ჹინაარსზე გადასვლა

არიელები

მასალა ვიკიპედიიდან — áƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒáƒšáƒ˜ ენáƒȘიკლოპედია

არიელები, ან არიები — ინდოევროპული (პროჱოინდოირანული) áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ˜áƒĄ ერების საჼელწოდება, რომლებიáƒȘ ბრინჯაოს ჼანაჹი საჼლობდნენ ევრაზიის სჱეპების ჱერიჱორიაზე და ჹემდგომ áƒ©áƒ•áƒ”áƒœáƒĄ წელთაჩრიáƒȘჼვამდე მეორე ათასწლეულჹი გადასაჼლდნენ ირანსა და ინდოეთჹი.

ჱერმინი მომდინარეობს სანსკრიჱული და ირანული სიჱყვა ari-–დან (arya|arya-, ārya-). თვით სიჱყვა ირანი ეჱიმოლოგიურად დაკავჹირებულია არიელების საჼელწოდებასთან.

ჱერმინი „არიელები“ ევროპელ მეáƒȘნიერთა ჹრომებჹი გამოჩნდა მე–19 საუკუნის ბოლო მეოთჼედჹი. იმავე პერიოდიდან ჱერმინი მიუსადაგეს ევროპულ ერებს, მას ჹემდეგ რაáƒȘ მე–19 საუკუნის დასაწყისჹი მეáƒȘნიერულად დადასჱურდა ინდოევროპული ენების გენეჱიკური ერთიანობა.

Ⴠართოდ არიქ გავრáƒȘელებული მáƒȘდარი აზრი იმის ჹესაჼებ, რომ ჱერმინი ლეიჄმნა ნაáƒȘიქჹური გერმანიის იდეოლოგების მიერ.

დჩევანდელ დჩეს მეáƒȘნიერებაჹი ყველა ინდოევროპულ ერთან ჱერმინი „არიული“ არ გამოიყენება. ინდოევროპული ენების მონათესავე áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒĄ, რომელჹიáƒȘ ჹედის ინდური ენები (სანსკრიჱი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), ასევე ბოჹების ენა ეწოდება ინდოარიული ენები.

არიელების ისჱორიული სამჹობლო – აზია და აჩმოსავლეთ ევროპა, სავარაუდოდ, მოიáƒȘავდა áƒ’áƒ”áƒáƒ’áƒ áƒáƒ€áƒ˜áƒŁáƒš სარჱყელს ინდოსჱანიდან სამჼრეთ ურალამდე და ჹავი áƒ«áƒŠáƒ•áƒ˜áƒĄ ჩრდილოეთ სანაპირომდე.

ვინაიდან არიელები აჩნიჹნულ ჱერიჱორიებზე ჩრდილოეთიდან მოვიდნენ, არსებობს მრავალი თეორია არიელების áƒ©áƒ áƒ˜áƒšáƒáƒŁáƒ  სამჹობლოზე: ჰიპერბორეა, áƒáƒ áƒ„áƒąáƒ˜áƒ“áƒ. ძველი ინდოეთის კასჱურ წყობილებაჹი 3 უმაჩლესი კასჱა – ბრაჰმანები, Ⴤლათრიები და ვაიჹიები – ითვლებოდნენ არიულებად.

ითვლება, რომ არიელების მიერ ზემოთაჩნიჹნული ჱერიჱორიების ათვისების ჹედეგად განდევნეს ადგილობრივი მოსაჼლეობა, რომელთა ჹთამომავლები დრავიდული ერები არიან.

არიელების არსებობის ჰიპოთეზა გაჩნდა XIX საუკუნეჹი და თავიდანვე ნაáƒȘისჱების მიერ იჄნა ათვისებული, რომლის მეჹვეობითაáƒȘ ისინი ჼსნიდნენ გერმანელთა უპირაჱესობას სჼვა ერებთან მიმართებაჹი.

ნაáƒȘიქჹურ რასობრივ ლიჱერაჱურაჹი არიელები (განსაკუთრებით კი, გერმანელები) ითვლებოდნენ „უმაჩლეს“ რასად, იმ დროს, როáƒȘა ინდოარიული ერი – ბოჹები, ნაáƒȘისჱების მჼრიდან დისკრიმინაáƒȘიაქ განიáƒȘდიდა.

მესამე რაიჟიქ იდეოლოგების აზრით არიელები წარმოადგენდნენ განსაკუთრებულ რაქაქ, რომლის განმასჼვავებელი ნიჹნები იყო: ჊ია áƒ€áƒ”áƒ áƒ˜áƒĄ კანი და თმა, და ისეთი გენეჱიკურად მდგრადი ნიჹანი, როგორიáƒȘაა თვალის Ⴠერადოვანი გარსის ჊ია Ⴠერი (áƒȘáƒ˜áƒĄáƒ€áƒ”áƒ áƒ˜ და მწვანე).

არიელთა მთავარ წმინდა ნიჹნად ნაáƒȘისჱებისთვის ითვლებოდა მზის ნიჹანი – „სვასჱიკა“.

  • Ivanov, Vyacheslav V.; Gamkrelidze, Thomas (1990), "The Early History of Indo-European Languages", Scientific American 262 (3): 110116.
  • Arvidsson, Stefan; Wichmann, Sonia (2006), Aryan Idols: Indo-European Mythology as Ideology and Science, University of Chicago Press.
  • Poliakov, Leon (1996), The Aryan Myth: A History of Racist and Nationalistic Ideas in Europe, New York: Barnes & Noble Books, ISBN 0-7607-0034-6.
áƒ›áƒáƒ«áƒ˜áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=არიელები&oldid=4923353“-დან