Felis silvestris catus
| Jattu Statu di cunzirvazzioni: Sicuru | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Felis silvestris catus | ||||||||||||||||
| Classificazzioni scintĂŹfica | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| Trinomial nomu | ||||||||||||||||
| Felis silvestris catus Schreber, 1775 |
Lu jattu (Felis silvestris catus L. 1758) è nu mammĂŹfaru dâ famigghia dĂŽ felidi e di l'Ărdini Carnivora. St'armalu è un pridaturi di autri armaleá¸á¸i nichi comu rèttili e aciá¸á¸uzzi. Ă attivu suprattuttu câ scurata e caccia a sulagnu. NtĂŞ sèculi nnarrè lu jattu fu assai Ăštili picchĂŹ cacciava li surci e autri armali ca s'ammucciĂ vanu casa casa.
Noma
[cancia | cancia lu còdici]St'armalu veni chiamatu jattu o gattu ma na varianti assai diffusa è chiá¸á¸a â fimminina jatta o gatta. Tutti chisti vennu dĂť latinu minzanu, cu furmi comu catta giĂ attistati nne Marziali ntĂ´ 75 d.C., forsi di na parola girmĂ nica.
Cc'è macari la parola muci o muciu, attistata ntô Maghreb.
Quannu è nicu si dici gattareá¸á¸u, jattareá¸á¸u, gattareá¸á¸a o jattareá¸á¸a.
Storia
[cancia | cancia lu còdici]Ăvi armenu 9 500 anni ca lu jattu addivintau n'armalu di casa. Si penza ca cu l'accuminciu dĂť lavuru, li malaseni pi arricògghiri lu granu addivintaru riconcu di surci e autri armaleá¸á¸i. Li jatti arrivaru 'n cunzicutanza e, a leggiu a leggiu, si fĂŹciru allatinari di l'omu puru comu armali di cumpagnĂŹa.
AntichitĂ
[cancia | cancia lu còdici]Pi l'Anticu Eggittu, la jatta era n'armali sacru. La dia Bastet, patruna di l'amuri, avÏa la testa di jatta. S'à nnu truvatu assai mummi di jatti ntê vurbicati.
Ntâ Grecia foru purtati dĂŽ Finici chi ci l'avĂŹanu arrubbatu all'Eggizziani. Prima di tannu, li greci canuscĂŹanu sulu furetti e baá¸á¸ottuli pâ caccia ĂŞ surci. Si sapi puru d'un mircatu di jatti a Ateni.
A Roma la jatta era na passiuni, prima dĂŽ ricchi e appoi di tutti li genti dĂť Mperiu, d'unni si spannĂŹu pi tuttu lu munnu.
EtĂ Minzana e Rinascimentu
[cancia | cancia lu còdici]Pi l'Islam, la jatta èni n'armalu assai pusitivu, grazzi â storia dâ jatta di Mahumettu, Muezza, ca lu sarbau d'un muzzicuni di scurzuni. Nfatti è l'Únicu armalu ca po trà siri tranquillu ntê mischiti.
Di contra, 'n Europa, la jatta fu cunnannata picchà cunzidirata n'armali dimuniacu e usatu ntê curti pagani e cumpagnu dÎ magari e, â notti di San Giuvanni, vinÏanu abbampati cintinara di sti mammÏfari nzèmmula ê fÏmmini accusati di fari maggÏa nÏvura.
Sulu ntĂ´ Rinascimentu, la jatta pigghiau piá¸á¸u nnarrè.
EtĂ Muderna e Cuntimpurania
[cancia | cancia lu còdici]Sutta Ă´ RumanticĂŹsimu, addivintau n'armalu sĂŹmmulu di tutti á¸á¸i sintimenti tĂŹpici di stu muvimentu. Quarchi sèculu doppu addivintau puru lu sĂŹmmulu di l'anĂ rchici.
Nta l'era diggitali, partÏu lu finòminu dÎ jatti ncap'a Internet, addivintannu prutagunisti di vidiu e meme.
BiuluggĂŹa
[cancia | cancia lu còdici]Lu jattu sarbaggiu mancia aceá¸á¸i, surci, rèttili nicareá¸á¸i, lagrunchi, buffi e nzetti. Lu so mitabbulĂŹsimu voli la carni picchĂ Ă v'a assuppari la taurina. A diffirenza dĂť cani, mancia sulu picca tipi d'erba e suprattuttu pi vummicari quannu Ă vi prubblemi di panza.
Dormi pâ majurÏa dÝ tempu dÎ jurnati, nzinu a 16 uri, e s'arrisbigghia quannu scinni la sira.
à n'armalu arburÏculu, s'ajuta cu li granfi ritrà ttili p'acchianari supra l'à rbuli. Si pulizzÏa spissu câ so lingua rÚvida.
La gistazzioni dura circa 2 misi e na jatta po accattari nzinu a 8 jattareá¸á¸i, puru si diffĂŹcili.
Razzi
[cancia | cancia lu còdici]Oji s'arricanÚscinu 30-40 razzi diffirenti, e autri si jÚncinu annu annu.
