Va Ă´ cuntinutu

Felis silvestris catus

Dâ Wikipedia, la nciclupidÏa lÏbbira.
(Rinnirizzata di Jattu)
Jattu
Statu di cunzirvazzioni: Sicuru

Felis silvestris catus
Classificazzioni scintĂŹfica
Regnu:Animalia
Filu:Chordata
Classi:Mammalia
Òrdini:Carnivora
Famigghia:Felidae
Gèniri:Felis
Speci:F. silvestris
Suttaspeci:F. s. catus or
F. s. domesticus
Trinomial nomu
Felis silvestris catus
Schreber, 1775

Lu jattu (Felis silvestris catus L. 1758) è nu mammìfaru dâ famigghia dî felidi e di l'Òrdini Carnivora. St'armalu è un pridaturi di autri armaleḍḍi nichi comu rèttili e aciḍḍuzzi. È attivu suprattuttu câ scurata e caccia a sulagnu. Ntê sèculi nnarrè lu jattu fu assai ùtili picchì cacciava li surci e autri armali ca s'ammucciàvanu casa casa.

St'armalu veni chiamatu jattu o gattu ma na varianti assai diffusa è chiḍḍa â fimminina jatta o gatta. Tutti chisti vennu dû latinu minzanu, cu furmi comu catta già attistati nne Marziali ntô 75 d.C., forsi di na parola girmànica.

Cc'è macari la parola muci o muciu, attistata ntô Maghreb.

Quannu è nicu si dici gattareḍḍu, jattareḍḍu, gattareḍḍa o jattareḍḍa.

Àvi armenu 9 500 anni ca lu jattu addivintau n'armalu di casa. Si penza ca cu l'accuminciu dû lavuru, li malaseni pi arricògghiri lu granu addivintaru riconcu di surci e autri armaleḍḍi. Li jatti arrivaru 'n cunzicutanza e, a leggiu a leggiu, si fìciru allatinari di l'omu puru comu armali di cumpagnìa.

AntichitĂ 

[cancia | cancia lu còdici]

Pi l'Anticu Eggittu, la jatta era n'armali sacru. La dia Bastet, patruna di l'amuri, avĂŹa la testa di jatta. S'Ă nnu truvatu assai mummi di jatti ntĂŞ vurbicati.

Ntâ Grecia foru purtati dî Finici chi ci l'avìanu arrubbatu all'Eggizziani. Prima di tannu, li greci canuscìanu sulu furetti e baḍḍottuli pâ caccia ê surci. Si sapi puru d'un mircatu di jatti a Ateni.

A Roma la jatta era na passiuni, prima dĂŽ ricchi e appoi di tutti li genti dĂť Mperiu, d'unni si spannĂŹu pi tuttu lu munnu.

EtĂ  Minzana e Rinascimentu

[cancia | cancia lu còdici]

Pi l'Islam, la jatta èni n'armalu assai pusitivu, grazzi â storia dâ jatta di Mahumettu, Muezza, ca lu sarbau d'un muzzicuni di scurzuni. Nfatti è l'Únicu armalu ca po tràsiri tranquillu ntê mischiti.

Di contra, 'n Europa, la jatta fu cunnannata picchÌ cunzidirata n'armali dimuniacu e usatu ntê curti pagani e cumpagnu dî magari e, â notti di San Giuvanni, vinìanu abbampati cintinara di sti mammìfari nzèmmula ê fìmmini accusati di fari maggìa nìvura.

Sulu ntô Rinascimentu, la jatta pigghiau piḍḍu nnarrè.

EtĂ  Muderna e Cuntimpurania

[cancia | cancia lu còdici]

Sutta ô Rumanticìsimu, addivintau n'armalu sìmmulu di tutti ḍḍi sintimenti tìpici di stu muvimentu. Quarchi sèculu doppu addivintau puru lu sìmmulu di l'anàrchici.

Nta l'era diggitali, partÏu lu finòminu dÎ jatti ncap'a Internet, addivintannu prutagunisti di vidiu e meme.

BiuluggĂŹa

[cancia | cancia lu còdici]

Lu jattu sarbaggiu mancia aceḍḍi, surci, rèttili nicareḍḍi, lagrunchi, buffi e nzetti. Lu so mitabbulìsimu voli la carni picchÌ àv'a assuppari la taurina. A diffirenza dû cani, mancia sulu picca tipi d'erba e suprattuttu pi vummicari quannu àvi prubblemi di panza.

Dormi pâ majurÏa dÝ tempu dÎ jurnati, nzinu a 16 uri, e s'arrisbigghia quannu scinni la sira.

È n'armalu arburÏculu, s'ajuta cu li granfi ritràttili p'acchianari supra l'àrbuli. Si pulizzÏa spissu câ so lingua rÚvida.

La gistazzioni dura circa 2 misi e na jatta po accattari nzinu a 8 jattareḍḍi, puru si diffìcili.

Oji s'arricanĂšscinu 30-40 razzi diffirenti, e autri si jĂšncinu annu annu.

Jatti

Vuci currilati

[cancia | cancia lu còdici]