelesez) Stein, Chris; Gambino, Lauren. (2026-04-16). "Bernie Sanders' effort to block US weapons sales to Israel fails in Senate". The Guardian. (kontsulta data: 2026-09-3).
  93. ↑ (Ingelesez) "Trump in United Nations speech says 'big decision' ahead: Make a deal or 'annihilate' Iran". ABC News (kontsulta data: 2026-09-29).
  94. ↑ (Ingelesez) Gairola, Snigdha. (2026-09-23). "No Mr. President' We Shouldn't Annihilate People of Iran, Says Bernie Sanders: 'That Is a War Crime'". Benzinga (kontsulta data: 2026-09-29).
  95. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2016-11-15). Our Revolution: A Future to Believe In. New York: St Martin's Press, 9 or. ISBN 978-1-250-13292-5. (kontsulta data: 2026-09-6).
  96. ↑ (Ingelesez) "Liberty Union Party Chief in Vermont Quits Position". Nashua Telegraph. Associated Press (kontsulta data: 2026-07-7).
  97. ↑ (Ingelesez) Murphy, Tim. (2015-12-17). "This Is the Campaign That Explains Bernie Sanders". Mother Jones (kontsulta data: 2026-09-7).
  98. ↑ (Ingelesez) Bernstein, Andrea. (2016-04-13). "In Speech from 1983, Sanders Rails Against the Establishment". WNYC (kontsulta data: 2026-09-7).
  99. ↑ (Ingelesez) Blake, Aaron. (2018-05-21). "Bernie Sanders is still borrowing the Democratic Party". The Washington Post (kontsulta data: 2026-09-9).
  100. ↑ (Ingelesez) Dovere, Edward-Isaac. (2018-05-21). "Sanders to run as a Democrat — but not accept nomination". Politico (kontsulta data: 2026-09-9).
  101. ↑ (Ingelesez) Seitz-Wald, Alex; Koenig, Kailani. (2015-11-5). "Sanders Files for New Hampshire State Ballot Without Incident". NBC New (kontsulta data: 2026-09-9).
  102. ↑ (Ingelesez) Thomsen, Jacqueline. (2017-10-22). "Sanders to run as an independent in 2018". The Hill (kontsulta data: 2026-09-9).
  103. ↑ (Ingelesez) Wilkinson, Michael. (2016-08-23). "Bernie Sanders 'backs Jeremy Corbyn' in Labour leadership race". The Daily Telegraph (kontsulta data: 2026-09-9).
  104. ↑ (Ingelesez) Wisloski, Jess; Galloway, Anne. (2015-07-9). "Bernie Sanders' Early Days in Vermont: His Life, Loves and Circuitous Route to Politics". VTDigger. Montpelier, VT (kontsulta data: 2026-09-2).
  105. ↑ (Ingelesez) Marcin, Tim. (2017-04-21). "Bernie Sanders tweeted about billionaires' greed, then some Twitter users brought up his three homes". Newsweek (kontsulta data: 2026-09-2).
  106. ↑ (Ingelesez) Webber, Esther. (2015-08-4). "The Sanders brothers: A tale of two underdogs". BBC News (kontsulta data: 2026-09-29).
  107. ↑ (Ingelesez) Collinson, Stephen. (2015-05-7). "Bernie Sanders' brotherly love". CNN (kontsulta data: 2026-09-29).
  108. ↑ (Ingelesez) Pearce, Matt. (2019-10-4). "Bernie Sanders suffered a heart attack, campaign reveals". Los Angeles Times (kontsulta data: 2026-09-5).
  109. ↑ (Ingelesez) Krieg, Gregory; Nobles, Ryan. (2019-10-8). "Bernie Sanders to scale back campaign schedule in the wake of heart attack". MSN (kontsulta data: 2026-09-5).
  110. ↑ (Ingelesez) Krieg, Gregory; Nobles, Ryan. (2019-10-8). "Bernie Sanders to scale back campaign schedule in the wake of heart attack".. MSN (kontsulta data: 2026-09-6).
  111. ↑ (Ingelesez) Villa, Lissandra. (2019-10-16). "Bernie Sanders Leverages the Debate for a Comeback Just Weeks After a Heart Attack". Time (kontsulta data: 2026-09-6).
  112. ↑ (Ingelesez) Ember, Sydney. (2019-12-30). "Bernie Sanders Is in 'Good Health,' His Doctors Say". The New York Times [2026-09-6 Dibulgazio laburpena].
  113. ↑ (Ingelesez) "U.S. Senator Bernie Sanders honoured with Coast Salish name". News (Indigenous). CBC News (kontsulta data: 2026-09-6).
  114. ↑ (Ingelesez) Singman, Brooke. (2017-05-30). "Bernie Sanders slams GOP health care plans at New York college graduation".. New York City: Fox News. (kontsulta data: 2026-09-6).
  115. ↑ (Ingelesez) Sellers, Frances; Wagner, John. (2016-01-27). "Why Bernie Sanders doesn't participate in organized religion". The Washington Post (kontsulta data: 2026-09-5).
  116. ↑ (Ingelesez) Friedman, Gabe. (2015-10-24). "Watch: Bernie Sanders talks spirituality, Larry David and marijuana on 'Jimmy Kimmel'". Haaretz (kontsulta data: 2026-09-5).
  117. ↑ (Ingelesez) "Sanders discusses faith, Clinton grapples with rabbinical question on humility". Jewish Telegraphic Agency, 2016-02-4 (kontsulta data: 2026-09-6).
  118. ↑ (Ingelesez) Berger, Joseph. (2016-02-24). "Bernie Sanders Is Jewish, but He Doesn't Like to Talk About It". The New York Times, A16 or. (kontsulta data: 2026-09-6).
  119. ↑ (Ingelesez) Thomas, Ken. (2016-04-16). "Pope: Sanders encounter sign of good manners, 'nothing more'". Associated Press News (kontsulta data: 2026-09-6).
  120. ↑ (Ingelesez) Stuart, Tessa. (2015-12-2). "The Untold Story of Bernie Sanders' 1987 Folk Album". Rolling Stone (kontsulta data: 2026-09-27).
  121. ↑ (Ingelesez) Buzz, Carles. (2016-02-22). "Can Bernie Sanders' Dank Meme Stash Swing the Election?". Vice Motherboard (kontsulta data: 2026-09-28).
  122. ↑ (Ingelesez) Hoffman, Ashley. (2020-02-7). "The Bernie Sanders Meme Pile on Has Commenced". Time (kontsulta data: 2026-09-28).
  123. ↑ (Ingelesez) Jackson, Gita. (2020-04-10). "Let the 'OK Boomer' Girl Live". Vice (kontsulta data: 2026-09-28).
  124. ↑ (Ingelesez) Ives, Mike; Victor, Daniel. (2021-01-21). "Bernie Sanders Is Once Again the Star of a Meme". The New York Times. ISSN 0362-4331. Archived from the original on January 21, 2021. Retrieved January 21, 2021.. The New York Times ISSN 0362-4331. (kontsulta data: 2026-09-28).
  125. ↑ (Ingelesez) Rogerson, Riley; Bianco, Ali. "Who are the biggest social media stars in Congress?". Politico (kontsulta data: 2026-09-28).
  126. ↑ (Ingelesez) Wagner, Meg. (2016-02-4). "Bernie Sanders plays rabbi Manny Shevitz in 1999 romantic comedy, goes on long-winded Brooklyn Dodgers rant". Daily News. New York (kontsulta data: 2026-09-28).
  127. ↑ (Ingelesez) "Here's the Moment Bernie Sanders and Larry David Found Out They're Cousins".. Time. 2017-19-5 (kontsulta data: 2026-09-28).
  128. ↑ (Ingelesez) Grebey, James. (2020-02-7). "Harley Quinn Voted for Bernie Sanders in Birds of Prey, Apparently". GQ (kontsulta data: 2026-09-28).
  129. ↑ (Ingelesez) The Daily Show. (2025-10-20). Sen. Bernie Sanders - Harnessing Energy From "No Kings" Rally to "Fight Oligarchy". The Daily Show ISSN 2026-09-6..
  130. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2019-06-24). "Ending America's Endless War". Foreign Affairs ISSN 0015-7120. (kontsulta data: 2026-09-6).
  131. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2021-06-17). "Washington's Dangerous New Consensus on China". Foreign Affairs ISSN 0015-7120. (kontsulta data: 2026-09-6).
  132. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2024-03-18). "A Revolution in American Foreign Policy". Foreign Affairs ISSN 0015-7120. (kontsulta data: 2026-09-6).
  133. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2024-11-10). "Democrats must choose: The elites or the working class". The Boston Globe ISSN 0743-1791. (kontsulta data: 2026-09-6).
  134. ↑ (Ingelesez) Sanders, Bernie. (2025-08-30). "Bernie Sanders: Kennedy Must Resign". The New York Times ISSN 1553-8095. (kontsulta data: 2026-09-6).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bernie Sanders Aldatu lotura Wikidatan

Ikus gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Bernie_Sanders&oldid=11835945"(e)tik eskuratuta