Ovttastuvvon Našuvnnaid nállevealaheami vuostásaš komitea CERD attii mannan vahkus Supmii ávžžuhusaid, mo váldit sápmelaččaid olmmošvuoigatvuođaid buorebut vuhtii.
Stáhtas leat dál oahpásmuvvamin ávžžuhusaid sisdollui, muitalit Suoma olgoministeriijas. Olgoministeriija lassin ávžžuhusat gusket maid earret eará oahpahus- ja kulturministeriija, eanan- ja meahccedoalloministeriija ja stáhtaráđikansliija.
Sámedikki ságadoalli Pirita Näkkäläjärvi oaidná oktan deháleamos ávžžuhussan sihkkarastit ođđa sámediggelága duohtandahkama.
– Nu ahte sápmelaččaid iešmearrideapmi ollašuvvá, ja ahte sápmelaččain lea vuoigatvuohta mearridit iežaset álbmoga lahttovuođas, deattuha Näkkäläjärvi.
Son oaidná dehálažžan maiddái ávžžuhusa sámiid rivttiid dorvvasteami árbevirolaš eatnamiidda, guovlluide ja luondduriggodagaide.
– Doppe lea hui dehálaš, ahte váldojuvvojit vuhtii dát ođđa uhkit eanangeavaheapmái dego nu gohčoduvvon ruoná sirdašupmi ja iešguđetlágan energiija- ja ruvkefidnut.
Ávžžuhusa mielde dákkár fidnut eai galggaše dohkkehuvvot sápmelaččaid friija ja dihtui vuođđuduvvi ovddalgihtii miehtama (FPIC) haga.
Nállevealaheami vuostásaš komiteai lea dagahan fuola áigetávvala ja resurssaid váilun ollašuhttit sápmelaččaid duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna ávžžuhusaid. Sámedikki, nuortalaččaid siidačoahkkima ja Suoma stáhta ásahuvvon parlamentáralaš bargojoavkkus ráđđádallet duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna ávžžuhusain sámediggelága ovttasbargo- ja ráđđádallangeatnegasvuođaid mielde.
– Mis lea hui buorre vejolašvuohta dál váikkuhit ja bargat ovttas ministeriijaiguin ja eiseválddiiguin. Dashan lea ulbmilin, ahte ovccát paragráfa mielde go ráđđádallá galgá leat figgamuššan, áigumuššan, mihttomearrin oažžut miehtama Sámedikkis dahje boahtit ovttaoaivilvuhtii Sámedikkiin, muitala Näkkäläjärvi.
Näkkäläjärvi sávvá CERD ávžžuhusaid ollašuhttima várás Suoma stáhtas lasi resurssaid. Dálá dilis Sámedikkis lea nana sajádat ovddidit sámeáššiid, muhto váilevaš resurssat.
CERD: Vuovdesápmelaččaid dili galggašii váldit vuhtii
Nállevealaheami vuostásaš komitea oaidná, ahte sámediggelága ođasmahttin ja duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna loahpparaportta gárvvásmuvvan leat positiiva ovdáneamit sápmelaččaid rivttiid ovddideamis.
Ávžžuhusain boahtá goittotge maiddái ovdan, ahte ođđa sámediggeláhka ii váldde vealttekeahttá doarvái bures vuhtii nu gohčoduvvon vuovdesápmelaččaid dili.
Olmmošvuoigatvuođaáššedovdi Martin Scheinin dulkojumi mielde dat oaivvilda dan, ahte geange ii galgga vealahit vuovdesápmelaš identitehta dihte.
– Juos muhtun ohcá válgalogahallamii ja lohká ahte son lea vuovdesápmelaš, de son galgá goittot ovdanbuktit daid ákkaid, maid mielde sus lea lága mielde riekti beassat válgalogahallamii, muitala Scheinin.
Juos olbmo vánhemat dahje máttarvánhemat leat oahppan sámegiela vuosttas giellan, de su ii galgga guođđit válgalogahallama olggobeallái dan dihte, ahte son dovdá iežas vuovdesápmelažžan.
Komitea ávžžuha Suoma stáhta maiddái doarjut giemasámegiela ealáskahttima. Giema sámegiella jávkkai 1700- ja 1800 loguid gaskkas, muhto das leat báhcán muhtun čájánasat.
Näkkäläjärvi oaidná, ahte jápmán ja jáddan giela ii sáhtte ealáskahttit, fal dan sáhttá rekonstrueret. Suoma Sámediggi fokusere ja bargá ealli sámegielaid ovdii, son muitala.
Sámiid rivttiid ollašuvvamis vurdet čuovvundieđuid
Suopma ferte doaimmahit guovtte jagi siste čuovvundieđuid earret eará sápmelaččaid árbevirolaš eanangeavahan- ja ealáhusrivttiid ollašuvvamis.
Suoma mearreáigásašraportta gieđahalle borgemánus Geneves. Čuovvovaš raportta galgá addit maŋimuštá borgemánus jagis 2031.
Scheinin muitala, ahte raporta lea deháleamos vuohki čuovvut ávžžuhusaid ollašuvvama.
Näkkäläjärvi oaidná, ahte Ovttastuvvon Našuvnnaid ávžžuhusat leat álo leamašan dehálaččat maiddái sámeáššiin. Mearreáigeraporttain lea boahtán čielga fuomášumit ja eandalit gohcinorgánaid čovdosat leat veahkehan olu.
– Dat lea gal veahkehan ovddidit sámeáššiid ja olmmošvuoigatvuođaid Suomas. Dain lea gal dehálaš rolla ja dat lea dorjon ja veahkehan dan, ahte sámi áššit ovdánit Suomas, lohká Näkkäläjärvi.
Divvojuvvon 09.09.2026 dii. 11.25: Lasihuvvon diehtu, ahte palramentáralaš bargojoavku leat ásahan ovttas Sámediggi, nuortalaččaid siidačoahkkin ja Suoma stáhta, iige Sámediggi ja duohtavuohta- ja soabadankommišuvdna nu mo ovdal muitaleimmet.
