Կանադական կուղբ
| Կանադական կուղբ | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Կանադական կուղբի արու առանձնյակ
| ||||||||||||||
| Գիտական դասակարգում | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Լատիներեն անվանում | ||||||||||||||
| Castor canadensis
(Kuhl, 1820)
Վաղ Պլիոցենից մինչ օրս PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
|
||||||||||||||
| Հոմանիշներ | ||||||||||||||
Castor fiber canadensis |
||||||||||||||
| Հատուկ պահպանություն | ||||||||||||||
| Տարածվածություն | ||||||||||||||
 | ||||||||||||||
| Կանադական կուղբի տարածվածության արեալը բնական տարածք ներդրված տարածք | ||||||||||||||
|
|
.png)
Կանադական կուղբ կամ Հյուսիսամերիկյան կուղբ (լատիներեն՝ Castor canadensis), կրծողների խոշոր տեսակ կուղբերի ընտանիքից, որը հանդիսանում է Հյուսիսային Ամերիկայի բնիկ կենդանատեսակ։ Համարվում է չափերով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ կրծողը՝ կապիբարայից (Hydrochoerus hydrochaeris) հետո։ Կանադական կուղբը լայնորեն տարածված է Կանադայում, Միացյալ Նահանգների մեծ մասում, Ալյասկայում և Մեքսիկայի հյուսիսում։ Որպես ներմուծված տեսակ հանդիպում է նաև Եվրոպայում (Ֆինլանդիա, Լյուքսեմբուրգ), ինչպես նաև Լատինական Ամերիկայի ծայր հարավում՝ Պատագոնիայում (Արգենտինա)։
Կանադական կուղբը հայտնի է իր ինժեներական վարքով․ այն կառուցում է ամբարտակներ, ջրամբարներ ու փայտաշեն տնակներ՝ օգտագործելով ծառերի ճյուղեր, ցեխ ու քարեր։ Նրա գործունեությունն էականորեն փոխում է լանդշաֆտը՝ ձևավորելով նոր էկոհամակարգեր, որոնք նպաստում են կենսաբազմազանության զարգացմանը։ Կուղբի ձևավորած լճակները բարենպաստ միջավայր են ստեղծում բազմաթիվ երկկենցաղների, թռչունների ու ջրային բույսերի համար։
Այս տեսակը սովորաբար ունի մուգ շագանակագույն բրդով ծածկված մարմին, լայն պոչ, ինչպես նաև մեմբրանով պատված ոտքեր, որոնք հարմարեցված են լողալուն։ Հասուն առանձնյակները կարող են ունենալ մինչև 1 մետր երկարություն և կշռել մինչև 30 կգ։ Կանադական կուղբը ունի շուրջ 25 ենթատեսակ, որոնք տարածված են տարբեր աշխարհագրական շրջաններում։ Այդ ենթատեսակների միջև հիմնական տարբերությունները վերաբերում են չափսերին, գունավորմանը և բնակության արեալին։
Ըստ ԲՊՄՄ տվյալների՝ տեսակը դասվում է որպես քիչ մտահոգություն հարուցող (LC)՝ շնորհիվ Հյուսիսային Ամերիկայում ձևավորված կայուն պոպուլյացիաների։
Հանդիսանում է Կանադայի ազգային խորհրդանիշը։
Տաքսոնոմիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Էվոլյուցիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կուղբերի հնագույն ֆոսիլները թվագրվում են 10–12 միլիոն տարի առաջվա և հայտնաբերվել են Գերմանիայում։ Հյուսիսային Ամերիկայում ամենահին մնացորդները հայտնաբերվել են Օրեգոն նահանգի Դեյվիլ բնակավայրի մոտ՝ մոտ 7 միլիոն տարվա հնությամբ[1]։
Ենթատեսակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ավանդաբար ընդունված է դասակարգել կանադական կուղբի մոտ 25 ենթատեսակներ՝ հիմնված մորֆոլոգիական տարբերությունների և աշխարհագրական մեկուսացման վրա։ Սակայն արդի գենետիկական ուսումնասիրությունները չեն հաստատում այդ տարանջատումները[2]։
Նկարագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Կուղբը Հյուսիսային Ամերիկայի խոշորագույն կրծողն է և համարվում է աշխարհի երրորդ ամենախոշոր կրծողը՝ կապիբարայից հետո։ Մարմնի երկարությունը հասնում է 74-95 սմ-ի, իսկ պոչին՝ 20-35 սմ-ի։ Միջին քաշը կազմում է 20 կգ, սակայն որոշ առանձնյակներ կարող են գերազանցել նույնիսկ 40 կգ-ն[3]։
Կանադական կուղբը ադապտացված է կիսաջրային կենսակերպին։ Այն ունի լայն ու հարթ պոչ, թաղանթավոր հետևի թաթեր և շարժուն առջևի թաթեր, որոնք հարմար են ճյուղեր կրծելու և գետինը փորելու համար։ Նրա աչքերը պաշտպանված են թաղանթային թարթիչով, իսկ քթանցքները և ականջները փակվում են ջրի տակ։ Նրա շուրթերը փակվում են դունչի հետևում, ինչը թույլ է տալիս կրծել նույնիսկ ջրի տակ։
Կաթնասունը ունի խիտ երկշերտ մազածածկ՝ պաշտպանիչ արտաքին և մեկուսացնող ներքին մազերով։ Նրա մաշկը յուղոտվում է կաստորիումով՝ պաշտպանելով խոնավությունից[4]։
Տարածում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մինչև մորթու արդյունահանման պատճառով տեսակի գրեթե ոչնչացումը, կանադական կուղբը տարածված էր գրեթե ողջ մայրցամաքում՝ արևադարձային շրջաններից մինչև արևմտյան ափ։ Ներկայումս այն տարածված է Կանադայում, Միացյալ Նահանգներում, Ալյասկայում և Մեքսիկայի հյուսիսում[5]։
Բացի բնիկ տարածքներից, այն բնակեցվել է Ֆինլանդիայում և Պատագոնիայում։ Վերջին տարիներին դիտվում է կուղբերի տարածման հյուսիսային միտում՝ տունդրայի որոշ շրջաններում[6]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «North America's Earliest Beaver Found Near Dayville». KVTZ. 2011 թ․ սեպտեմբերի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
- ↑ «Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – ScienceBase-Catalog». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 2-ին.
- ↑ «Alaska Department of Fish and Game». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
- ↑ Baker, B.W.; Hill, E.P. (2003). «Beaver (Castor canadensis)» (PDF). Wild Mammals of North America. The Johns Hopkins University Press: 288–310. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ հունվարի 23-ին.
- ↑ Naiman, R. J.; Johnston, C. A.; Kelley, J. C. (1988). «Alteration of North American Streams by Beaver» (PDF). BioScience. 38 (11): 753–762. doi:10.2307/1310784. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 4-ին.
- ↑ Tape, K. D.; Jones, B. M.; Arp, C. D.; Nitze, I.; Grosse, G. (2018). «Tundra be dammed: Beaver colonization of the Arctic». Global Change Biology. 24 (10): 4478–4488. doi:10.1111/gcb.14332.