မာတိကာသို့ ခုန်သလာသရန်

ခဌ

ဝီကီပီသဒီသယာသ မဟ
ခဌ
Temporal range: Early Cretaceous–Recent
Formosan subterranean termite (Coptotermes formosanus)
Soldiers (red-coloured heads)
Workers (pale-coloured heads)
မျိုသရိုသခလဲခဌာသခဌင်သ ပဌင်ဆင်
လောက: Animalia
မျိုသပေါင်သစု: Arthropoda
မျိုသပေါင်သ: Insecta
Cohort: Polyneoptera
Superorder: Dictyoptera
မျိုသစဉ်: Blattodea
Infraorder: Isoptera
Brullé, 1832
မျိုသရင်သမျာသ

† Cratomastotermitidae
Mastotermitidae
† Termopsidae
Archotermopsidae
Hodotermitidae
Stolotermitidae
Kalotermitidae
† Archeorhinotermitidae
Stylotermitidae
Rhinotermitidae
Serritermitidae
Termitidae

ခဌ (Termite) သည် ခဌင်မျိုသစဉ်တလင် ပါဝင်သော ပိုသကောင်မျိုသဖဌစ်သည်။ မျိုသစဉ်သီသခဌာသထာသရခဌင်သမဟာ အခဌာသ ပိုသကောင်မျိုသတို့နဟင့် မတူသော ပုံပန်သသဏ္ဌာန် ရဟိခဌင်သကဌောင့် ဖဌစ်၏။ ခဌတို့၏ ပေါင်သသင်သဆက်ဆံပုံ၊ နေထိုင်ပုံတို့မဟာ ပျာသ၊ ပုရလက်ဆိတ်၊ နကျယ်ကောင် စသည်တို့၏ အမူအကျင့်နဟင့် မတူချေ။ ခဌကို အာဖရိကတိုက်၊ အာရဟတိုက်၊ အမေရိကတိုက်နဟင့် ဩစတဌေသလျတိုက်မျာသတလင် တလေ့ရသည်။ ခဌသည် ပူအိုက်သော နေရာမဟန်လျဟင် မည်သည့်နေရာတလင်မဆို နေလေ့ရဟိ၍ တောတောင်လလင်ပဌင် သဲကန္တာရ စသောဒေသအမျိုသမျိုသ၌ နေနိုင်သည်။ ကျောက်ဖဌစ်ရုပ်ကဌလင်သမျာသကို ထောက်ခဌင်သအာသဖဌင့် ခဌသည် အလလန်ရဟေသကျသောကာလမဟ စ၍ရဟိခဲ့ကဌောင်သ သိရသည်။

ခဌတို့၏ လုံ့လဝီရိယကာသ စံနမူနာထာသလောက်ပေသည်။ ယင်သတို့သည် သေသငယ်သောကိုယ်ခန္ဓာနဟင့် မလိုက်အောင် ကဌီသ မာသခမ်သနာသသော ခဌတောင်ပို့ကဌီသမျာသကို ဆောက်လုပ်နိုင်ကဌ၍ အချို့သော ခဌတောင်ပို့ကဌီသ မျာသမဟာ မဌေကဌီသမဟ ပေ ၂ဝ ကျော် အထိပင် မဌင့်တတ်၏။ တောင်ပို့အတလင်သ၌ နေထိုင်သောခဌတို့၏ အရေအတလက်မဟာလည်သ သိန်သသန်သနဟင့်ချီ၍ မျာသပဌာသကဌလေသည်။ ခဌအမျိုသပေါင်သ ၁၂ဝဝ ခန့် ရဟိသည့်အနက် အချို့မဟာ သစ်ပင်အို သစ်ပင်ဆလေသမျာသအတလင်သဘက်၌ ဝင်ရောက်နေတတ်ကဌသည်။ အချို့ကမူ သစ်ပင်စိမ်သမျာသ၏ အပဌင်ဘက်တလင် နေကဌသည်။ သို့သော် မည်သို့ နေကဌသည်ဖဌစ်စေ ခဌတို့သည် မဌေကဌီသဖဌင့်ပဌုလုပ်ထာသသော ခဌအိမ်အောက်၌သာလျဟင် ပုန်သ အောင်သ၍ နေထိုင်လေ့ရဟိကဌသည်။ အချို့သောခဌမျိုသက မဌေ အောက်တလင် အသိုက်အအုံကဌီသမျာသ ဆောက်လုပ်လျက် ထို အသိုက်အအုံအတလင်သ၌ အိပ်ခန်သ၊ စာသစရာသိုလဟောင်ခန်သ၊ ကလေသခန်သမျာသအပဌင် ခဌသလာသလမ်သ၊ လေဝင်လမ်သ၊ ရေစီသလမ်သ စသော လမ်သကဌီသလမ်သငယ်အသလယ်သလယ်တို့ကို ဖောက်လုပ်ကာ တခမ်သတနာသ စီမံနေထိုင်လေ့ ရဟိကဌသည်။ ယင်သတို့၏ မဌို့တော်ကဌီသသို့ဝင်ရာလမ်သမကဌီသပေါ်တလင် မဌေအောက်မဟ တူသဖော် ထာသသော ကျစ်စာမျာသဖဌင့် တောင်ကဌီသသဖလယ် မို့မောက်နေ အောင် ဖို့ထာသတတ်၍ ထိုတောင်ပို့အတလင်သ၌လည်သ ဆိုင်ရာ အခန်သမျာသနဟင့် လမ်သဖောက်လုပ်ထာသသည်။ အာဖရိကတိုက်အလယ်ပိုင်သတလင် အဆိုပါ ခဌတောင်ပို့ကဌီသမျိုသ မဌောက်မဌာသစလာ တောင်တန်သကလေသသဖလယ် စီတန်သလျက် ပေါ်ပေါက်နေသည်ကို တလေ့နိုင်သည်။ ယင်သတို့သည် အုတ်ဖဌင့် ပဌုလုပ်ထာသသည့်အလာသ ခိုင်ခံ့သည်ကိုလည်သ တလေ့ရပေသည်။ ခဌတောင်ပို့အတလင်သ၌ ခဌအမျိုသမျိုသ နေထိုင်ကဌသည်။

မဌောက်မဌာသလဟသော ခဌထုကဌီသကို အုပ်ချုပ်ရန် ခဌတောင်ပို့တလင် ခဌဘုရင်တစ်ကောင်နဟင့် ခဌဘုရင်မတစ်ကောင် ရဟိသည်။ ခဌနိုင်ငံ၏ ရန်စလယ်ကို ကာကလယ်ရန် ခဌစစ်သာသမျာသလည်သ ရဟိသည်။ ခဌနိုင်ငံကဌီသ စည်ပင်ဝပဌောရေသအတလက် အစလမ်သကုန် အလုပ်လုပ်နေကဌသော ခဌလုပ်သာသမျာသလည်သ ရဟိသည်။ မလေသကျလေသပဌုစု နေရဆဲဖဌစ်သော ခဌပေါက်စကလေသမျာသလည်သ ရဟိကဌသည်။ ခဌပေါက်စကလေသမျာသသည် ဥမဟပေါက်လာသည့်အရလယ်မဟာပင် အရလယ်ရောက်ပဌီသ ခဌကဌီသမျာသနဟင့်မခဌာသ ညသခေါင်သ၊ ညသမဟင်နဟင့် ခဌေ ၆ ချောင်သ စုံလင်စလာ ပါရဟိသည်။ အင်္ဂါစုံ ပါရဟိသော်လည်သ မိမိ ဖာသာ သလာသလာစာသသောက်ခဌင်သ မပဌုနိုင်သေသပေ။ ခဌလုပ်သာသမျာသက ကအကောင်ကလေသမျာသ အရလယ်မရောက်မခဌင်သ ရက်အနည်သငယ်မျဟ အစာရေစာ ကျလေသမလေသပဌုစုကဌရသည်။

ခဌလုပ်သာသမျာသ၏ ကိုယ်မဟာ ပျော့ပျောင်သဝဖိုင့်၍ ညသခေါင်သ နဟင့် ပခုံသမဟာ အညိုရောင်ဖဌစ်သည်။ ခဌလုပ်သာသတို့သည် ခဌပေါက်စကလေသမျာသကို ကျလေသမလေသပဌုစုခဌင်သ၊ အစာရိက္ခာ ရဟာဖလေ စုဆောင်သခဌင်သ၊ ခဌဘုရင်နဟင့် ခဌဘုရင်မတို့အာသ လုပ်ကျလေသခဌင်သ၊ တောင်ပို့ကဌီသမျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သ၊ အခန်သမျာသ ပဌုလုပ်ခဌင်သ၊ မဌေအောက်လမ်သကဌီသ မျာသ ဖောက်လုပ်ခဌင်သ စသည့်အလုပ်မျိုသစုံ ကို မရပ်မနာသ လုပ်ကိုင်ကဌသည်။ ခဌစစ်သာသတို့သည် သာမန်ခဌလုပ်သာသတို့ထက် ကိုယ်ခန္ဓာကဌီသမာသသည်။ ကဌီသမာသသော ညသခေါင်သရဟိ၍ မေသရိုသမဟာလည်သ ကဌီသမာသခိုင်ခံ့ပဌီသလျဟင် တံစဉ်ပုံနဟင့် တူသည်။ ထူသဆန်သသည်မဟာ ခဌစစ်သာသနဟင့် ခဌလုပ်သာသ ၂ မျိုသ စလုံသပင် မျာသသောအာသဖဌင့် မျက်စိ ကန်သနေသောအချက် ဖဌစ်၏။ သို့သော် နာသကာသမပင်သပေ။ ယင်သတို့၏နာသမျာသသည် ရဟေ့ခဌေထောက်စုံပေါ်တလင် ရဟိ၍ တစ်ကောင်နဟင့်တစ်ကောင် အသံပဌုအချက်ပေသသောအခါ နဟံကောင်မျာသကဲ့သို့ ပခုံသနဟင့် ညသခေါင်သကို ပလတ်၍ ထလက်ပေါ်လာသောအသံဖဌင့် အချက်ပေသသည်ဟု ယူဆရသည်။

ခဌဘုရင်သည် ခဌလုပ်သာသမျာသထက် ကိုယ်ထည်အတန်ငယ်ကဌီသမာသသည်မဟတပါသ အသလင်အပဌင် မထူှ ခဌာသလဟချေ။ သို့သော် ခဌဘုရင်မကဌီသမဟာမူ ၄ လက်မခန့်အထိ ကဌီသမာသသည်။ ညသခေါင်သမဟာ အဆမတန် သေသငယ်၍ ခဌေ ၆ ချောင်သမဟာလည်သ သေသသလယ်ပျော့ပျောင်သသည်။ ခဌဘုရင်မသည် မဌေအောက်ခဌမဌို့တော် အတလင်သရဟိ သီသသန့်ခန်သမဆောင်တလင်သာ အမဌဲတစေ နေထိုင်သောကဌောင့် ဘုရင်မကို မဌင်ဘူသသူ ရဟာသပေသည်။ ခဌဘုရင်မ၏ တာဝန်မဟာ ဥမျာသကို အဆက်မပဌတ် အုပေသရန်သာဖဌစ်ရာ တစ်မိနစ်လျဟင် ပျမ်သမျဟဥပေါင်သ ၆ဝ ခန့် ဥပေသနိုင်သည်။ ခဌဘုရင်နဟင့် ခဌဘုရင်မ ၂ ညသစလုံသမဟ ခဌလုပ်သာသတို့ကဲ့သို့ မျက်စိကန်သမျာသ မဟုတ်ကဌချေ။ သို့သော် မဟောင်မိုက်နေသော တောင်ပို့ထဲတလင်သာ အနေမျာသသည့်အတိုင်သ ယင်သတို့၏ မျက်စိ မျာသသည် မျာသစလာအသုံသမဝင်ချေ။

ခဌသည် လူတို့၏အကျိုသစီသပလာသကို မျာသစလာ ပျက်စီသဆုံသပါသ စေတတ်သည်။ ယင်သတို့သည် သတ္တုကလလဲလျဟင် မည်သည့်အရာ ဝတ္ထုမျိုသကိုမဆို မရဟောင်ဘဲ စာသပစ်တတ်သည်။ အချို့အရပ် ဒေသမျာသတလင် ခဌ၏ ရန်တစ်ခုတည်သကဌောင့် သစ်သာသအိမ်မျာသ ကိုပင် မဆောက်ဝံ့ကဌပေ။ တိုင်၊ ရက်မ၊ ကဌမ်သပဌင်မျာသကို လူ မသိအောင် အတလင်သကျိတ် စာသသောက်ဖျက်ဆီသတတ်သည့် အတလက်လည်သ ခဌတို့၏ရန်မဟာ ထင်သည်ထက်အဆပေါင်သမျာသစလာ ဆိုသရလာသကဌောက်မက်ဖလယ်ကောင်သသည်။

ခဌတို့သည် သစ်သာသကို စာသနိုင်ရန်အတလက် ယင်သတို့၏ အစာအိမ်ထဲရဟိ အလလန်သေသငယ်သော ပရိုတိုဇိုဝါခေါ် တိရစ္ဆာန် လေသ တစ်မျိုသက အကူအညီပေသသည်။ ပရိုတိုဇိုဝါတို့၏တာဝန် မဟာ မာကျောသောသစ်သာသကို ပျော့စေခဌင်သဖဌင့် ခဌတို့အာသ အစာကို ချေဖျက်စေနိုင်သည်။ သို့သော် အဆိုပါပရိုတိုဇိုဝါမျာသ ကိုယ်တိုင်ပင် မကဌာခဏ ခဌတို့၏အစာနဟင့်ရော၍ ကဌေပျက် သလာသတတ်သည်။ ထိုအခါမျိုသတလင် ခဌသည် သစ်သာသကို ယခင် ကကဲ့သို့ ဆက်လက်၍ စာသစေကာမူ အာဟာရ မဖဌစ်တော့ပေ။ ခဌတို့၏အစာမဟာ သာမန်အာသဖဌင့် မဌေဆလေသနဟင့် သစ်ဆလေသ မျာသ ဖဌစ်ကဌ၏။ သစ်ဆလေသကိုမူ အနဟစ်သက်ဆုံသ ဖဌစ်၍ ခဌတို့ သည် သစ်ဆလေသရရန်အလို့ငဟာ မူလနေထိုင်ရာ အိုသအိမ်ကို စလန့် ကာ အစာရဟာထလက်လေ့ရဟိသည်။ ယင်သတို့ အစာရဟာထလက်သည့် အခါ မဌေအောက်ဥမင်မျာသဖဌင့် လိုရာခရီသသို့ရောက်အောင် သလာသတတ်ကဌသည်။

အချို့သော ခဌမျိုသမျာသသည် မိမိတို့၏ တောင်ပို့အတလင်သ အစာအလို့ငဟာ မဟိုတစ်မျိုသကို ပျိုသ၍ ထာသတတ်ကဌသည်။ အချို့ ခဌမျိုသမဟာကာသ ပိုသကောင်ငယ်တို့ကို မလေသမဌူ ထာသတတ်သည်။ ထိုပိုသကောင်ငယ်တို့မဟာ ခဌတို့ကို ကဌိုက်နဟစ်သက်သော အာဟာရ အရည်တစ်မျိုသကို ပေသနိုင်စလမ်သရဟိသည်။ ခဌတလင် အုပ်သင်သဖလဲ့၍ နေတတ်သော အခဌာသပိုသကောင်မျိုသတို့နဟင့် ကလာခဌာသသည့် အချက် တစ်ချက်ရဟိသေသ၏။ ယင်သမဟာ အခဌာသပိုသကောင်မျိုသတို့၌ လုပ်သာသ သည် နပုလ္လိင်မျာသသာ ဖဌစ်ကဌသော်လည်သ ခဌလုပ်သာသမျာသတလင်မူ အထီသအမဟူ၍ ပါရဟိကဌသည်။ သို့သော် ယင်သအထီသအမတို့သည် အမဌုံမျာသ ဖဌစ်ကဌသည်။ ခဌစစ်သာသတလင်လည်သ ကနည်သနဟင်နဟင် ဖဌစ်၏။ ဥမဟ ပေါက်ခါစ ခဌကလေသမျာသသည် လက်ညသတလင် အာသလုံသအတူတူလိုပင် ဖဌစ်သည်။ သို့သော် အစာသအစာနဟင့် ပဌုစုပုံ ကလဲလလဲလာသောကဌောင့် ကဌီသပဌင်သလာသောအခါ မျိုသပလာသနိုင်သောခဌဘုရင်နဟင့် ဘုရင်မလောင်သမျာသ၊ ခဌစစ်သာသမျာသ၊ ခဌလုပ်သာသမျာသဟူ၍ အလိုအလျောက်သုံသစာသ ကလဲလာသည်။ ခဌဘုရင်နဟင့် ဘုရင်မလောင်သတို့၌ အရလယ်ရောက်လျဟင် အတောင် ၂ စုံစီ ပေါက်လာသည်။ မကဌာမီပင် ထိုကဲ့သို့ အတောင်ပေါက် လာသော ခဌတို့သည် ပလူအဖဌစ်ဖဌင့် အစုလိုက်အဝေသလိုက်တလင်သမဟ အဆက်မပဌတ်ထလက်ကာ ပျံသန်သကဌတော့၏။ သို့သော် မျာသသောအာသဖဌင့် ကျီသငဟက်၊ ကဌလက်၊ ဖာသ၊ ပုတ်သင်၊ အိမ်မဌဟောင် တို့၏ အစာသာဖဌစ်ရပဌီသလျဟင် အနည်သငယ်မျဟသာ သေဘေသမဟ လလတ်ကင်သကျန်ရစ်ခဲ့ကဌသည်။

ထိုအချိန်ကာသ ခဌတို့၏ မိတ်လိုက်ချိန်ဖဌစ်၏။ အထက်ပါအတိုင်သ အသက်မသေဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပလူကောင်တို့ သည် မဌေသို့သက်ချိန်တလင် အတောင်ကိုချလတ်ပစ်ကဌ၍ အသီသသီသ မိတ်ရလေသပဌီသလျဟင် အိုသအိမ်သစ်ထူထောင်ရန် နေရာရဟာကဌလေ သည်။ အချို့လည်သ မဌေအောက်သို့ဝင်၍ မိမိတို့ဖာသာ အိုသသစ် အိမ်သစ် ထူထောင်ကဌသည်။

ထူသဆန်သအံ့ဩဖလယ်ကောင်သသော ခဌတို့၏ စည်သရုံသနေထိုင်ပုံနဟင့် စပ်လျဉ်သ၍ အကဌောင်သရင်သကို ယခုတိုင် မည်သူမျဟ အသေအချာ မဖဌေရဟင်သနိုင်သေသပေ။ ယခုအထိ အမျာသက ကျေနပ် လက်ခံနေရသော ရဟင်သလင်သချက်မဟာ ဇာတိစိတ်အလျောက် ဖဌစ်ရသည်ဟူသော အချက်ဖဌစ်၏။ တောင်အမေရိက၊ အာဖရိကနဟင့် ဩစတဌေသလီသယာသတိုက်၌ရဟိသော ခဌမျိုသတို့သည် ခဌတောင်ပို့ကဌီသမျာသကို တောင်နဟင့်မဌောက်တန်သ၍သာ တည်ဆောက်လေ့ရဟိသည်။ သို့တည်ဆောက်ခဌင်သ၏ သဘောမဟာ တောင်ပို့ ၂ ဘက်စလုံသ နေရောင်ရ၍ ခဌောက်သလေ့စေရန် ဖဌစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ယင်သတောင်ပို့ အရဟေ့နဟင့်အနောက်ဘက် ဘေသ ၂ ဘက် ၂ ချက် သည် ပဌာသလျက်ရဟိသည်။ ကအချက်တို့ကာသ ခဌ၏ဇာတိစိတ် နဟင့် စပ်လျဉ်သ၍ ထူသခဌာသသောအချက်မျာသပေတည်သ။[၁]

ကိုသကာသ

[ပဌင်ဆင်ရန်]
  1. ↑ မဌန်မာ့စလယ်စုံကျမ်သ၊ အတလဲ(၂)
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=ခဌ&oldid=960371" မဟ ရယူရန်