Shko te përmbajtja

Homeri

Redakto lidhjet
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë

Homeri
Busti i mermertë i Homerit. Kopje romake e një origjinali helenistik të humbur të shekullit II p.e.s.
Busti i mermertë i Homerit. Kopje romake e një origjinali helenistik të humbur të shekullit II p.e.s.
Native name
Ὅμηρος
Hómēros
Bornrr. shekulli i 8-të p.e.s.
ndoshta Jonia [en][1]
Died
Ios[2]
Language
GenreEpike
SubjectCikli Epik
Notable works

Homeri (/ˈhoʊmər/; Ὅμηρος, Hómēros; lindur ndoshta rreth shekullit të 8-të p.e.s.) ishte një poet i lashtë grek, të cilit tradicionalisht i atribuohet autorësia e Iliadës dhe Odisesë, dy poema epike që janë vepra themelore të letërsisë së lashtë greke [en]. Homeri gëzonte nderim të madh në shoqërinë e lashtë greke dhe konsiderohet si një ndër autorët më me ndikim në histori. Sot, çështja e identitetit dhe ekzistencës së Homerit — e quajtur «Çështja homerike [en]» — vazhdon të debatohet, dhe studiuesit në përgjithësi i konsiderojnë dy poemet si vepra të autorëve të ndryshëm.

Iliada përqendrohet në një grindje mes mbretit Agamemnon dhe luftëtarit Akilit gjatë vitit të fundit të Luftës së Trojës. Odiseja përshkruan udhëtimin dhjetëvjeçar të Odiseut, mbretit të Itakës, për t'u kthyer në shtëpi pas rënies së Trojës. Eposet pasqyrojnë përpjekjen e njeriut, sidomos Odiseja, ndërsa Odiseu këmbëngul përmes ndëshkimit të perëndive.[3] Poemat janë shkruar në greqishten homerike, e njohur edhe si greqishtja epike, një gjuhë letrare që shfaq një përzierje veçorish të dialekteve jonike [en] dhe eolike [en] të shekujve të ndryshëm; ndikimi mbizotërues është jonikja lindore.[4][5] Shumica e studiuesve besojnë se poemat fillimisht u përcollën përmes traditës gojore [en].[6] Megjithëse njihen kryesisht për temat e tyre tragjike dhe serioze, poemat homerike përmbajnë edhe shembuj komedie dhe të qeshurash.[7]

Poemat homerike formësuan aspekte të kulturës dhe arsimit të lashtë grek, duke ushqyer ideale heroizmi, lavdie dhe nderi.[8] Për Platonin, Homeri ishte me fjalë të thjeshta ai që «e ka edukuar Greqinë» (τὴν Ἑλλάδα πεπαίδευκεν, tēn Helláda pepaídeuken).[9][10] Në Komedinë Hyjnore të Dante Aligierit, Virgjili e quan Homerin «poet sovran», mbret i të gjithë poetëve;[11] në parathënien e përkthimit të tij të Iliadës, Alexander Pope pranon se Homeri është konsideruar gjithmonë «më i madhi i poetëve».[12] Nga lashtësia e deri më sot, eposet homerike kanë frymëzuar shumë vepra të njohura të letërsisë, muzikës, artit dhe filmit.[13]

Pyetjet se nga kush, kur, ku dhe në çfarë rrethanash u kompozuan Iliada dhe Odiseja janë objekt i studimeve të vazhdueshme.[1] Mendohet se poemat u kompozuan diku rreth fundit të shekullit të 8-të ose fillimit të shekullit të 7-të p.e.s.[14] Shumë rrëfime për jetën e Homerit qarkulluan në lashtësinë klasike, më i përhapuri se ai ishte një bard [en] i verbër nga Jonia, një rajon që përfshin pjesën qendrore të bregdetit perëndimor të Anadollit në Turqinë e sotme, si dhe ishujt grekë të Hiosit dhe Samosit.[15] Studiuesit modernë i konsiderojnë këto rrëfime historikisht apokrife ose «legjendare».[17]

Biografia, identiteti dhe traditat biografike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Identiteti i "Homerit" është një mister, dhe studiuesit në përgjithësi e konsiderojnë konceptimin e lashtë të një autori të vetëm pas Iliadës dhe Odisesë si një rrëfim fiktiv.[18] Gjatë antikitetit, detajet biografike për jetën e Homerit u mitologjizuan gjithnjë e më shumë për shkak të anonimitetit të tij, dhe gjatë asaj periudhe besohej se ai jetoi pas Luftës së Trojës.[19] Studiuesit bashkëkohorë e studiojnë jetën e Homerit së bashku me Çështjen Homerike [en], debatin akademik në vazhdim në lidhje me autorësinë e Homerit dhe origjinën, kompozimin dhe transmetimin e poezive epike që i atribuohen atij.[20] Dy biografitë antike më të njohura të Homerit janë Jeta e Homerit [en] nga Pseudo-Herodoti dhe Garimi i Homerit dhe Hesiodit [en].[2][21]

Referencat e para të nënkuptuara për Homerin në shekullin e 7 p.e.s. gjenden në veprat e Arkilokut (Archilochus), Alkmanit (Alcman), Tirteut (Tyrtaeus) dhe Kalinit (Callinus).[1] Në shumicën e biografive antike, Homeri paraqitet si i verbër; biografi të tjera, si ajo në enciklopedinë bizantine Suda [en], e përshkruanin Homerin si pasardhës të njërës prej Muzave, Apolonit, Orfeut, Thamirit [en], Telemakut ose Museut [en].[22] Një traditë tjetër nga koha e perandorit romak Adriani thotë se Epikasta (e bija e Nestorit [en]) dhe Telemaku (i biri i Odiseut) ishin prindërit e Homerit.[23][24] Poetit Pindar i atribuohet thënia se Homeri e kishte origjinën nga Hiosi dhe Smirna, të dyja të përmendura edhe nga shkrimtarë të tjerë të shekullit të pestë.[25] Tradita të tjera biografike e imagjinonin Homerin si një rapsod ose këngëtar që performonte në festa fetare,[25] si një bard endacak ose kompozitor veprash të tjera ("Homerica"), ose se ai dështoi të zgjidhte një gjëzë që i vunë peshkatarët.[26] Sipas historianit grek Eforit, Homeri studioi poezinë me bardin Femi dhe lindi në Kime.[27] Filokori mendonte se vendlindja e Homerit ishte në Argos; shkrimtarët e mëvonshëm besonin se Pilosi dhe Athina ishin vendlindja e Homerit. Asnjë rrëfim për origjinën e Homerit nuk u bë i përgjithshëm, por shumica e rrëfimeve për vdekjen e tij e vendosin vendndodhjen në Ios.[28]

Dy epigramet në Antologjinë Greke [en] nga Alkeu i Mesenës përkujtojnë vdekjen dhe varrimin e Homerit në ishullin e Iosit, duke theksuar si famën e pavdekshme të poetit ashtu edhe nderimin që i bëhet ishullit të vogël që shërben si varri i tij.[29]

Veprat që i atribuohen Homerit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Homeri dhe udhërrëfyesi i tij (1874) nga William-Adolphe Bouguereau

Sot, vetëm Iliada dhe Odiseja lidhen me emrin "Homer". Në lashtësi, një numër i madh veprash të tjera i atribuoheshin ndonjëherë atij, përfshirë Himnet homerike [en], Garimi i Homerit dhe Hesiodit [en], disa epigrame, Iliada e Vogël [en], Nostoi [en], Thebaida [en], Kipria [en], Epigonët [en], mini-eposin komik Batrakomiomakia [en] ("Lufta e bretkosave dhe e minjve"), Margiti [en], Pushtimi i Oihalisë, dhe Fokais. Këto pretendime nuk konsiderohen autentike sot dhe nuk u pranuan universalisht në botën antike. Ashtu si me morinë e legjendave që rrethojnë jetën e Homerit, ato tregojnë pak më shumë sesa pozicionin qendror të Homerit në kulturën e lashtë greke.[30][31][32]

Historia e studimeve homerike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lashtësia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Pjesë e një dorëshkrimi të shekullit të njëmbëdhjetë, "Homeri i Townley-t". Shkrimet në krye dhe në anën e djathtë janë skolia [en].

Studimi i Homerit është një nga fushat më të vjetra të dijes, që daton nga lashtësia.[33][34][35] Megjithatë, qëllimet e studimeve homerike kanë ndryshuar gjatë mijëvjeçarëve.[33] Komentet më të hershme të ruajtura për Homerin kanë të bëjnë me trajtimin e tij të perëndive, të cilat kritikë armiqësorë si poeti Ksenofani i Kolofonit (Xenophanes of Colophon) i denoncuan si imorale.[35] Alegoristi Teageni i Rexhiumit (Theagenes of Rhegium) thuhet se e mbrojti Homerin duke argumentuar se poemat homerike janë alegori.[35] Iliada dhe Odiseja përdoreshin gjerësisht si tekste shkollore në kulturat e lashta greke dhe helenistike.[33][35][36] Ato ishin veprat e para letrare që u mësoheshin të gjithë nxënësve.[36] Iliada, veçanërisht librat e saj të parë, studiohej shumë më me vëmendje sesa Odiseja gjatë periudhave helenistike dhe romake.[36]

Si rezultat i rëndësisë së poemave në arsimin e greqishtes klasike, u zhvilluan komente të gjera për t'i shpjeguar pjesët që ishin kulturore ose gjuhësisht të vështira.[33][35] Gjatë periudhave helenistike [en] dhe romake, shumë interpretues, veçanërisht stoikët, të cilët besonin se poemat homerike përcillnin doktrina stoike, i shihnin ato si alegori, që përmbanin mençuri të fshehur.[35] Ndoshta pjesërisht për shkak të përdorimit të gjerë të poemave homerike në arsim, shumë autorë besonin se qëllimi origjinal i Homerit kishte qenë të arsimonte.[35] Mençuria e Homerit u lavdërua aq gjerësisht sa ai filloi të fitonte imazhin e një filozofi pothuajse prototip.[35] Dijetarë bizantinë si Eustathi i Selanikut (Eustathius of Thessalonica) dhe Gjon Tzetzesi (John Tzetzes) prodhuan komente, zgjerime dhe skolia [en] mbi Homerin, veçanërisht në shekullin e dymbëdhjetë.[37][35] Komenti i Eustathit vetëm mbi Iliadën është i stërmadh, duke u shtrirë në gati 4.000 faqe të mëdha në një botim të shtypur të shekullit të 21-të, ndërsa komenti i tij mbi Odisean edhe rreth 2.000 të tjera.[35]

Koha moderne

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Faqe nga botimi i parë i shtypur (editio princeps) i veprave të mbledhura të Homerit, redaktuar nga Demetrios Chalkokondyles [en], Firencia, 1489, Bibliothèque Nationale de France

Në vitin 1488, studiuesi grek Demetrios Chalkokondyles [en] botoi në Firencë editio princeps [en] të poemave homerike.[35][38] Studiuesit më të hershëm modernë homerikë nisën me të njëjtat qasje themelore ndaj poemave homerike si studiuesit e lashtësisë.[35][34][33] Interpretimi alegorik i poemave homerike, që kishte qenë kaq i përhapur në lashtësi, u kthye për t'u bërë pikëpamja mbizotëruese e Rilindjes.[35] Humanistët e Rilindjes e lëvduan Homerin si poetin arketipikisht të urtë, shkrimet e të cilit përmbajnë urtësi të fshehur, të maskuar përmes alegorisë.[35] Në Evropën Perëndimore gjatë Rilindjes, Virgjili lexohej më gjerësisht se Homeri dhe Homeri shpesh shihej përmes një lente virgjiliane.[39]

Në vitin 1664, duke kundërshtuar lëvdimin e përhapur të Homerit si mishërim i urtësisë, François Hédelin, abati d'Aubignac [en] shkroi një sulm të ashpër ndaj poemave homerike, duke deklaruar se ato ishin jokoherente, imorale, pa shije dhe pa stil, se Homeri nuk kishte ekzistuar kurrë, dhe se poemat ishin montuar me nxitim nga redaktorë të paaftë prej këngëve gojore të palidhura.[34] Pesëdhjetë vjet më vonë, studiuesi anglez Richard Bentley [en] arriti në përfundimin se Homeri kishte ekzistuar vërtet, por se ai ishte një poet gojor i errët e parahistorik, veprat e të cilit kanë pak lidhje me Iliadën dhe Odisean ashtu siç janë transmetuar.[34] Sipas Bentley-t, Homeri "shkroi një vazhdim këngësh dhe rapsodish, për t'u kënduar prej tij për fitime të pakta dhe gaz të mirë në festa e ditë të tjera hareje; Ilias-in e shkroi për burrat, dhe Odysseis-in për seksin tjetër. Këto këngë të shkrifëta nuk u mblodhën së bashku në formën e një poeme epike deri në kohën e Pisistratit, rreth 500 vjet më vonë".[34]

Xhambatista Viko (Giambattista Vico) [en] analizoi Homerin dhe shkrime të tjera të lashta në traktatin e tij filologjik Shkenca e Re (1744) dhe arriti në përfundimin se Homeri nuk ishte një njeri i vetëm, por shumë, ose një amalgamë e shkrimtarëve të tjerë. Viko shkruan: "ai ishte një poet thjesht ideal që nuk ka ekzistuar kurrë si njeri i veçantë" dhe se "Homeri ishte një ide ose një karakter heroik i njerëzve grekë, për aq sa ata tregonin historitë e tyre me këngë".[40]

Prolegomena ad Homerum i Friedrich August Wolf [en], botuar në 1795, argumentonte se pjesa më e madhe e materialit që më vonë u përfshi në Iliadën dhe Odisean ishte kompozuar fillimisht në shekullin e dhjetë p.e.s. në formën e këngëve gojore të shkurtra e të veçanta,[41][42][34] të cilat kaluan përmes traditës gojore për rreth katërqind vjet përpara se të mblidheshin në versione prototipike të Iliadës dhe Odisesë në shekullin e gjashtë p.e.s. nga autorë të shkolluar.[41][42][34] Pasi u shkruan, Wolf mbante se dy poemat u redaktuan gjerësisht, u modernizuan dhe përfundimisht u formësuan në gjendjen e tyre të tanishme si unitete artistike.[41][42][34] Wolf dhe shkolla analiste, e cila drejtoi fushën në shekullin e nëntëmbëdhjetë, kërkuan të rikuperonin poemat origjinale, autentike, që mendohej se fshiheshin nga shtesa të tepërta të mëvonshme.[41][42][34][43]

Midis katër statujave të mbijetuara të Penelopës, kjo është më e vjetra, që daton nga shekulli i 5-të p.e.s., e skalitur 300 vjet pasi Homeri kompozoi Odisea. E zbuluar në Persepolis dhe e ruajtur në Muzeun Kombëtar të Iranit, tre të tjerat mbahen në Muzeun e Vatikanit dhe Muzeun Kapitolin në Romë.[44][45][46]

Brenda shkollës analiste kishte dy kampe: përkrahësit e "teorisë së këngëve", sipas së cilës Iliada dhe Odisea ishin mbledhur nga një numër i madh këngësh të shkurtra e të pavarura,[34] dhe përkrahësit e "teorisë së bërthamës", sipas së cilës Homeri kishte kompozuar fillimisht versione më të shkurtra të Iliadës dhe Odisesë, të cilat poetët e mëvonshëm i zgjeruan dhe i rishikuan.[34] Një grup i vogël studiuesish kundërshtarë të analistëve, të quajtur "unitarienë", i shihnin shtesat e mëvonshme si superiore, vepër e një poeti të vetëm të frymëzuar.[41][42][34] Rreth vitit 1830, shqetësimet kryesore të studiuesve homerikë — nëse "Homeri" kishte ekzistuar vërtet apo jo, kur dhe si lindën poemat homerike, si u transmetuan, kur dhe si u shkruan përfundimisht, dhe uniteti i tyre i përgjithshëm — ishin qu

Bashkëkohore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Megjithëse shumica e studiuesve bashkëkohorë nuk pajtohen për çështje të tjera rreth gjenezës së poemave, ata pajtohen se Iliada dhe Odiseja nuk u krijuan nga i njëjti autor, bazuar në "shumë ndryshimet e mënyrës së rrëfimit, teologjisë, etikës, fjalorit dhe perspektivës gjeografike, dhe në karakterin imitues të disa pasazheve të Odisesë rreth Iliadës".[47][48][49][34] Pothuajse të gjithë studiuesit pajtohen se Iliada dhe Odiseja janë poema të unifikuara, në kuptimin që secila poemë tregon një plan të qartë të përgjithshëm dhe se ato nuk janë thjesht të lidhura së bashku nga këngë të palidhura.[34] Pajtohet gjithashtu përgjithësisht se secila poemë u kompozua kryesisht nga një autor i vetëm, i cili ndoshta u mbështet shumë në traditat më të vjetra gojore.[34] Pothuajse të gjithë studiuesit pajtohen se Doloneia në librin X të Iliadës nuk është pjesë e poemës origjinale, por më tepër një shtesë e mëvonshme nga një poet tjetër.[34]

Disa studiues të lashtë besonin se Homeri kishte qenë dëshmitar okular i Luftës së Trojës; të tjerë mendonin se ai kishte jetuar deri në 500 vjet më pas.[50] Studiuesit bashkëkohorë vazhdojnë të debatojnë datën e poemave.[51][52][34] Një histori e gjatë e transmetimit gojor qëndron pas kompozimit të poemave, duke e ndërlikuar kërkimin për një datë të saktë.[53] Në një ekstrem, Richard Janko ka propozuar një datë për të dyja poemat në shekullin e tetë p.e.s., bazuar në analizën dhe statistikat gjuhësore.[51][52] Barry B. Powell e daton kompozimin e Iliadës dhe Odisesë diku midis 800 dhe 750 p.e.s., bazuar në deklaratën e Herodotit, i cili jetoi në fund të shekullit të pestë p.e.s., se Homeri jetoi katërqind vjet para kohës së tij "dhe jo më shumë" (καὶ οὐ πλέοσι) dhe në faktin se poemat nuk përmendin taktikat e betejës me hoplitë, varrimin ose shkrim-leximin.[54]

Martin Litchfield West [en] ka argumentuar se Iliada jehon poezinë e Hesiodit dhe se ajo duhet të jetë kompozuar rreth 660–650 p.e.s. si datim më të hershëm, ndërsa Odiseja deri në një brez më vonë.[55][56][34] Ai gjithashtu interpreton pasazhe në Iliadë si treguese të njohurive për ngjarje historike që ndodhën në Lindjen e Afërme të lashtë gjatë mesit të shekullit të shtatë p.e.s., duke përfshirë shkatërrimin e Babilonisë nga Sennacherib në 689 p.e.s. dhe Plaçkitjen e Tebës nga Asurbanipali në 664/663 p.e.s.[34] Në ekstremin tjetër, disa studiues amerikanë si Gregory Nagy e shohin "Homerin" si një traditë në zhvillim të vazhdueshëm, e cila u bë shumë më e qëndrueshme ndërsa tradita përparonte, por e cila nuk pushoi plotësisht së ndryshuari dhe evoluari deri në mesin e shekullit të dytë p.e.s.[51][52][34]

Studimi krahasues e ka vendosur gjithashtu epikën homerike brenda një tradite më të gjerë të Mesdheut lindor. Studiuesit kanë identifikuar paralele në motive mitike, struktura narrative dhe teknika kompozicionale midis Iliadës dhe Odisesë dhe poezisë antike anatoliane, mesopotamike dhe levantase; veçanërisht Epi i Gilgameshit. Nëse paralele të tilla pasqyrojnë pranimin e rrëfimeve të veçanta të Lindjes së Afërme apo pjesëmarrjen në një traditë më të gjerë gojore dhe performative, mbetet objekt debati.[57][58]

"Homer" është një emër me origjinë etimologjike të panjohur, rreth të cilit u ndërtuan shumë teori në lashtësi. Një lidhje e tillë ishte me greqishten ὅμηρος (hómēros 'peng' ose 'garanci'). Shpjegimet e sugjeruara nga studiuesit modernë priren të pasqyrojnë pozicionin e tyre për Çështjen Homerike në tërësi. Nagy e interpreton atë si "ai që e përshtat (këngën) së bashku". West ka propozuar të dyja etimologjitë e mundshme, atë greke dhe atë fenikase.[59][60]

Historiciteti i epopeve homerike dhe shoqëria homerike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Greqia sipas Iliadës

Studiuesit vazhdojnë të debatojnë pyetje të tilla si: a ndodhi Lufta e Trojës – dhe nëse po, kur dhe ku – dhe në çfarë mase shoqëria e përshkruar nga Homeri bazohet në atë të tijin, apo në një të tillë që, edhe në kohën e kompozimit të poemave, njihej vetëm si legjendë. Epopet homerike janë vendosur kryesisht në lindje dhe në qendër të Detit Mesdhe, me disa referenca të shpërndara për Egjiptin, Etiopinë dhe vende të tjera të largëta, në një shoqëri luftarake që i ngjan asaj të botës greke pak përpara datës së hipotezuar të kompozimit të poemave.[61][62][63][64]

Në kronologjinë e Greqisë antike, shkatërrimi i Trojës datohej në vitin 1184 p.e.s. Deri në shekullin e nëntëmbëdhjetë, kishte një skepticizëm të përhapur mes studiuesve se Lufta e Trojës kishte ndodhur ndonjëherë dhe se Troja kishte ekzistuar fare, por në 1873 Henrik Shliman i shpalli botës se kishte zbuluar rrënojat e Trojës së Homerit në Hisarlik në Turqinë e sotme. Disa studiues bashkëkohorë mendojnë se shkatërrimi i Trojës VIIa rr. 1220 p.e.s. ishte origjina e mitit të Luftës së Trojës, ndërsa të tjerë se poema u frymëzua nga rrethime të shumta të ngjashme që ndodhën gjatë shekujve.[65]

Shumica e studiuesve tani pajtohen se poemat homerike paraqesin zakone dhe elemente të botës materiale që rrjedhin nga periudha të ndryshme të historisë greke.[43][66][68] Për shembull, heronjtë në poema përdorin armë bronzi, karakteristike të Kohës së Bronzit në të cilën janë vendosur poemat, në vend të Kohës së Hekurit të mëvonshme gjatë së cilës ato u kompozuan;[43][66][68] megjithatë të njëjtët heronj kremosen (një praktikë e Kohës së Hekurit) në vend që të varrosen (siç bëhej në Kohën e Bronzit).[43][66][68] Në disa pjesë të poemave homerike, heronjtë përshkruhen duke mbajtur mburoja të mëdha si ato që përdoreshin nga luftëtarët gjatë periudhës mikene,[43] por në vende të tjera ata përshkruhen duke mbajtur mburojat më të vogla që përdoreshin zakonisht kur poemat u shkruan në fillim të Kohës së Hekurit.[43]

Në Iliadën 10.260–265, Odiseu përshkruhet duke veshur një helmetë të bërë prej dhëmbësh derri [en]. Helmeta të tilla nuk mbaheshin në kohën e Homerit, por mbaheshin zakonisht nga luftëtarë aristokratë midis viteve 1600 dhe 1150 p.e.s.[69][70][71]

Deshifrimi i Linear B në vitet 1950 nga Michael Ventris [en] dhe hetimi arkeologjik i vazhdueshëm kanë rritur kuptimin e studiuesve modernë për qytetërimin e Egjeut të Kohës së Bronzit, i cili në shumë aspekte i ngjan Lindjes së Afërt antike më shumë sesa shoqërisë së përshkruar nga Homeri.[72] Disa aspekte të botës homerike janë thjesht të trilluara;[43] për shembull, Iliada 22.145–56 përshkruan dy burime që rrjedhin pranë qytetit të Trojës, njëri që rrjedh i nxehtë me avull dhe tjetri i ftohtë si akull.[43] Është pikërisht këtu që Hektori bën qëndresën e tij të fundit kundër Akilit.[43] Arkeologët, megjithatë, nuk kanë zbuluar asnjë provë që burime të tilla të kenë ekzistuar ndonjëherë në realitet.[43]

Stili dhe gjuha

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Detaj i Parnasit (pikturuar 1509–1510) nga Rafaelo, që paraqet Homerin duke mbajtur një kurorë dafine mbi majën e Parnasit [en], me Dante Aligieri në të djathtën e tij, me të kuqe, dhe Virgjilin në të majtën e tij, me jeshile.

Eposet homerike janë shkruar në një gjuhë letrare artificiale ose "Kunstsprache", që përdoret vetëm në poezinë epike në heksametër [en]. Greqishtja homerike shfaq veçori të dialekteve dhe periudhave të ndryshme rajonale greke, por në thelb bazohet në Greqishten jonike [en], në përputhje me traditën se Homeri ishte nga Jonia. Analiza gjuhësore sugjeron se Iliada u kompozua pak përpara Odisesë dhe se formulat homerike ruajnë veçori më të vjetra se pjesët e tjera të poemave.[73][74]

Poemat u kompozuan në heksametër daktilik pa rimë; metrika e greqishtes së vjetër bazohej në sasinë (gjatësinë) e rrokjeve, jo në theksin.[75][76] Homeri përdor shpesh fraza të përcaktuara, si epitetet [en] ("Odiseu dinak", "Eos me gishta trëndafili", "Atena me sy bufi", etj.), formulat homerike ("dhe pastaj iu përgjigj [atij/asaj], Agamemnoni, mbreti i njerëzve", "kur agimi i lindur herët me gishta trëndafili doli në dritë", "kështu foli ai/ajo"), krahasimin [en], skenat tipike [en], kompozimin unazor dhe përsëritjen. Këto zakone ndihmojnë bardin improvizues dhe janë karakteristike të poezisë gojore. Për shembull, fjalët kryesore të një fjalie homerike zakonisht vendosen drejt fillimit, ndërsa poetët e shkruar si Virgjili ose Miltoni përdorin struktura sintaksore më të gjata dhe më të ndërlikuara. Homeri pastaj i zgjeron këto ide në fjali të mëpasshme; kjo teknikë quhet parataksë.[77] Mendelsohn shkruan se "në kompozimin unazor, tregimtari fillon të tregojë një histori, vetëm për t'u ndalur dhe për t'u kthyer pas në ndonjë moment të mëparshëm që ndihmon të shpjegojë një aspekt të historisë që po tregon". Njohja nga Euriklea e shenjës së Odiseut ndërsa i lante këmbët çon në një kujtim që shpjegon se si e mori shenjën.[78] Erich Auerbach shkruan: "Ka gjithashtu vend dhe kohë për përshkrime të rregullta, të artikuluara mirë dhe të ndriçuara në mënyrë uniforme të veglave, shërbimeve dhe gjesteve: edhe në momentin dramatik të njohjes, Homeri nuk harron t'i thotë lexuesit se është me dorën e tij të djathtë që Odiseu e kap plakën nga fyti për ta penguar të flasë, ndërsa me të majtën e tërheq më afër. Të konturuar qartë, të ndriçuara fort dhe në mënyrë uniforme, njerëzit dhe gjërat dallohen në një sferë ku gjithçka është e dukshme; dhe jo më pak të qarta—të shprehura plotësisht, të rregullta edhe në zjarrin e tyre—janë ndjenjat dhe mendimet e personazheve të përfshirë."[79]

Të ashtuquajturat "skena tipike [en]" (typische Szenen) u emërtuan nga Walter Arend në vitin 1933. Ai vuri re se Homeri shpesh, kur përshkruante veprimtari që përsëriten shpesh, si ngrënia, lutja, luftimi dhe veshja, përdorte blloqe frazash të përcaktuara me radhë, të cilat pastaj përpunoheshin nga poeti. Shkolla e "Analistëve" i kishte konsideruar këto përsëritje si johomerike, ndërsa Arend i interpretoi ato në mënyrë filozofike. Parry dhe Lord vunë re se këto konvencione gjenden në shumë kultura të tjera.[80][81]

"Kompozimi unazor" ose struktura kiastike [en] (kur një frazë ose ide përsëritet si në fillim ashtu edhe në fund të një historie, ose një seri idesh të tilla shfaqet fillimisht në rendin A, B, C … para se të kthehet si … C, B, A) është vërejtur në eposet homerike. Mendimet ndryshojnë nëse këto dukuri janë një mjet i vetëdijshëm artistik, një ndihmë mnemonike apo një veçori spontane e tregimit njerëzor.[82][83]

Të dyja poemat homerike fillojnë me një lutje drejtuar Muzës.[84] Në Iliadë, poeti i lutet asaj të këndojë për "zemërimin e Akilit",[84] ndërsa në Odise ai i kërkon t'i tregojë për "njeriun e shumë udhëve".[84] Një hapje e ngjashme u përdor më vonë nga Virgjili në Eneidën e tij.[84]

Transmetimi tekstual

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
A Reading from Homer (1885) nga Lawrence Alma-Tadema [en]

Poemat homerike të transmetuara gojarisht u vunë në formë të shkruar në një moment midis shekujve të tetë dhe të gjashtë p.e.s. Disa studiues mendojnë se poeti ia diktoi ato një shkruesi dhe se versionet aktuale të Iliadës dhe Odisesë ishin në origjinë tekste të diktuara gojarisht.[85] Albert Lord [en] vuri re se bardët ballkanikë që ai studionte i rishikonin dhe i zgjeronin këngët e tyre gjatë procesit të diktimeve.[86] Disa studiues hipotezojnë se një proces i ngjashëm rishikimi dhe zgjerimi ndodhi kur poemat homerike u shkruan për herë të parë.[87][88]

Studiues të tjerë mbajnë se, pasi poemat u krijuan në shekullin e tetë, ato vazhduan të transmetoheshin gojarisht me rishikime të konsiderueshme derisa u shkruan në shekullin e gjashtë.[89] Pas tekstualizimit, secili poem u nda në 24 rapsodi, që sot quhen libra, dhe u etiketuan me shkronjat e alfabetit grek. Shumica e studiuesve ndarjen në libra ia atribuojnë dijetarëve helenistikë të Aleksandrisë, në Egjipt.[90] Disa e gjurmojnë ndarjen edhe më tej, deri në periudhën klasike.[91] Shumë pak ia atribuojnë vetë Homerit ndarjen.[92]

Në lashtësi, mbahej gjerësisht se poemat homerike u mblodhën dhe u organizuan në Athinë në fund të shekullit të gjashtë p.e.s. nga Pisistrati (vdiq më 528/527 p.e.s.), në atë që studiuesit e mëvonshëm e kanë quajtur "recensioni peisistratian".[93][35] Ideja se poemat homerike fillimisht u transmetuan gojarisht dhe u shkruan për herë të parë gjatë sundimit të Pisistratit përmendet nga oratori romak i shekullit të parë p.e.s. Ciceroni dhe përmendet gjithashtu në disa burime të tjera të mbijetuara, duke përfshirë dy Jetë të Homerit të lashta.[35] Nga rreth vitit 150 p.e.s., tekstet e poemave homerike që gjenden në fragmente papirusi shfaqin shumë më pak variacion, dhe teksti duket se u bë relativisht i qëndrueshëm. Pas themelimit të Bibliotekës së Aleksandrisë, dijetarë homerikë si Zenodoti i Efesit, Aristofani i Bizantit dhe në veçanti Aristarku i Samotrakës [en], ndihmuan në vendosjen e një teksti kanonik.[94]

Botimi i parë i shtypur i Homerit u prodhua në 1488 në Firence, Itali, nga Demetrios Chalkokondyles [en].[95] Sot studiuesit përdorin dorëshkrime mesjetare, papirus dhe burime të tjera; disa argumentojnë për një pikëpamje "shumëteksti", në vend që të kërkojnë një tekst të vetëm përfundimtar. Botimi i shekullit të nëntëmbëdhjetë i Arthur Ludwich ndjek kryesisht punën e Aristarkut, ndërsa ai i van Thiel (1991, 1996) ndjek vulgatën mesjetare. Të tjerë, si Martin West [en] (1998–2000) ose T. W. Allen, qëndrojnë diku midis këtyre dy ekstremeve.[94]

Ndikimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Eneida e Virgjilit është ndikuar shumë nga Odiseja. Uliksi i Xhejms Xhoisit e ritregon Odise si një ditë të vetme në Dublin.[96] John Keats [en] e krahasoi takimin e tij të parë me përkthimin e Homerit nga George Chapman me një astronom që zbulon një planet të ri:

Atëherë u ndjeva si një vrojtues i qiejve
Kur një planet i ri noton në horizontin e tij;
Ose si Cortez i guximshëm, kur me sy shqiponje
Nga Paqësori shtangu—dhe gjithë njerëzit e tij
Panë njëri-tjetrin me hamendje të egër—
Të heshtur, mbi një majë në Darien.

— John Keats, "On First Looking Into Chapman's Homer"[97]

Shiko edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 Kirk, Geoffrey S. (2025) [1998]. "Homer". Encyclopædia Britannica (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 qershor 2022. Marrë më 6 prill 2025.
  2. 1 2 Lefkowitz, Mary R. (2013). The Lives of the Greek Poets (në anglisht). A & C Black. fq. 14–30. ISBN 978-1-4725-0307-7.
  3. ↑ Sturdee, Paul (16 prill 2021). "Odysseus: the First Western Man". Merion West (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 dhjetor 2024. Marrë më 13 tetor 2024.
  4. ↑ Hose, Martin; Schenker, David (2015). A Companion to Greek Literature (në anglisht). John Wiley & Sons. fq. 445. ISBN 978-1-118-88595-6.
  5. ↑ Miller, D. Gary (2013). Ancient Greek Dialects and Early Authors: Introduction to the Dialect Mixture in Homer, with Notes on Lyric and Herodotus (në anglisht). Walter de Gruyter. fq. 351. ISBN 978-1-61451-295-0. Marrë më 23 nëntor 2016.
  6. ↑ Ahl, Frederick; Roisman, Hanna (1996). The Odyssey Re-formed (në anglisht). Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-8335-6. Marrë më 23 nëntor 2016.
  7. ↑ Bell, Robert H.; "Homer's humor: laughter in the Iliad", hand 1 (2007), 596.
  8. ↑ Rutherford, R. B. (2010). Homer: Oxford Bibliographies Online Research Guide (në anglisht). Oxford University Press. fq. 31. ISBN 978-0-19-980510-5.
  9. ↑ Too, Yun Lee (2010). The Idea of the Library in the Ancient World (në anglisht). Oxford University Press. fq. 86. ISBN 978-0-19-957780-4. Marrë më 22 nëntor 2016.
  10. ↑ MacDonald, Dennis R. (1994). Christianizing Homer: The Odyssey, Plato, and the Acts of Andrew (në anglisht). Oxford University Press. fq. 17. ISBN 978-0-19-535862-9. Arkivuar nga origjinali më 30 qershor 2017. Marrë më 22 nëntor 2016.
  11. ↑ Komedia Hyjnore, Ferri, Kënga IV, 86–88 (përkthimi i Longfellow):

    Him with that falchion in his hand behold,
    Who comes before the three, even as their lord.
    That one is Homer, Poet sovereign;

  12. ↑ Parathënia e përkthimit të Iliadës nga Alexander Pope:
    "Homer is universally allowed to have had the greatest invention of any writer whatever... Nor is it a wonder if he has ever been acknowledged the greatest of poets, who most excelled in that which is the very foundation of poetry."
  13. ↑ Latacz, Joachim (1996). Homer, His Art and His World (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-08353-4. Marrë më 22 nëntor 2016.
  14. ↑ Croally, Neil; Hyde, Roy (2011). Classical Literature: An Introduction (në anglisht). Routledge. fq. 26. ISBN 978-1-136-73662-9. Marrë më 23 nëntor 2016.
  15. ↑ Daisy Dunn (22 janar 2020). "Who was Homer?". The British Museum (në anglisht). British Museum. Arkivuar nga origjinali më 1 tetor 2023. Marrë më 7 mars 2024.
  16. ↑ Graziosi 2002, f. 15.
  17. ↑ Wilson, Nigel (2013). Encyclopedia of Ancient Greece (në anglisht). Routledge. fq. 366. ISBN 978-1-136-78800-0. Marrë më 22 nëntor 2016.
    Romilly, Jacqueline de (1985). A Short History of Greek Literature (në anglisht). University of Chicago Press. fq. 1. ISBN 978-0-226-14312-5. Marrë më 22 nëntor 2016.
    [16]
  18. ↑ Pache 2020, f. xxvii.
  19. ↑ Lefkowitz 2013, f. 14.
  20. ↑ Graziosi 2002, f. 13.
  21. ↑ Kelly, Adrian D. (2012). "Biographies of Homer". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0243.
  22. ↑ Lefkowitz 2013, f. 15.
  23. ↑ "Hesiod, The Homeric Hymns, and Homerica" (në anglisht). Arkivuar 2019-12-03 tek Wayback Machine (Garimi i Homerit dhe Hesiodit)
  24. ↑ Parke, Herbert William (1967). Greek Oracles (në anglisht). fq. 136–137.
  25. 1 2 Lefkowitz 2013, f. 16.
  26. ↑ Gjëza ishte: "Lëmë pas çfarë zëmë dhe mbajmë çfarë nuk zëmë". (Zgjidhja: morrat.) "A Riddle, and How Homer Went Blind". sententiaeantiquae.com (në anglisht). 11 shkurt 2017. Arkivuar nga origjinali më 4 dhjetor 2024. Marrë më 8 nëntor 2024.
  27. ↑ Lefkowitz 2013, ff. 15–16.
  28. ↑ Lefkowitz 2013, ff. 16–17.
  29. ↑ "Greek Anthology Book 7, 7.1" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 3 dhjetor 2024. Marrë më 28 qershor 2026.
  30. ↑ Kelly, Adrian D. (2012). "Homerica". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). Wiley-Blackwell. doi:10.1002/9781444350302.wbhe0606.
  31. ↑ Graziosi, Barbara; Haubold, Johannes (2005). Homer: The Resonance of Epic (në anglisht). A & C Black. fq. 24–26. ISBN 978-0-7156-3282-6.
  32. ↑ Graziosi 2002, ff. 165–168.
  33. 1 2 3 4 5 Dickey, Eleanor (2012). "Scholarship, Ancient". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). Wiley-Blackwell. doi:10.1002/9781444350302.wbhe1307.
  34. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 West, Martin Litchfield (dhjetor 2011). "The Homeric Question Today". Proceedings of the American Philosophical Society (në anglisht). 155 (4): 383–393. JSTOR 23208780.
  35. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Lamberton, Robert (2010). "Homer". përmbledhur nga Grafton, Anthony; Most, Glenn W.; Settis, Salvatore (red.). The Classical Tradition (në anglisht). Kembrixh, Masaçusets dhe Londër, Angli: Belknap Press. fq. 449–452. ISBN 978-0-674-03572-0.
  36. 1 2 3 Hunter, Richard L. (2018). The Measure of Homer: The Ancient Reception of the Iliad and the Odyssey (në anglisht). Kembrixh, Angli: Cambridge University Press. fq. 4–7. ISBN 978-1-108-42831-6.
  37. ↑ Kaldellis, Anthony (2012). "Scholarship, Byzantine". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). Wiley-Blackwell. doi:10.1002/9781444350302.wbhe1308.
  38. ↑ "Homer Editio Princeps". library.chethams.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 gusht 2024. Marrë më 7 janar 2021.
  39. ↑ Heiden, Bruce (2012). "Scholarship, Renaissance through 17th Century". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1310.
  40. ↑ Vico, Giambattista (1986) [1744]. The New Science (në anglisht). Ithaca: Cornell University Press. fq. 323, § 873.
  41. 1 2 3 4 5 Heiden, Bruce (2012). "Scholarship, 18th Century". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1311.
  42. 1 2 3 4 5 Heiden, Bruce (2012). "Scholarship, 19th Century". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1312.
  43. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Taplin, Oliver (1986). "2: Homer". përmbledhur nga Boardman, John; Griffin, Jasper; Murray, Oswyn (red.). The Oxford History of the Classical World (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. fq. 50–77. ISBN 978-0-19-872112-3.
  44. ↑ "Statue Of Peace, A Journey From Persepolis To Rome And Back (Photos)". ifpnews.com (në anglisht). 29 shtator 2015. Arkivuar nga origjinali më 12 mars 2025. Marrë më 26 dhjetor 2023.
  45. ↑ "Statues of Penelope showcased at National Museum of Iran". Tehran Times (në anglisht). 29 shtator 2015. Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2024. Marrë më 6 dhjetor 2025.
  46. ↑ "Arrivederci, Penelope Sisters!". Financial Tribune (në anglisht). 12 janar 2016. Arkivuar nga origjinali më 9 shtator 2022. Marrë më 6 dhjetor 2025.
  47. ↑ West, Martin Litchfield (1999). "The Invention of Homer". Classical Quarterly (në anglisht). 49 (2): 364–382. doi:10.1093/cq/49.2.364. ISSN 0009-8388. JSTOR 639863.
  48. ↑ West, Martin Litchfield (2012). "Homeric Question". In Finkelberg (ed.). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0605.
  49. ↑ Latacz, Joachim; Bierl, Anton; Olson, S. Douglas (2015). "New Trends in Homeric Scholarship" in Homer's Iliad: The Basel Commentary (në anglisht). De Gruyter. ISBN 978-1-61451-737-5.
  50. ↑ Saïd, Suzanne (2011). Homer and the Odyssey (në anglisht). Oxford University Press. fq. 14–17. ISBN 978-0-19-954284-0.
  51. 1 2 3 Graziosi 2002, fq. 90–92.
  52. 1 2 3 Fowler 2004, fq. 220–232.
  53. ↑ Burgess, Jonathan S. (2003). The Tradition of the Trojan War in Homer and the Epic Cycle (në anglisht). Johns Hopkins University Press. fq. 49–53. ISBN 978-0-8018-7481-9.
  54. ↑ Powell, Barry B. (1996). Homer and the Origins of the Greek Alphabet (në anglisht). Cambridge, England: Cambridge University Press. fq. 217–222. ISBN 978-0-521-58907-9.
  55. ↑ Hall, Jonathan M. (2002). Hellenicity: Between Ethnicity and Culture (në anglisht). University of Chicago Press. fq. 235–236. ISBN 978-0-226-31329-0.
  56. ↑ West, Martin L. (2012). "Date of Homer". In Finkelberg (ed.). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0330.
  57. ↑ Pache, Corinne Ondine; Dué, Casey; Lupack, Susan; Lamberton, Robert, red. (2020). "Mythic Background". The Cambridge Guide to Homer (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 62–69. doi:10.1017/9781139225649.
  58. ↑ Ballesteros, Bernardo (2021). "On Gilgamesh and Homer: Ishtar, Aphrodite and the Meaning of a Parallel". The Classical Quarterly (në anglisht). 71 (1): 1–21. doi:10.1017/S0009838821000513.
  59. ↑ Graziosi 2002, ff. 51–89.
  60. ↑ West, Martin Litchfield (1999) [1997]. The East Face of Helicon: West Asiatic Elements in Greek Poetry and Myth (në anglisht). Oxford: Oxford University Press. fq. 622. ISBN 0-19-815221-3.
  61. ↑ Raaflaub, Kurt A. (2012). "Historicity of Homer". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0601.
  62. ↑ Finley, Moses I. (1991). The World of Odysseus (në anglisht). Penguin Books. ISBN 978-0-14-013686-9.
  63. ↑ Wees, Hans van (2009). War and Violence in Ancient Greece (në anglisht). ISD LLC. ISBN 978-1-910589-29-8.
  64. ↑ Morris, Ian (1986). "The Use and Abuse of Homer". Classical Antiquity (në anglisht). 5 (1): 81–138. doi:10.2307/25010840. JSTOR 25010840.
  65. ↑ Dowden, Ken; Livingstone, Niall (2011). A Companion to Greek Mythology (në anglisht). John Wiley & Sons. fq. 440. ISBN 978-1-4443-9693-5.
  66. 1 2 3 Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa R. (2014). Encyclopedia of the Ancient Greek World (në anglisht). Infobase. fq. 356. ISBN 978-1-4381-1020-2.
  67. ↑ Morris & Powell 1997, ff. 434–435.
  68. 1 2 3 [67].
  69. ↑ Wood, Michael (1996). In Search of the Trojan War (në anglisht). Berkeley, California: University of California Press. fq. 130. ISBN 978-0-520-21599-3.
  70. ↑ Schofield, Louise (2007). The Mycenaeans (në anglisht). Los Angeles, California: J. Paul Getty Museum. fq. 119. ISBN 978-0-89236-867-9.
  71. ↑ Everson, Tim (2004). Warfare in Ancient Greece: Arms and Armour from the Heroes of Homer to Alexander the Great (në anglisht). Brimscombe Port: The History Press. fq. 9–10. ISBN 978-0-7524-9506-4.
  72. ↑ Morris & Powell 1997, f. 625.
  73. ↑ Willi, Andreas (2012). "Language, Homeric". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0792.
  74. ↑ Bakker, Egbert J. (2010). A Companion to the Ancient Greek Language (në anglisht). John Wiley & Sons. fq. 401. ISBN 978-1-4443-1740-4.
  75. ↑ Edwards, Mark W. (2012). "Meter". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0913.
  76. ↑ Nussbaum, Gerry B. (1986). Homer's Metre: A Practical Guide for Reading Greek Hexameter Poetry (në anglisht). Bristol Classical Press. ISBN 978-0-86292-172-9.
  77. ↑ Edwards, Mark W. (2012). "Style". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1377.
  78. ↑ Mendelsohn 2017, f. 31.
  79. ↑ Auerbach 1953, f. 3.
  80. ↑ Reece, Steve T. (2012). "Type-Scenes". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1488.
  81. ↑ Edwards, Mark W. (1992). "Homer and Oral Tradition: The Type-Scene". Oral Tradition (në anglisht). 7: 284–330. Arkivuar nga origjinali më 24 gusht 2017.
  82. ↑ Stanley, Keith (2014). The Shield of Homer: Narrative Structure in the Illiad (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-6337-2.
  83. ↑ Minchin, Elizabeth (2012). "Ring Composition". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1287.
  84. 1 2 3 4 Adler, Eve (2003). Vergil's Empire: Political Thought in the Aeneid (në anglisht). Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. fq. 4. ISBN 978-0-7425-2167-4.
  85. ↑ Reece, Steve (2005). "Homer's Iliad and Odyssey: From Oral Performance to Written Text". përmbledhur nga Amodio, Mark (red.). New Directions in Oral Theory (në anglisht). Tempe: Center for Medieval and Renaissance Studies. fq. 43–89.
  86. ↑ Lord, Albert B. (1960). The Singer of Tales (në anglisht). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
  87. ↑ Kirk, G. S. (1976). Homer and the Oral Tradition (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 117. ISBN 978-0-521-21309-7.
  88. ↑ Foley, John Miles (2012). "Oral Dictated Texts". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1029
  89. ↑ Nagy, Gregory (1996). Poetry as Performance: Homer and Beyond (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-55848-8.
  90. ↑ Wilamowitz-Moellendorff, U. von (1884). Homerische Untersuchungen (në gjermanisht). Berlin. fq. 369.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja); Pfeiffer, R. (1968). History of Classical Scholarship (në anglisht). Oxford. fq. 116–117.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  91. ↑ Martin L. West [en], "Book Division", në Finkelberg (2012). doi:10.1002/9781444350302.wbhe0253; West, S. (1967). The Ptolemaic Papyri of Homer (në anglisht). Këln. fq. 18–25.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  92. ↑ Mazon, P. (1912). Introduction à l'Iliade (në frëngjisht). Paris. fq. 137–140.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja); Whitman, C. H. (1958). Homer and the Heroic Tradition (në anglisht). Cambridge, Massachusetts. fq. 282–283.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja); Goold, G. P. (1960). "Homer and the Alphabet". Transactions and Proceedings of the American Philological Association (në anglisht). 91: 272–291. doi:10.2307/283857. JSTOR 283857.; Stanley, K. (1993). The Shield of Homer (në anglisht). Princeton. fq. 37, 249 e në vazhdim.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  93. ↑ Jensen, Minna Skafte (1980). The Homeric Question and the Oral-formulaic Theory (në anglisht). Museum Tusculanum Press. fq. 128. ISBN 978-8772890968.
  94. 1 2 Haslam, Michael (2012). "Text and Transmission". përmbledhur nga Finkelberg, Margalit (red.). The Homer Encyclopedia (në anglisht). doi:10.1002/9781444350302.wbhe1413
  95. ↑ Jones, Howard (2004). Printing the Classical Text (në anglisht). Utrecht: Hes & De Graaf. fq. 147. ISBN 9789004475298.
  96. ↑ Hitchens, Christopher (1 prill 2011). "Joyce in Bloom". Vanity Fair (në anglisht).
  97. ↑ Keats, John. On First Looking Into Chapman's Homer (në anglisht).

Bibliografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Botimet

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Tekste në greqishten homerike
  • Demetrius Chalcondyles editio princeps, Firence, 1488
  • botimet aldine (1504 dhe 1517)
  • Botimi i parë me komente, Micyllus dhe Camerarius, Bazel, 1535, 1541 (tekst i përmirësuar), 1551 (përfshirë Batrakomiomakia [en])
  • Th. Ridel, Strasburg, rreth 1572, 1588 dhe 1592.
  • Wolf (Hale, 1794–1795; Leipzig, 1804, 1807)
  • Spitzner (Gota, 1832–1836)
  • Bekker (Berlin, 1843; Bon, 1858)
  • La Roche (Odiseja, 1867–1868; Iliada, 1873–1876, të dyja në Leipzig)
  • Ludwich (Odiseja, Leipzig, 1889–1891; Iliada, 2 vëll., 1901 dhe 1907)
  • W. Leaf (Iliada, Londër, 1886–1888; bot. i 2-të 1900–1902)
  • William Walter Merry dhe James Riddell (Odiseja i–xii, bot. i 2-të, Oksford, 1886)
  • Monro, D. B. (Odiseja xiii–xxiv me shtojca, Oksford, 1901)
  • Monro, D. B. dhe Allen, T. W. (Iliada), dhe Allen (Odiseja, 1908, Oksford)
  • D. B. Monro dhe T. W. Allen 1917–1920, Homeri Opera (5 vëllime: Iliada=botimi i 3-të, Odiseja=botimi i 2-të), Oksford, ISBN 0-19-814528-4
  • H. van Thiel 1991, Homeri Odyssea, Hildesheim, ISBN 3-487-09458-4, 1996, Homeri Ilias, Hildesheim, ISBN 3-487-09459-2
  • P. von der Mühll 1993, Homeri Odyssea, Mynih/Leipzig, ISBN 3-598-71432-7
  • Martin Litchfield West [en] 1998–2000, Homeri Ilias (2 vëllime), Mynih/Leipzig, ISBN 3-598-71431-9
  • M. L. West 2017, Homerus Odyssea, Berlin/Boston, ISBN 3-11-042539-4

Përkthime ndërlinear

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përkthime në anglisht

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kjo është një listë e pjesshme e përkthimeve në anglisht të Iliadës dhe Odisesë së Homerit:

Vepra të përgjithshme mbi Homerin

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Carlier, Pierre (1999). Homère (në frëngjisht). Paris: Les éditions Fayard. ISBN 978-2-213-60381-0.
  • de Romilly, Jacqueline (2005). Homère (bot. i 5-të). Paris: Presses Universitaires de France. ISBN 978-2-13-054830-0. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Latacz, J. (2004). Troy and Homer: Towards a Solution of an Old Mystery (në anglisht). Përkthyer nga Windle, Kevin; Ireland, Rosh. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926308-0. Në gjermanisht, botimi i 5-të i përditësuar dhe i zgjeruar, Leipzig, 2005. Në spanjisht, 2003 ISBN 84-233-3487-2. Në greqishten moderne, 2005 ISBN 960-16-1557-1
  • Monro, David Binning (1911). "Homer" . përmbledhur nga Chisholm, Hugh (red.). Encyclopædia Britannica (në anglisht). Vëll. 12 (bot. 11th). Cambridge University Press. fq. 626–639.
  • Powell, Barry B. (2007). Homer (bot. i 2-të). Malden, Massachusetts; Oxford, UK; Carlton, Victoria: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-5325-6. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Vidal-Naquet, Pierre (2000). Le monde d'Homère (në frëngjisht). Paris: Perrin. ISBN 978-2-262-01181-9.
  • Wace, Alan; Stubbings, F. H. (1962). A Companion to Homer (në anglisht). London: Macmillan Publishers.

Lexime dhe interpretime me ndikim

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • de Jong, Irene J. F. (2004). Narrators and Focalizers: the Presentation of the Story in the Iliad (në anglisht) (bot. i 2-të). London: Bristol Classical Press. ISBN 978-1-85399-658-0.
  • Edwards, Mark W. (1987). Homer, Poet of the Iliad (në anglisht). Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-3329-8.
  • Fenik, Bernard (1974). Studies in the Odyssey. Hermes, Einzelschriften 30 (në anglisht). Wiesbaden: Steiner.
  • Finley, Moses (2002). The World of Odysseus (në anglisht). New York: The New York Review of Books. ISBN 978-1-59017-017-5.
  • Nagy, Gregory (1979). The Best of the Achaeans: Concepts of the Hero in Archaic Greek Poetry (në anglisht). Baltimore; London: Johns Hopkins University Press.
  • Nagy, Gregory (2010). Homer: the Preclassic (në anglisht). Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-95024-5.
  • Reece, Steve (1993). The Stranger's Welcome: Oral Theory and the Aesthetics of the Homeric Hospitality Scene (në anglisht). Ann Arbor: University of Michigan Press.

Komente

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Iliada:
    • P.V. Jones (bot.) 2003, Homer's Iliad. A Commentary on Three Translations, London ISBN 1-85399-657-2
    • G. S. Kirk (bot. i përgjithshëm) 1985–1993, The Iliad: A Commentary (6 vëllime), Cambridge ISBN 0-521-28171-7
    • Joachim Latacz (bot. i përgjithshëm) 2002, Homers Ilias. Gesamtkommentar. Auf der Grundlage der Ausgabe von Ameis-Hentze-Cauer (1868–1913) (6 vëllime të botuara deri tani, nga rreth 15 të vlerësuara), Munich/Leipzig ISBN 3-598-74307-6, ISBN 3-598-74304-1
    • N. Postlethwaite (bot.) 2000, Homer's Iliad: A Commentary on the Translation of Richmond Lattimore, Exeter ISBN 0-85989-684-6
    • M. W. Willcock (bot.) 1976, A Companion to the Iliad, Chicago ISBN 0-226-89855-5
  • Odiseja:
    • A. Heubeck (bot. i përgjithshëm) 1990–1993, A Commentary on Homer's Odyssey (3 vëllime; botuar fillimisht 1981–1987 në italisht), Oxford ISBN 0-19-814747-3, ISBN 0-19-872144-7, ISBN 0-19-814953-0
    • P. Jones (bot.) 1988, Homer's Odyssey: A Commentary based on the English Translation of Richmond Lattimore, Bristol ISBN 1-85399-038-8
    • I. J. F. de Jong (bot.) 2001, A Narratological Commentary on the Odyssey, Cambridge ISBN 0-521-46844-2

Datimi i poezive homerike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lexime të mëtejshme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Homeri&oldid=3054748"