Գլխավոր էջ

Վիքիպեդիա

Ազատ հանրագիտարան, որը կարող է խմբագրել յուրաքանչյուր ոք։

Շաբաթվա հոդված

Փայտային բույսերի ներխուժում (անգլ.՝ Woody plant encroachment, կոչվում է նաև փայտային ներխուժում, թփուտների ներխուժում, թփերի ներխուժում, թփակալում, փայտային բույսերի բազմացում կամ թփուտների խտացում), բնական երևույթ, որը բնութագրվում է փայտային բույսերի, թփուտների և թփերի տարածքի ընդլայնմամբ և խտության աճով: Ներխուժումը հիմնականում տեղի է ունենում խոտածածկ շերտի, հացազգիների և լայնատերև խոտաբույսերի հաշվին։ Երևույթը վերաբերում է տեղական բույսերի տարածմանը, այլ ոչ թե օտարածին ինվազիվ տեսակների ներխուժմանը։ Փայտային բույսերի ներխուժումը նկատվում է տարբեր էկոհամակարգերում և ամբողջ աշխարհում ունի տարբեր բնութագրեր ու ինտենսիվություն։ Հիմնականում տեղի է ունենում խոտհարքներում, սավաննաներում և անտառային տարածքներում ու կարող է հանգեցնել ռեժիմների փոփոխության, ինչի արդյունքում բաց խոտհարքներն և սավաննաները կարող են վերածվել փակ անտառի։

Պատճառները ներառում են հողօգտագործման ինտենսիվացումը, ինչպիսին է գերարածեցումը, ինչպես նաև անտառային հրդեհների ճնշումը և վայրի բուսակերների թվաքանակի կրճատումը։ Մթնոլորտում CO₂-ի բարձր մակարդակը և գլոբալ տաքացումը համարվում են գործընթացն արագացնող գործոններ։ Հողերի լքումը նույնպես կարող է հանգեցնել փայտային բույսերի ներխուժման։

Փայտային բույսերի ներխուժման ազդեցությունը խիստ կախված է կոնտեքստից։ Այն կարող է լուրջ բացասական ազդեցություն ունենալ հիմնական էկոհամակարգային ծառայությունների, հատկապես կենսաբազմազանության, կենդանիների կենսամիջավայրի, հողի արտադրողականության և ստորերկրյա ջրերի լիցքավորման վրա։ Արոտավայրերում փայտային բույսերի ներխուժումը հանգեցրել է արտադրողականության զգալի անկման՝ սպառնալով տուժած հողօգտագործողների կենսապահովմանը։ Փայտային բույսերի ներխուժումը հաճախ մեկնաբանվում է որպես հողերի դեգրադացիայի ախտանիշ՝ հիմնական էկոհամակարգային ծառայությունների վրա դրա բացասական ազդեցության պատճառով, սակայն նաև համարվում է, որ այն բնական սուկցեսիայի ձև է։

Տարբեր երկրներ ակտիվորեն պայքարում են փայտային բույսերի ներխուժման դեմ՝ խոտհարքների կառավարման հարմարեցված մեթոդների, վերահսկվող հրդեհների և թփերի մեխանիկական նոսրացման միջոցով։ Վերահսկման նման միջոցառումները կարող են հանգեցնել փոխզիջումների կլիմայի փոփոխության մեղմացման, կենսաբազմազանության, անապատացման դեմ պայքարի և գյուղական եկամուտների ամրապնդման միջև։ Փայտային բույսերի ներխուժման ածխածնի կլանման ազդեցությունները խիստ կախված են կոնտեքստից. ԿՓՓՄԽ-ն նշում է, որ այն կարող է հանգեցնել ածխածնի աննշան ավելացման, բայց միաժամանակ կարող է քողարկել հողի դեգրադացիայի հիմքում ընկած գործընթացները։ Ավելին⇒

Նորություններ

← «Նորություններ»

Շարունակվող իրադարձություններ՝ ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողով (COP17) • Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026) • Իրանի բողոքի ցույցեր • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա

հնդկական թամիլ ծագմամբ հարավաֆրիկացի փաստաբան Նավի Պիլայը (լուսանկարում) արժանացել է 2026 թվականի խաղաղության Նոբելյան մրցանակին։
սեպտեմբերի 30-ին Սաուդյան Արաբիայի օդային տարածքով անցնող Flydubai Flight 1073 ինքնաթիռի (լուսանկարում) անձնակազմը և ուղևորները կանխել են ինքնաթիռը առևանգելու կամ կործանելու փորձը:
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արժանացել է գերմանական խաղաղության մրցանակին։
սեպտեմբերի 4-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան ընդունել է «Քարտեզը շտկելու» բանաձև, որը հավանություն է տվել Հավասար Երկրի պրոյեկցիայով քարտեզի կիրառմանը։ Կողմ են քվեարկել 164 երկիր, դեմ՝ միայն ԱՄՆ-ը։
օգոստոսի 30-ին՝ արձակվել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակը, տիեզերքը լայնածավալ ուսումնասիրելու և դրա կառուցվածքի ու զարգացման վերաբերյալ կարևոր հարցերի պատասխաններ գտնելու նպատակով։

Վերջերս մահացածներ՝ Եվա Մարի Սեյնթ • Անատոլի Կաշպիրովսկի • Մարինա Վլադի • Վահագն Գրիգորյան • Ռիչարդ Կիրակոսյան

Հաջորդ թողարկում | Պահոց | Խմբագրել

Գիտե՞ք, որ․․․

← «Գիտե՞ք, որ...»

․․․ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) պաշտոնական պատկերանիշի կենտրոնական խորհրդանիշը և ոգեշնչման աղբյուրը երևանյան կապտաթիթեռն է (լուսանկարում)։
․․․Հայաստանի անտառներից անհետացած այս եղջերուն (լուսանկարում) շուրջ 70 տարի անց կրկին վերադարձել է վայրի բնություն։
․․․աշխարհի ամենամեծ աղբավայրը զբոսայգու վերածելու համար կպահանջվի 30 տարի։
․․․20-րդ դարի սկզբին ԱՄՆ-ի այգիներում կենդանիներին կերակրելը, ի տարբերություն մեր օրերի, ոչ միայն թույլատրվում էր, այլև ակտիվորեն խրախուսվում էր. անտառապահները նույնիսկ արջերին էին կերակրում զբոսաշրջիկների բազմության առջև։
․․․ծովային թռչուններին, օրինակ՝ սովորական մրրկահավին, օղակավորելու համար ավանդական ալյումինե օղակներ չեն կիրառվում, քանի որ դրանք ծառայում են ընդամենը 4 տարի․ ծովի ջուրն արագ քայքայում է դրանք:
․․․մարդանման կապիկները ինքնաբուժվելու նպատակով հեռացնում են դեղաբույսի տերևները, կոտրում ցողունը և ծծում դրա հյութը։

Հաջորդ թողարկում | Արխիվ | Խմբագրել

Ներկայացում

Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։

Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։

Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։

Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝
332 314 հոդված	657 ակտիվ խմբագիր

Համագործակցություն

Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։

Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։

Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։

Նախագծի էջ | Հաջորդ թողարկում

Այս օրը պատմության մեջ

← «Այսօր պատմության մեջ

մ.թ.ա. 202 թ. – տեղի ունեցավ Զամայի ճակատամարտը, Պունիկյան պատերազմների նշանավոր մարտերից մեկը, որտեղ հռոմեական զորքերը պարտության մատնեցին Կարթագենյան զորքին, որոնց ղեկավարում էր Հաննիբալը։
1453 թ. – Բորդոյում անգլիացիների կապիտուլյացիայով փաստացի ավարտվեց Հարյուրամյա պատերազմը Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև։
1745 թ. – մահացել է Ջոնաթան Սվիֆթը, անգլիացի գրող-երգիծաբան, հրապարակախոս, պոետ և հասարակական գործիչ, հայտնի է իր «Գուլիվերի ճանապարհորդությունները» վեպով (ծն. 1667 թ.)։
1892 թ. – ծնվել է Ալեքսանդր Ալյոխինը, ռուս նշանավոր շախմատիստ, աշխարհի չեմպիոն (մահ. 1946 թ.)։
1901 թ. – բրազիլացի Ալբերտո Սանտոս-Դյումոնը իր ստեղծած դիրիժաբլով պտտվեց Էյֆելյան աշտարակի շուրջ։
1909 թ. – մահացել է Չեզարե Լոմբրոզոն, իտալացի դատական հոգեբույժ և մարդաբան (ծն. 1835 թ.)։
1963 թ. – մահացել է Կարո Ալվարյանը, հայ ռեժիսոր, դերասան (ծն. 1895 թ.)։