Ο Αριστοτέλης είναι ο θεμελιωτής της φυσικής, της επιστήμης των φυσικών πραγμάτων και των αισθητών φαινομένων. Ο πρωταρχικός σκοπός του φιλοσόφου είναι να ξεπεράσει τις διάφορες δοξασίες των προγενεστέρων στοχαστών, ο... more abstractΟ Αριστοτέλης είναι ο θεμελιωτής της φυσικής, της επιστήμης των φυσικών πραγμάτων και των αισθητών φαινομένων. Ο πρωταρχικός σκοπός του φιλοσόφου είναι να ξεπεράσει τις διάφορες δοξασίες των προγενεστέρων στοχαστών, οι οποίοι είτε περιορίστηκαν σε εμπειρική φυσική είτε υπέταξαν τα φαινόμενα σε προκατασκευασμένες ιδέες που είχαν για τη φύση. Η απόπειρα του Σταγειρίτη να θεμελιώσει και να συγκροτήσει επιστήμη του αισθητού κόσμου είναι η πρώτη σχετική προσπάθεια στην ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος. Κεντρική θέση ανάμεσα στα φυσιογνωστικά συγγράμματα του Αριστοτέλη έχουν τα Φυσικά. Η πραγματεία, όμως, αυτή διαφοροποιείται καίρια από ό,τι εμείς ονομάζουμε και κατανοούμε ως φυσική επιστήμη· ο λόγος είναι ότι στα Φυσικά ο Αριστοτέλης δεν έχει ως άμεσο στόχο του να ταξινομήσει και να περιγράψει κάποια φυσικά φαινόμενα ή να προβεί σε μία μετρητική προσέγγισή τους· πρωτίστως ενδιαφέρεται να θεμελιώσει την επιστήμη της φύσης μέσω της λογικής πραγμάτευσης βασικών εννοιών-ἀρχῶν . Με δεδομένη τη γνώση αυτών των βασικών εννοιών-αρχών, και τη συνακόλουθη γενική ερμηνεία της φυσικής πραγματικότητας, ο Σταγειρίτης ερευνά στα υπόλοιπα φυσιογνωστικά του έργα συγκεκριμένους τομείς του φυσικού επιστητού· εκεί, μάλιστα, εφαρμόζει μέθοδο αμεσότερα εμπειρική.

Physics, Philosophy, Aristotle, Ancient Philosophy, Physics Education, and 9 more

Philosophy, Ethics, Hellenistic Literature, Hellenistic Philosophy, Plato, and 21 more

Philosophy, Plato, Aristotle, Ancient Philosophy, Aristotelian Logic, and 11 more

Publisher: Armos, Athens

Publication Date: 2014

Philosophy, Aristotle, Space and Place, Philosophy of Time, Ancient Greek Philosophy / Aristotle, and 3 more

Philosophy, Aristotle, Space and Place, Philosophy of Time, Ancient Philosophy, and 3 more

Ανθολογιο αριστοτελικών κειμένων από τους όλους τους τομείς της φιλοσοφικής-επιστημονικής διδασκαλίας του: Λογική, Φυσική, Κοσμολογία, Βιολογία Ηθική, Πολιτική, Ποιητική, Ρητορική, Οντολογία-Μεταφυσική-Θεολογία

Philosophy, Political Philosophy, Ethics, Plato, Aristotle, and 20 more

More Info: Εκδόσεις Αρμός

Publisher: Εκδόσεις Αρμός Αθήνα. Ελλάδα

Publication Date: Jan 20, 2014

Κύριος στόχος της μονογραφίας είναι η απάντηση –βασισμένη στα ί-δια τα κείμενα του φιλοσόφου- σε ένα ερώτημα καθοριστικό για την κα-τανόηση της αριστοτελικής γνωσιοθεωρίας: είναι όντως ο Αριστοτέλης προπάτορας του ορθ... more abstractΚύριος στόχος της μονογραφίας είναι η απάντηση –βασισμένη στα ί-δια τα κείμενα του φιλοσόφου- σε ένα ερώτημα καθοριστικό για την κα-τανόηση της αριστοτελικής γνωσιοθεωρίας: είναι όντως ο Αριστοτέλης προπάτορας του ορθολογισμού των Νέων Χρόνων; Με άλλη διατύπωση: ποια σχέση έχει η ορθολογικότητα της αριστοτελικής επι-στήμης με την καρτεσιανή και μετακαρτεσιανή νοησιαρχία; Η θέση που υποστηρίζεται είναι η ακόλουθη: Η επιστημονική ορθολογικότητα που προκρίνεται από τον Σταγειρίτη ως μέθοδος πρόσβασης στη γνώση δια-στέλλεται ριζικά από την εκδοχή του ορθολογισμού που επικράτησε κατά τη νεωτερικότητα στη νοησιαρχική Δύση· ο αριστοτελικός ὀρθὸς λόγος δεν ταυτίζεται με τη λατινογενή, καρτεσιανή ratio. Η απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα και η τεκμηρίωση της παρα-πάνω θέσης μεθοδεύονται μέσω μιας διττής προοπτικής. Επιχειρείται αφενός θεωρητική προσέγγιση του επιστημολογικού προβλήματος, ε-ρευνάται αφετέρου η αριστοτελική γνωσιοθεωρία όπως αναδύεται στην πράξη μέσα από ένα επιστημονικό τομέα ιδρυμένο από τον Αριστοτέλη, την ψυχολογία. Το θεωρητικό μέρος αναπτύσσεται στην «Εισαγωγή» και στα δύο «Κεφάλαια». Στην «Εισαγωγή» παρουσιάζεται η στοχοθεσία της μονο-γραφίας και οι μεθοδολογικές αρχές στις οποίες υπακούει. Το πρώτο Κε-φάλαιο («Η αμφισβήτηση του νεωτερικού ρασιοναλισμού») αναπτύσσει τους θεωρητικούς άξονες που θα βρουν αργότερα την εφαρμογή τους στα «Μελετήματα». Για τον σκοπό αυτό αξιοποιούνται προτάσεις για μια μη-νοησιαρχική ορθολογικότητα, οι οποίες έχουν κατατεθεί από κο-ρυφαία φιλοσοφικά αναστήματα του 20ου αι. Το δεύτερο Κεφάλαιο («Ο αποφατικός ορθολογισμός του Αριστοτέ-λη») αποτελεί γενική διερεύνηση του προβλήματος σε αριστοτελικά κεί-μενα με γνωσιοθεωρητικές αναφορές. Η εργασία προσπαθεί να δείξει ότι στο έργο του έλληνα σοφού δεν συγχέονται κατά κανένα τρόπο τα πεδία της πραγματικότητας και της γλώσσας/γνώσης. Όσο κι αν η λογι-κότητα διαπερνά τα δύο πεδία, δεν τα ενο¬ποιεί εξομοιώνοντάς τα, αλλά τα συνδέει ως σημαινόμενο (πραγματικότητα) και ση¬μαίνον (γλώσ-σα/γνώση). Η αντικει¬μενοποιημένη και συμβατική ταύτιση ουσιών-όντων και εννοιών (η σχολαστική adaequatio rei et intellectus), δεν βρί-σκει ερείσματα στον αριστοτελικό λόγο. Το εφαρμοσμένο μέρος της μονογραφίας αρθρώνεται σε τέσσερα «Μελετήματα», στα οποία επιχειρείται ανάγνωση και ερμηνεία πληθώ-ρας αριστοτελικών χωρίων προερχόμενων από όλες σχεδόν τις πραγματείες του φιλοσόφου. Όσον αφορά την έρευνα της ανθρώπινης ψυχής τονίζεται ότι η αναφορά του Αριστοτέλη στις λειτουργίες της ψυχής πρέπει να κατανοηθεί πιο πολύ ως (εξ ορισμού ατελής) γνωστική προσέγγιση παρά ως ακριβής περιγραφή ή αποτύπωση του ψυχικού τοπίου. Μπορεί η φερώνυμη αριστοτελική πραγματεία να επιτυγχάνει το θαυμάσιο: να επιχειρεί εμβριθείς, διεισδυτικές, οξυνούστατες διαπιστώσεις και διατυπώσεις περί ψυχής, πλην όμως ακριβώς μέσω αυτών ο αναγνώστης εμπεδώνει την αίσθηση και βεβαιότητα ότι η αλήθεια των (ψυχικών) πραγμάτων παραμένει επέκεινα της πρόσληψής τους, στο ανεξάντλητο πεδίο της φύσης και της κίνησης. Και στην περίπτωση, λοιπόν, της ψυχής, των σύνθετων λειτουργιών της, των ἔργων καὶ παθῶν της, των ηθικών επιλογών της, των τρόπων με τους οποίους εντάσσεται στο γίγνεσθαι του κόσμου και το προσλαμβάνει, είναι συνειδητή η άρνηση του Αριστοτέλη να ταυτίσει τη γνωστική προσέγγιση του φυσικού-ψυχικού επιστητού με την ίδια την πραγματικότητα: άλλο τα πράγματα, η φύση και η ψυχή, άλλο οι δικές μας γνωστικές απόπειρες και αφαιρετικές διατυπώσεις γι’ αυτά. Έτσι, μέσα από την ανάγνωση και ερμηνεία πολλών σχετικών κειμένων δεικνύεται ότι ο αριστοτελικός λόγος περί ψυχής αφίσταται ξεκάθαρα από τη σύγχρονη Ψυχολογία. Ο Αριστοτέλης δεν ανατέμνει επιστημονικά την ατομική ψυχή, δεν είναι επιστήμονας της ψυχολογίας του βάθους. Ο λόγος του περὶ ψυχής συστήνει λιγότερο ψυχολογία και περισσότερο (πολιτική) ανθρωπολογία. Το θεωρητικό μέρος της μονογραφίας είναι αδημοσίευτο, ενώ τα «Με-λετήματα» είχαν σε δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά σε μορφή διαφορετική -άλλο λιγότερο, άλλο περισσότερο. Στη συγκεκριμένη, ό-μως, μονογραφία στην οποία εντάχθηκαν αναδεικνύεται καταρχήν η ενότητα του ερευνητικού αντικειμένου των «Μελετημάτων», η αριστοτελική «ψυχολογία». Και τα τέσσερα «Μελετήματα», στην καινούργια τους μορφή, περιστρέφονται πια με σαφήνεια γύρω από τον πυρήνα της ανθρώπινης ψυχής, όπως τη μελετά ο Αριστοτέλης (στο πλαίσιο αυτό ενοποιήθηκε και εμπλουτίστηκε η βιβλιογραφία που συνόδευε τα «Μελετήματα»). Κατά δεύτερο λόγο τα «Μελετήματα» συνέκλιναν υπηρετώντας πλέον μία στόχευση που ελάνθανε κατά την πρώτη τους δημοσίευση: την ανάδειξη του ιδιαίτερου χαρακτήρα της αριστοτελικής ορθολογικότητας, αυτής που ονομάζουμε αποφατικό ορθολογισμό (αποφατισμός είναι η άρνηση να ταυτίσουμε τη γνώση και την αλήθεια με τη διατύπωσή τους, η άρνηση να ταυτίσουμε τα σημαι-νόμενα με τα σημαίνοντά τους, τελικά η αποδοχή του σχετικού χαρα-κτήρα της ανθρώπινης γνωστικής δραστηριότητας). Για την επίτευξη της συγκεκριμένης στόχευσης τα «Μελετήματα» εμπλουτίστηκαν στη δεύτερη δημοσίευσή τους με τον αναγκαίο σχολιασμό. Οπωσδήποτε, όμως, το κέντρο βάρους τους παραμένει αυτό που ήταν: η ερμηνευτική ανάγνωση κειμένων του Αριστοτέλη. Εν ολίγοις, η συγκεκριμένη μονογραφία θίγει ένα καθαρά φιλοσοφικό πρόβλημα, το πρόβλημα της επιστημονικής αλήθειας, με μια καθαρά φιλολογική μέθοδο: την οργανωμένη μελέτη του αριστοτελικού λόγου.

Philosophy, Greek Literature, Aristotle, Aristotelian Logic, Apophaticism, and 6 more

Α1. Γενικά-Μεθοδολογικά. Η διατριβή επιχειρεί διεπιστημονική (φιλολογική, φιλοσοφική, θεολογική) προσέγγιση των πηγών της: πραγματείες του Αριστοτέλη και του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού. Η διεπιστημονικότητα αποτ... more abstractΑ1. Γενικά-Μεθοδολογικά. Η διατριβή επιχειρεί διεπιστημονική (φιλολογική, φιλοσοφική, θεολογική) προσέγγιση των πηγών της: πραγματείες του Αριστοτέλη και του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού. Η διεπιστημονικότητα αποτέλεσε εξαρχής στόχο της εργασίας· πίστευα ότι σε μια εποχή ακραίας κατάτμησης του επιστητού και ενίοτε στεγανοποίησης όχι απλά των επιστημών αλλά και αυτών των επιμέρους κλάδων τους, είναι χρήσιμο να προβαίνουμε και σε διεπιστημονικές έρευνες, προκειμένου να διατηρήσουμε κάποια εχέγγυα γνωστικής ακρίβειας στην προσέγγιση του «αντικειμένου» μας. Εάν τα ίδια τα κείμενα, εν προκειμένω του Μαξίμου, αξιοποιούν ενταγμένη στη θεολογική τους προοπτική τη γλώσσα και τη σκέψη της φιλοσοφίας, όπως αυτή είχε αφομοιωθεί και διαμορφωθεί μέσα στην πολύκλωνη παράδοση του αριστοτελισμού, με μια προσέγγιση διεπιστημονική μπορούμε να οδηγηθούμε σε σφαιρικότερη ερμηνεία τους. Ασφαλώς, στο πλαίσιο αυτής της διεπιστημονικής προσέγγισης, η φιλολογική ανάγνωση-ανάλυση-ερμηνεία των αριστοτελικών και μαξιμικών κειμένων αποτέλεσε αφετηρία, βάση και ποσοτικά κυρίαρχη πλευρά της διατριβής· αυτό που σταθερά προείχε ήταν η αυστηρή ανάγνωση των κειμένων· σε επόμενο επίπεδο ερχόταν η ένταξη των κειμένων στη φιλοσοφική ή θεολογική προοπτική μέσα στην οποία νοηματοδοτούνται. Είναι όμως βέβαιο ότι τα δύο επίπεδα συμφύρονται και αλληλοϋποστηρίζονται. Στόχοι, λοιπόν, της διατριβής είναι αφενός η πρωτογενής φιλολογική έρευνα της έννοιας της κινήσεως (και της συναφούς ορολογίας) στις αριστοτελικές πραγματείες, αφετέρου η διερεύνηση της θεολογικής και φιλοσοφικής επιβίωσης αυτής της θεμελιακής εννοίας στον άγ. Μάξιμο τον Ομολογητή. Α2. Αναλυτική (ανά κεφάλαιο) περιγραφή της διατριβής. Η εργασία αποτελείται από «Εισαγωγή», πέντε «Κεφάλαια» και συμπερασματικό «Επίλογο». Περιλαμβάνονται, επίσης, «Πίνακες σχολιαζομένων χωρίων» του Αριστοτέλη και του Μαξίμου, «Βιβλιογραφία» και «Περίληψη» στα Αγγλικά. Στην «Εισαγωγή» (σελ. 13-50) κατατίθεται, πρώτον, η ερευνητική πρόταση. Ύστερα από τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αριστοτελική φιλοσοφία και τη συνεχή και ολοκληρωμένη ανάγνωση των έργων του αγ. Μαξίμου προέκυψαν δύο εύλογες υποθέσεις που λειτούργησαν ως αφετηρία της έρευνας: 1. Ο Μάξιμος Ομολογητής είναι βαθύς γνώστης του Αριστοτέλη· εντάσσεται στην παράδοση του αριστοτελισμού· το φιλοσοφικό του οπλοστάσιο είναι σε μεγάλο βαθμό αυτό που διαμορφώθηκε από τον Αριστοτέλη, εμπεδώθηκε μέσα από την αδιάσπαστη συνέχεια της μελέτης των έργων του, και για αιώνες λειτούργησε ως πλαίσιο και γλώσσα της φιλοσοφικής σκέψης. 2. Η έννοια της κινήσεως διαπερνά το σύνολο της διδασκαλίας του Μαξίμου, αφού καταρχάς αναγνωρίζεται σ’ αυτήν βαρυσήμαντος ρόλος μέσα στην πραγματικότητα. Ως συνδυασμός των δύο υποθέσεων προέκυψε πιθανή η πρόταση: Η αριστοτελική θεωρία της κινήσεως επιβιώνει στο έργο του αγ. Μαξίμου. Ο Μάξιμος την προσλαμβάνει, την εντάσσει στη δική του εκκλησιαστική προοπτική, και την ανακαινίζει στο πλαίσιο αυτής της προοπτικής. Δεύτερον, σχετικά με τον χαρακτήρα της συγκριτικής μελέτης των πραγματειών του Αριστοτέλη και του Μαξίμου, διευκρινίζεται ότι δεν πρόκειται για άμεση σύγκριση αριστοτελικών και μαξιμικών διδαχών (αδύνατη, εξάλλου, λόγω της υπερχιλιετούς χρονικής απόστασης και της ετερογονίας των συγγραφικών στόχων) αλλά για παράλληλη ανάγνωση. Η «Εισαγωγή», τρίτον, ολοκληρώνεται με παράθεση πίνακα έργων του Ομολογητού, σύντομη αναφορά στο περιεχόμενο δέκα μειζόνων πραγματειών του, βιβλιογραφική επισκόπηση ειδική (παρουσιάζονται και κρίνονται πέντε μελέτες-σταθμοί της σύγχρονης έρευνας) και γενική (αποτιμάται η συμβολή της βιβλιογραφίας στην προσέγγιση του θέματος της διατριβής). Στο «Πρώτο Κεφάλαιο» (σσ. 51-98) γίνεται προσπάθεια ανάγνωσης και ερμηνείας της αριστοτελικής διδασκαλίας. Η κίνησις ανάγεται από τον Σταγειρίτη στον τρόπο ύπαρξης των όντων. Ορίζεται ως η πραγμάτωση του ως-δυνατότητα-υπαρκτού-όντος. Το ον βαίνει προς την ολοκλήρωση της φύσης του, μέσα από την κίνηση επίτευξης του τέλους του· μόνο που το τέλος αυτό δεν είναι ένα στόχος που κείται έξωθεν του όντος· εμπεριέχεται στο γιγνόμενο ον. Η ετυμολογική ανάλυση του όρου ἐντελέχεια αυτό ακριβώς δηλώνει: τα όντα ενέχουν το τέλος τους. Ο όρος κίνησις, εκτός από την κατά τόπον κίνησιν, περιλαμβάνει την ἀλλοίωσιν, δηλαδή την ποιοτική μεταβολή, την αὔξησιν και φθίσιν, δηλαδή την ποσοτική μεταβολή, την γένεσιν και φθοράν, δηλαδή τη μετάβαση από την ύπαρξη στην ανυπαρξία και αντίστροφα. Συνδεμένη με την έρευνα της κινήσεως είναι η εξέταση του απείρου, του χώρου, του κενού και του χρόνου. Ειδικότερα για τον χώρο, ο Αριστοτέλης προσπερνά τις καθημερινές αντιλήψεις γι' αυτόν και διδάσκει ότι ο χώρος αποτελεί πέρας, το όριο κάθε κινούμενου όντος. Η εμμονή στο συσχετισμό χώρου και κίνησης παρακολουθεί κάθε πτυχή του αριστοτελικού προβληματισμού. Το ίδιο συμβαίνει και με τον χρόνο· είναι αναπόσπαστα δεμένος με την κίνηση. Προϋπόθεση για να συνδεθεί αυτή με τον χρόνο, είναι ο ανθρώπινος νους που τη μετράει ως επίγνωση διαδοχής προτέρου και υστέρου, ως βίωμα φθοράς. Χώρος και χρόνος υπάρχουν αλληλένδετοι, με ένα τρόπο ύπαρξης μη απόλυτο αλλά σχετικό. Κλείνοντας με το αμιγώς αριστοτελικό κεφάλαιο, πρέπει να αναφερθούμε στη διαπίστωση ότι ο φιλόσοφος διατυπώνει τα συμπεράσματά του με τρόπο που αποτρέπει την ταύτιση της λεκτικής έκφρασης με την ίδια την αλήθεια της φύσης και των πραγμάτων. Η αριστοτελική θεωρία προτείνεται ως γνωστική δοκιμή· λειτουργεί ως φιλοσοφική σήμανση της πραγματικότητας· ολοκληρώνεται ως πρόκληση στους αναγνώστες της (που δεν είναι κατ' ανάγκην εξειδικευμένοι επιστήμονες) να την επαληθεύσουν ή να τη διαψεύσουν μέσα στο πλαίσιο των δικών τους βιωμάτων και αναζητήσεων. Στο «Δεύτερο Κεφάλαιο» (σσ. 99-168) ερευνάται η θεολογική και κοσμολογική διδασκαλία του αγ. Μαξίμου για την κίνησιν. Στο «Τρίτο Κεφάλαιο» (σσ. 169-238) εξετάζεται η ανθρωπολογική διάσταση της κινήσεως. Όπως όλα τα όντα, κινείται και ο άνθρωπος για την πραγμάτωση της (έλλογης) φύσεώς του. Τρεις είναι οι γνωστικές δυνάμεις και ενέργειες (τις διερευνά ο Αριστοτέλης στην Περί ψυχής πραγματεία του): η αἴσθησις, ο λόγος και ο νοῦς. Όπως και για τον Αριστοτέλη, έτσι και για τον Μάξιμο Ομολογητή, αυτές οι καθολικές κινήσεις της ψυχής αλληλοπεριχωρούνται και συνάγονται σε μία ενιαία γνωστική κίνησιν. Τελικά η γνώση προκύπτει ως προϊόν συνεργίας της αίσθησης και του νου. Στο «Τέταρτο Κεφάλαιο» (σσ. 239-280) μελετάται σε κείμενα του αγ. Μαξίμου η τελολογική προοπτική της κινήσεως, η θεολογική της ἐντελέχεια. Η πορεία προς τα έσχατα αρχίζει από την παρούσα ζωή. Και τα τέλη της πορείας γίνονται απαρχές όλο και εγγυτέρων προσεγγίσεων του Θεού. Στο «Πέμπτο Κεφάλαιο» (σσ. 281-302), στο οποίο περιέχονται σε μεγάλο βαθμό και τα ερευνητικώς πρωτότυπα πορίσματα της διατριβής, διατυπώνονται συγκριτικά συμπεράσματα, τα οποία προέκυψαν από την παράλληλη ανάγνωση των έργων του Αριστοτέλη και του αγ. Μαξίμου. Η φιλοσοφική και θεολογική παράδοση της πρόσκτησης του Σταγειρίτη δεν αναπαράγει τη διδασκαλία του ως μία δεδομένη και ανενεργή γνώση, δεν την αντιμετωπίζει ως επιστημονικό αντικείμενο, δεν διαβλέπει σ’ αυτήν ένα κλειστό σύστημα και οπωσδήποτε δεν την εφαρμόζει στην πραγματικότητα ως ένα άκαμπτο εργαλείο. Τον διάχυτο και κοινόχρηστο, εύχρηστο και εύπλαστο (και όμως καθόλου νόθο) Αριστοτέλη έχει στη διάθεσή του και ο Ομολογητής. Άρα και σ’ αυτόν η αριστοτελική θεώρηση της φύσεως και της κινήσεως προσφέρεται ως ζώσα πραγματικότητα διανοητικής τάξεως, που αναπαράγεται και διαιωνίζει την ύπαρξή της ακριβώς μέσα από την πολύτροπη χρήση της. Η θεωρία της κινήσεως και ο σύνολος αριστοτελισμός αξιοποιούνται στο πλαίσιο της προσπάθειας του Μαξίμου να μεταφέρει στο χώρο της σκέψης και γραφής την εκκλησιαστική εμπειρία: αφενός του κόσμου που διέπεται ουσιωδώς από την κίνηση ως αποτέλεσμα θείας ενεργείας, αφετέρου του ανθρώπου που κινείται εντός ενός κόσμου-θείου κτίσματος.

Philosophy, Late Antique and Byzantine Studies, Theology, Aristotle, Neoplatonism and late antique philosophy, and 7 more

Publisher: Αρμός

Publication Date: 2006

Philosophy, Metaphysics, Philosophy of Science, Late Antique and Byzantine Studies, Aristotle, and 15 more

Publisher: Armos, Athens

Publication Date: Feb 2014

Η απροσδιοριστία των δυνάμεων της ψυχής οφείλεται στον σύνθετο και περιπεπλεγμένο τρόπο αμοιβαίας σύστασης, διασύνδεσης και αλληλοτροφοδότησής τους. Αυτόν τον τρόπο συνύπαρξης και λειτουργίας των ψυχικών δυνάμεων, τη... more abstractΗ απροσδιοριστία των δυνάμεων της ψυχής οφείλεται στον σύνθετο και περιπεπλεγμένο τρόπο αμοιβαίας σύστασης, διασύνδεσης και αλληλοτροφοδότησής τους. Αυτόν τον τρόπο συνύπαρξης και λειτουργίας των ψυχικών δυνάμεων, τη συστατική διείσδυση της μίας στην άλλη, την ονομάζουμε αλληλοπεριχώρησή τους.

Psychology, Philosophy, Philosophy of Mind, Plato, Aristotle, and 7 more

Είναι γνωστό ότι στην Ποιητική του Αριστοτέλη δεν γίνεται κάποια νύξη στο πρόβλημα του θεατρικού χώρου. Η πρώτη εξήγηση που δίνεται είναι ότι η έρευνα του χώρου, άμεσα συναρτημένη με τα εφήμερα δεδομένα της παράστασης... more abstractΕίναι γνωστό ότι στην Ποιητική του Αριστοτέλη δεν γίνεται κάποια νύξη στο πρόβλημα του θεατρικού χώρου. Η πρώτη εξήγηση που δίνεται είναι ότι η έρευνα του χώρου, άμεσα συναρτημένη με τα εφήμερα δεδομένα της παράστασης δεν είναι συμβατή με την καθολική περιγραφή του ποιητικού φαινομένου την οποία επιχειρεί –πρώτος αυτός- ο Αριστοτέλης στην Ποιητική. Για τον φιλόσοφο η παράσταση του δράματος δεν είναι αναγκαία προϋπόθεση για την πρόσληψη του δράματος· η ανάγνωση του θεατρικού-ποιητικού έργου επαρκεί, και βέβαια δεν προϋποθέτει θεατρικό χώρο. Με την εισήγησή μου προτείνω και μια άλλη εξήγηση για την αριστοτελική, ας την πούμε, αδιαφορία για τον χώρο του θεάτρου. Θα υποστηρίξω πως ό,τι λέγεται στα Φυσικά για τη λειτουργία του χώρου σε κοσμολογικό επίπεδο διατηρεί την ισχύ του και όσον αφορά στη λειτουργία του χώρου στο επίπεδο του δράματος. Καταρχήν τεκμηριώνω τη νομιμότητα της συγκριτικής μελέτης των Φυσικῶν και της Ποιητικῆς, και ύστερα παραθέτω πέντε βασικά χαρακτηριστικά του χώρου στην κοσμολογική του διάσταση (αντλημένα από τα Φυσικά). Συνοπτική διατύπωση για τα πέντε χαρακτηριστικά του αριστοτελικού χώρου: ο χώρος δεν αποτελεί αυθύπαρκτη οντότητα, είναι ουσιωδώς δεμένος με την κίνηση των όντων, (διανοίγεται –θα λέγαμε- με την κίνηση των όντων), αποτελεί πεδίο δυνάμεων και προσφέρεται υπαρκτικά στην άμεση σχέση με το ανθρώπινο υποκείμενο ενταγμένο μέσα στην ενότητα μιας κοσμολογικής προοπτικής. Αφού ορίσω τον σκηνικό, δραματικό και θεατρικό χώρο, προβαίνω στη συγκριτική αναφορά που αποτελεί και το κύριο μέρος της ανακοίνωσης: τα γνωρίσματα του κοσμικού χώρου εφαρμοσμένα στον αρχαίο θεατρικό χώρο. Η ανακοίνωση ολοκληρώνεται με αναφορά στις συνέπειες που έχουν για τον θεατρικό χώρο δύο κοσμοείδωλα: αριστοτέλειο και νευτώνειο. Ο αρχαίος θεατρικός χώρος (ορχήστρα, σκηνή, κοίλον) και ιταλική σκηνή συγκρίνονται μέσω κοσμολογικών δεδομένων, ερμηνεύεται ο αντικειμενικός χαρακτήρας του αρχαίου δράματος σε αντίθεση προς τον νεωττερικό υποκειμενισμό.

Philosophy, Greek Tragedy, Theatre Studies, Theatre History, Aristotle, and 17 more

Philosophy, Aristotle, Ancient Philosophy, Aristotelianism, Aristotle's Ethics, and 4 more

Ανάλυση της απάντησης του Αριστοτέλη στο ερώτημα: Γιατί χαιρόμαστε με την καλλιτεχνική αναπαράσταση προσώπων, πραγμάτων και πράξεων που όταν τα συναντάμε στην πραγματικότητα μας προκαλούν λύπη και φρίκη; (Αριστοτέλης,... more abstractΑνάλυση της απάντησης του Αριστοτέλη στο ερώτημα: Γιατί χαιρόμαστε με την καλλιτεχνική αναπαράσταση προσώπων, πραγμάτων και πράξεων που όταν τα συναντάμε στην πραγματικότητα μας προκαλούν λύπη και φρίκη; (Αριστοτέλης, Περί ποιητικής 1448b 4-19)

Philosophy, Greek Tragedy, Aristotle, Mimesis, Ancient Philosophy, and 11 more

Psychology, Philosophy, Aristotle, Ancient Philosophy, Maximus the Confessor, and 9 more

Philosophy, Aristotle, Philosophy of Time, Ancient Philosophy, Aristotle's Commentators, and 6 more

Philosophy, Moral Psychology, Plato, Socrates, Pleasure, and 7 more

Στη Ῥητορικὴ τίθεται το θεμέλιο μιας νέας επιστήμης, της Ψυχολογίας. Στο άρθρο μελετάται η αριστοτελική διδασκαλία για τα πάθη της ψυχής (ὀργή, φόβος, ἔλεος, φθόνος, χαρά, λύπη, φιλία, μῖσος, …). Διερευνάται ο ορισμός... more abstractΣτη Ῥητορικὴ τίθεται το θεμέλιο μιας νέας επιστήμης, της Ψυχολογίας. Στο άρθρο μελετάται η αριστοτελική διδασκαλία για τα πάθη της ψυχής (ὀργή, φόβος, ἔλεος, φθόνος, χαρά, λύπη, φιλία, μῖσος, …). Διερευνάται ο ορισμός των παθῶν, η φύση του κάθε πάθους, τα χαρακτηριστικά του, τα αίτια που το προκαλούν και ο τρόπος ίδρυσής του στην ψυχή. Πρωτοτυπία του άρθρου συνιστά η σχετικοποίηση της στερεότυπης αντίστιξης πάθους–λόγου, και η διερεύνηση της λογικότητας του πάθους εν γένει, καθώς και των επιμέρους παθῶν της ανθρώπινης ψυχής. Η λο-γικότητα των παθῶν αναδεικνύεται μέσα από τη λεπτομερή εξέταση των ορισμών που συστήνει ο Αριστοτέλης για το καθένα ξεχωριστά. Το πάθος, πχ., της ὀργῆς (η οργή αντιμετωπίζεται από τον Σταγειρίτη ως το πιο αντιπροσωπευτικό από τα πάθη) προϋποθέτει: α) Πρόσληψη της πραγματικότητας ως τέτοιας ή αλλοιώτικης, είναι συνδεμένο με τις παραστάσεις. β) Εκτίμηση της πραγματικότητας και αξιολόγησή της ως θετικής ή αρνητικής· επίσης, προϋποθέτει εκτίμηση της εσω-πραγματικότητας, λιγότερη ή περισσότερη αυτογνωσία. γ) Σκέψη και επιλογή στην τάση του να μετατραπεί σε πράξεις εκδίκη-σης. Το λογικό περιεχόμενο του πάθους κάνει φανερό γιατί υπάρχει η δυνατότητα να γίνουν και τα πάθη αντικείμενο λογικής μεταχείρισης: επειδή σ’ αυτό το στοιχείο του πάθους στοχεύει με τον λόγο του ο ρήτορας. Ελέγχει καταρχήν τις κρίσεις με τις οποίες είναι συνδεμένα τα πάθη· μεταβάλλοντας αυτές τις κρίσεις, γεννάει, διαλύει, μεταλλάσσει πάθη. Εκθέτοντας στους ακροατές μια ορθή κρίση για την πραγματικότητα και δείχνοντας πόσο δικαιολογημένο θα ήταν ένα πάθος απέναντι στα δεδομένα της πραγματικότητας, εγείρει μέσα τους ένα εύλογο πάθος· αποκαλύπτοντας το λάθος της εμπεριεχόμενης στο πάθος κρίσης και δείχνοντας ότι αυτό δεν αρμόζει λογικά στα δεδομένα της πραγματικότητας, το διαλύει ή το μεταλλάσσει. Εξάγεται εν τέλει το συμπέρασμα ότι ο Αριστοτέλης προτείνει ενα-σχόληση με τα πάθη με τρόπο ποιοτικά διαφορετικό από αυτόν των σο-φιστών-ρητόρων. Αυτοί προσπαθούν να χειραγωγήσουν τον δικαστή αναπτύσσοντας ή ενισχύοντας πάθη· έχουν κύριο στόχο τους να ανα-στείλουν τη λειτουργία της λογικής εκμεταλλευόμενοι την αντιπαλότη-τα πάθους και λόγου. Αντίθετα, ο φιλόσοφος δείχνει με ποιο τρόπο είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν και τα πάθη με τρόπο λογικό• ένα "λογικό" πάθος σε καμιά περίπτωση δεν αντιμάχεται τη λειτουργία του ορθού λόγου.

Emotion, Philosophy, Philosophy of Mind, Ethics, Moral Psychology, and 9 more

Στο άρθρο περιγράφεται ο λογικός ειρμός που συνδέει κεντρικές έννοιες της αριστοτελικής ηθικής. Η διδασκαλία του Αριστοτέλη για την ηθική αρετή, η οποία βρίσκεται κατατεθειμένη στις τρεις ηθικές του πραγματείες, συσχε... more abstractΣτο άρθρο περιγράφεται ο λογικός ειρμός που συνδέει κεντρικές έννοιες της αριστοτελικής ηθικής. Η διδασκαλία του Αριστοτέλη για την ηθική αρετή, η οποία βρίσκεται κατατεθειμένη στις τρεις ηθικές του πραγματείες, συσχετίζεται με τη διδασκαλία του για το μέγιστο αγαθό, την θεωρίαν, όπως αυτή διασώζεται αποσπασματικά στον Προτρεπτικό. Η εργασία δεν προτείνει κάποια πρωτότυπη ερμηνεία της αριστοτελικής ηθικής ούτε στο σύνολό της ούτε στις επιμέρους αρθρώσεις της. Προσπαθεί να συνθέσει ορισμούς και περιγραφές βασικών εννοιών σε ένα σύνολο συνεκτικό και αυτοδύναμο. Για τη συγκεκριμένη σύνθεση επιστρατεύεται πλειάδα χωρίων προερχομένων και από τα τρία ηθικά έργα του Αριστοτέλη. Με παράλληλη αξιοποίηση των σωζομένων αποσπασμάτων του Προτρεπτικού δείχνεται ότι ο Αριστοτέλης αναπτύσσει την ηθική του θεωρία στήνοντας έναν κύκλο λήψης του ζητουμένου: ο ὀρθὸς λόγος λειτουργεί ταυτόχρονα και ως μέσο και ως στόχος της ηθικής πράξης. Μολονότι κάποιες αρχές της τυπικής λογικής (αυτής της οποίας ο Σταγειρίτης θεωρείται γεννήτορας) υπερβαίνονται πασιφανώς, η έκπτυξη της ηθικής θεωρίας του Αριστοτέλη γύρω από τον πυρήνα του ὀρθοῦ λόγου επιτυγχάνει να αποτελέσει ένα λειτουργικό όσο και ανοικτό σύστημα, το οποίο ριζώνει σε βασικές αξίες της αρχαιοελληνικής πόλεως.

Philosophy, Aristotle, Aristotle's Ethics, Aristotle's Rhetoric and Poetics, Ancient Greek Philosophy / Aristotle, and 1 more

Ο στόχος του άρθρου: να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Θουκυδίδης προσδίδει στο λόγο του καθολική –δηλ. διαχρονική, υπερτοπική και πανανθρώπινη- ισχύ. Η διερεύνηση αυτή, βέβαια, περιορίζεται στα όρια ενός συγκεκρ... more abstractΟ στόχος του άρθρου: να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Θουκυδίδης προσδίδει στο λόγο του καθολική –δηλ. διαχρονική, υπερτοπική και πανανθρώπινη- ισχύ. Η διερεύνηση αυτή, βέβαια, περιορίζεται στα όρια ενός συγκεκριμένου κεφαλαίου των Ἱστοριῶν (Ζ΄, 49). Πρόκειται για ένα κεφάλαιο χωρίς κάποια άλλη εξαιρετική ιδιαιτερότητα, πλην του ό,τι εντάσσεται στην πλάγια αφήγηση της αγόρευσης ενός ηγέτη· ως γνω-στόν, στις δημηγορίες ενέταξε ο Θουκυδίδης τον πολιτικό και ανθρωπο-λογικό του στοχασμό. Τα μέσα με τα οποία ο ιστορικός προσέδωσε στη συγκεκριμένη ενότητα φιλοσοφική-καθολική εμβέλεια στο λόγο του είναι: α) γλωσσικά - μορφικά, β) ανθρωπολογικά - περιεχομένου. Ο Θουκυδίδης: α.1) Αξιοποίησε γραμματικοσυντακτικές φόρμουλες. 2) Προέβη σε συγκεκριμένες λεξιλογικές επιλογές. 3) Απέκρυψε τόσο τη δική του αφηγηματική φωνή όσο και τη φωνή του εσωτερικού αφηγητή. 4) Παραβίασε, σε μία οριακή περίπτωση, έναν ισχυρό συντακτικό κα-νόνα. 5) Έδωσε στο λόγο του τη δομή διαλεκτικού συλλογισμού, ενώ παράλληλα καρπώθηκε την ψευδαισθητική λειτουργία της ποιητικής γλώσσας. β. 1) Προέκρινε εκείνες τις ανθρώπινες επιλογές που κινούνται στα όρια του εφικτού. 2) Αξιοποίησε εμπειρικά θεμελιωμένες ανθρωπολογικές αρχές. 3) Επικαλέστηκε πάγιες αρχές πολεμικής στρατηγικής. Όσον αφορά το περιεχόμενο του καθολικού θουκυδίδειου λόγου: Μέσα σε 10-12 σειρές ο ιστορικός επιχείρησε ένα μικρό ταξίδι στην αναλλοίωτη ανθρώπινη φύση. Μίλησε πειστικά για τη θέση του ανθρώ-που μέσα στο χώρο και τον χρόνο, για τον λόγο και το πάθος (την αντιπαλότητα και τη συμφυία τους), για την αλήθεια και το ψέμα, για τον φόβο και το θάρρος, για τη νίκη και την ήττα, για το είναι και το φαίνε-σθαι, για τον ισχυρό και τον αδύναμο. Γενικότερα, ο θουκυδίδειος στοχασμός, πολιτικο-στρατιωτικός και ανθρωπολογικός, ενοφθαλμίζεται στην ιστορική αφήγηση. Οι θέσεις καθολικής ισχύος δεν αυτονομούνται ως ανεξάρτητες θεματικές (κάτι τέτοιο θα τις υποβίβαζε στο επίπεδο ισχύος οποιουδήποτε ατομικού, υποκειμενικού λόγου). Ο ιστορικός, περιμένοντας να κυλήσουν τα γεγονότα και να λειτουργήσουν ως απόδειξη της διαχρονικής ισχύος θέσης του, τα επενδύει με τη δυνατότητα μιας επ’ άπειρον επαναληψιμότητας, η οποία δεν είναι δέσμια της σκέψης ενός, οξυδερκούς έστω, παρατηρητή. Η μετάθεση του αναγνώστη από τα συγκεκριμένα περιστατικά σε αλήθειες που εμφανίζονται διαχρονικές και πανανθρώπινες γίνεται αυ-όματα, προκύπτει ανεπαισθήτως και εσωτερικεύεται άμεσα. Ο αναγνώστης νιώθει ότι θα μπορούσε και ο ίδιος να προσυπογράψει τη συ-γκεκριμένη αφήγηση.

Thucydides and Herodotus, Thucydides, and Historiography

Philosophy, Greek History, Identity (Culture), National Identity, Modern Greece, and 2 more

Philosophy Of Religion and Christos Yannaras

Religion, Islam, Turkology, and Religious Studies

Classics, Homer, Greek Tragedy, Plato, Aristotle, and 7 more

Aristotle, Hippocratic Corpus, Thucydides, Aristotle's Ethics, and Hippocrates

Ένα βιβλίο αφιερωμένο στα βιβλία της βιβλιοθήκης του φιλομαθούς φιλοσ΄φου από τα Στάγειρα

Plato, Aristotle, Book History, Ancient Philosophy, Book History (History), and 9 more