Kontinent

Geanimeerde, kleurgekodeerde kaart wat vier tot sewe kontinente toon – afhangende van die konvensie en die model kan sommige kontinente saamgevoeg of verder onderverdeel word.

'n Kontinent of vasteland is enige van 'n aantal groot geografiese streke op land. Die woord verwys gewoonlik na 'n groot aaneenlopende landmassa wat 'n relatiewe selfstandige geheel vorm en natuurlike grense het. Volgens die sewe-kontinent-model, wat in die Engelssprekende wêreld die algemeenste is, het die planeet aarde die volgende kontinente (gelys volgens grootte):

• Asië (ongeveer 44 614 000 km²)
• Afrika (ongeveer 30 365 000 km²)
• Noord-Amerika (ongeveer 24 230 000 km²)
• Suid-Amerika (ongeveer 17 814 000 km²)
• Antarktika (ongeveer 14 200 000 km²)
• Europa (ongeveer 10 000 000 km²)
• Australië (ongeveer 7 618 000 km²), of die ruimer streek Oseanië (ongeveer 8 511 000 km²)

Kontinente word oor die algemeen deur konvensie eerder as volgens streng maatstawwe onderskei. 'n Kontinent kan 'n enkele groot landmassa wees, 'n landmassa saam met die eilande op of buite sy kontinentale plat, of 'n deel van 'n groter landmassa – soos in die geval van Asië en Europa binne Eurasië. Weens dié wisselende definisies wissel die aantal kontinente van sewe tot so min as vier. Die meeste Engelssprekende lande erken sewe kontinente.

Eilande in die oop see word soms by 'n naburige kontinent gegroepeer om al die land van die wêreld in geografiese streke te verdeel. Volgens dié skema word die meeste eilandlande en -gebiede van die Stille Oseaan saam met die kontinent Australië as die geografiese streek Oseanië gegroepeer.

In die geologie word 'n kontinent gedefinieer as "een van die aarde se hoof-landmassas, wat sowel droë land as die kontinentale platte insluit". Die geologiese kontinente stem ooreen met sewe groot gebiede kontinentale kors op die tektoniese plate, maar sluit klein kontinentale fragmente soos Madagaskar uit, wat gewoonlik mikrokontinente genoem word. Kontinentale kors is sover bekend slegs op die aarde te vind.

Die gedagte van kontinentale drywing het in die 20ste eeu erkenning gekry. Dit hou in dat die huidige kontinente ontstaan het uit die verbrokkeling van 'n superkontinent, Pangea, wat honderde miljoene jare gelede gevorm het.

Etimologie

Die Engelse woord continent – en daarmee saam die Afrikaanse kontinent – is sedert die 16de eeu afgelei van continent land, 'n vertaling van die Latynse terra continens, wat "aanhoudende" of "verbonde land" beteken. Die woord is aanvanklik gebruik vir 'n aaneenlopende stuk land of 'n vasteland en nie net vir baie groot landmassas nie: in die 17de eeu is daar na die "kontinente" (vastelande) van die Eiland Man, Ierland en Wallis verwys en in 1745 na Sumatra.

Terwyl die woord aan die een kant vir betreklik klein stukke aaneenlopende land gebruik is, het geograwe aan die ander kant weer die vraag van Herodotos opgehaal: waarom moet 'n enkele groot landmassa in afsonderlike kontinente verdeel word? In die middel van die 17de eeu het Peter Heylin in sy Cosmographie geskryf dat "'n kontinent 'n groot hoeveelheid land is wat nie deur enige see van die res van die wêreld geskei is nie, soos die hele kontinent van Europa, Asië, Afrika". Ephraim Chambers het in 1727 in sy Cyclopædia geskryf: "Die wêreld word gewoonlik in twee groot kontinente verdeel: die Ou en die Nuwe." In sy atlas van 1752 het Emanuel Bowen 'n kontinent gedefinieer as "'n groot ruimte droë land wat baie lande omvat wat alles saam verbind is, sonder enige skeiding deur water". Die ou gedagte van Europa, Asië en Afrika as afsonderlike "dele" van die wêreld het egter uiteindelik behoue gebly, en dié dele word steeds as afsonderlike kontinente beskou.

Definisie en toepassing

Kaart van eilandlande: dié state word geografies dikwels by 'n naburige kontinentale landmassa gegroepeer.

Volgens konvensie word kontinente verstaan as "groot, aaneenlopende, afsonderlike massas land wat ideaal gesproke deur watervlaktes geskei word". Volgens dié definisie moet elke kontinent op een of ander manier 'n eiland wees. In moderne skemas met vyf of meer kontinente is minstens een paar kontinente egter op een of ander wyse deur land verbind. Die maatstaf "groot" lei tot 'n arbitrêre indeling: Groenland, met 'n oppervlak van 2 166 086 km², word slegs as die grootste eiland ter wêreld beskou, terwyl Australië, met 7 617 930 km², as die kleinste kontinent geld.

Die geologiese definisie van 'n kontinent het vier maatstawwe: 'n hoë ligging bo die seebodem; 'n wye verskeidenheid magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes wat ryk aan silika is; 'n kors wat dikker is as die omringende oseaniese kors; en goed omskrewe grense om 'n gebied wat groot genoeg is.

Omvang

Die mees beperkte betekenis van kontinent is dié van 'n aaneenlopende stuk land of vasteland, waar die kuslyn en enige landgrense die rand van die kontinent vorm. In dié sin word "kontinentale Europa" (in Brittanje soms bloot "die Kontinent" genoem) gebruik om na die vasteland van Europa te verwys, met uitsluiting van eilande soos Groot-Brittanje, Ysland, Ierland en Malta, terwyl "die kontinent Australië" na die vasteland van Australië kan verwys en Nieu-Guinee, Tasmanië en ander nabygeleë eilande uitsluit.

Uit die oogpunt van die geologie of die fisiese geografie kan kontinent verder as die aaneenlopende droë land strek en die vlak, onderwaterse randgebied (die kontinentale plat) en die eilande daarop insluit, aangesien dié strukturele deel van die kontinent uitmaak. Uit dié oogpunt is die rand van die kontinentale plat die werklike rand van die kontinent, aangesien kuslyne met veranderinge in die seevlak wissel. In dié sin is Groot-Brittanje en Ierland deel van Europa, terwyl Australië en Nieu-Guinee saam een kontinent vorm. Tot sy uiterste geneem, sou dié beskouing kon steun dat daar slegs drie kontinente is: Antarktika, Australië-Nieu-Guinee, en 'n enkele megakontinent wat Afrika-Eurasië en Amerika deur die aaneenlopende kontinentale plat in en om die Beringsee verbind.

As 'n kulturele konstruksie kan die begrip kontinent verder as die kontinentale plat strek en ook oseaniese eilande en kontinentale fragmente insluit. Só word Ysland as deel van Europa en Madagaskar as deel van Afrika beskou. Wanneer die gedagte tot sy uiterste gevoer word, groepeer sommige geograwe die Australiese kontinentale landmassa saam met ander eilande in die Stille Oseaan as Oseanië, wat gewoonlik as 'n streek eerder as 'n kontinent beskou word.

Skeiding

Die maatstaf dat elke kontinent 'n afsonderlike landmassa moet wees, word weens historiese konvensies en praktiese gebruik dikwels versag. Van die sewe algemeen erkende kontinente is slegs Antarktika en Australië heeltemal deur die see van die ander geskei. Afrika en Asië is deur die Landengte van Suez verbind en Noord- en Suid-Amerika deur die Landengte van Panama; in albei gevalle is daar geen volledige skeiding deur water nie, indien die Suezkanaal en die Panamakanaal – albei nou, vlak en mensgemaak – buite rekening gelaat word. Albei landengtes is baie nou in vergelyking met die landmassas wat hulle verbind.

Noord-Amerika en Suid-Amerika word in die sewe-kontinent-model as afsonderlike kontinente behandel, maar hulle kan ook as 'n enkele kontinent, Amerika, gesien word. Dié siening was in die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog algemeen en bly in party Asiatiese en die meeste Latyns-Amerikaanse ses-kontinent-modelle heersend.

Die maatstaf van 'n afsonderlike landmassa word heeltemal geïgnoreer wanneer die aaneenlopende landmassa van Eurasië as twee afsonderlike kontinente (Asië en Europa) geklassifiseer word. Fisiografies is Europa en die Indiese subkontinent groot halfeilande van die Eurasiese landmassa; Europa word egter met sy betreklik groot oppervlak van sowat 10 180 000 km² as 'n kontinent beskou, terwyl die Indiese subkontinent, met minder as die helfte daarvan, as 'n subkontinent geld. Sommige beskou die skeiding van Eurasië in Asië en Europa as 'n oorblyfsel van eurosentrisme: "In fisiese, kulturele en historiese verskeidenheid is China en Indië met die hele Europese landmassa vergelykbaar, nie met 'n enkele Europese land nie." Om historiese en kulturele redes duur die beskouing van Europa as 'n afsonderlike kontinent egter in byna alle indelings voort.

Indien kontinente streng as afsonderlike landmassas gedefinieer word, wat al die aaneenlopende land van 'n liggaam omvat, dan vorm Afrika, Asië en Europa 'n enkele kontinent wat Afrika-Eurasië genoem kan word. Saam met die samesmelting van die Amerikas lewer dit 'n vier-kontinent-model op: Afrika-Eurasië, Amerika, Antarktika en Australië.

Toe die seevlak gedurende die Pleistoseen se ystydperke laer was, was groter dele van die kontinentale plat as droë land blootgestel, wat landbrûe tussen Tasmanië en die Australiese vasteland gevorm het. In daardie tye was Australië en Nieu-Guinee 'n enkele aaneenlopende kontinent, Sahul, en was Afrika-Eurasië en die Amerikas deur die Bering-landbrug verbind. Ander eilande, soos Groot-Brittanje, was aan die vastelande van hul kontinente verbind. In daardie tyd was daar net drie afsonderlike landmassas in die wêreld: Afrika-Eurasië-Amerika, Antarktika, en Australië-Nieu-Guinee.

Aantal kontinente

Daar is verskeie maniere om die kontinente van mekaar te onderskei:

Modele
Kaart met kleur-kodes wys die onderskeie kontinente. Soortgelyke kleure kan gekonsolideer of verder onderverdeel wees.
7 kontinente	Noord-Amerika	Suid-Amerika	Antarktika	Afrika	Europa	Asië	Australië
6 kontinente	Noord-Amerika	Suid-Amerika	Antarktika	Afrika	Eurasië		Australië
6 kontinente	Amerikas		Antarktika	Afrika	Europa	Asië	Australië
5 kontinente	Amerikas			Afrika	Europa	Asië	Australië
5 kontinente	Amerikas		Antarktika	Afrika	Eurasië		Australië
4 kontinente	Amerikas		Antarktika	Afrika-Eurasië			Australië

Oppervlak en bevolking

Die tabel hieronder gee die oppervlaktes wat die Encyclopædia Britannica vir elke kontinent volgens die sewe-kontinent-model verskaf, met Australasië saam met Melanesië, Mikronesië en Polinesië as dele van Oseanië. Die bevolkingsyfers is skattings van die Verenigde Nasies vir 2025 en volg die VN se streeksindeling, wat onder meer die hele Egipte by Afrika reken, die hele Turkye en Kasakstan by Asië, die hele Rusland by Europa en die hele Panama by Noord-Amerika.

Landoppervlak en bevolkingskattings

Kontinent	Oppervlak (km²)	% van die landoppervlak	Bevolking (2025)
Aarde	149 733 926	100,0	sowat 8 200 000 000
Asië	44 614 000	29,8	4 840 000 000
Afrika	30 365 000	20,3	1 550 000 000
Noord-Amerika	24 230 000	16,2	617 000 000
Suid-Amerika	17 814 000	11,9	438 000 000
Antarktika	14 200 000	9,5	geen permanente bevolking
Europa	10 000 000	6,7	744 000 000
Oseanië	8 510 926	5,7	47 000 000

Die oppervlak- en bevolkingsyfers kom uit verskillende bronne wat die grense tussen die kontinente ietwat anders trek, sodat die getalle nie presies optel nie. Antarktika het geen permanente inwoners nie; die bevolking daar wissel van sowat 1 000 navorsers in die winter tot meer as 4 000 in die somer.

Ander indelings

Superkontinente

'n Rekonstruksie van die superkontinent Pangea sowat 200 miljoen jaar gelede.

Naas die huidige kontinente sluit die omvang en betekenis van die woord kontinent ook geologiese kontinente van die verlede in. Superkontinente, wat veral vroeër in die geologiese geskiedenis voorkom, is landmassas wat die meeste van die wêreld se kratons of kontinentale kerne bevat. Daaronder val Vaalbara, Kenorland, Columbia, Rodinië, Pannotia en Pangea. Met verloop van tyd het dié superkontinente in groot landmassas verbrokkel wat die huidige kontinente gevorm het.

Subkontinente

Die Indiese subkontinent.

Sekere dele van kontinente word as subkontinente erken, veral groot halfeilande wat deur geografiese kenmerke van die hoof-landmassa geskei word. Die bekendste voorbeeld is die Indiese subkontinent. Die Arabiese Skiereiland, Suider-Afrika, die Suidelike Keël van Suid-Amerika en Alaska in Noord-Amerika kan as verdere voorbeelde beskou word. In baie van dié gevalle lê die betrokke subkontinent op 'n ander tektoniese plaat as die res van die kontinent, wat 'n geologiese regverdiging vir die term bied. Groenland, wat gewoonlik as die grootste eiland ter wêreld beskou word, word soms 'n subkontinent genoem – 'n aansienlike afwyking van die gebruiklike opvatting van 'n subkontinent as 'n baie groot halfeiland aan die rand van 'n kontinent.

Waar die Amerikas as 'n enkele kontinent beskou word, word dit in twee subkontinente (Noord-Amerika en Suid-Amerika) of drie (Sentraal-Amerika as die derde) verdeel. Wanneer Eurasië as 'n enkele kontinent beskou word, word Asië en Europa as subkontinente behandel.

Versonke kontinente

Zealandia, die grootste versonke landmassa of kontinent.

Sommige gebiede kontinentale kors is grotendeels deur die see bedek en kan as versonke kontinente beskou word. Die bekendste voorbeelde is Zealandia, wat hoofsaaklik in Nieu-Seeland en Nieu-Kaledonië bo die see uitkom, en die byna heeltemal versonke Kerguelen-plato in die suidelike Indiese Oseaan.

Mikrokontinente

Sommige eilande lê op dele van kontinentale kors wat van 'n hoof-landmassa afgeskeur en weggedryf het. Hoewel hulle weens hul betreklik klein omvang nie as kontinente beskou word nie, kan hulle as mikrokontinente geld. Madagaskar, die grootste voorbeeld, word gewoonlik as 'n eiland van Afrika beskou, maar sy afwykende evolusie het daartoe gelei dat dit uit 'n biologiese oogpunt "die agtste kontinent" genoem word.

Geologiese kontinente

Geoloë gebruik vier hoofeienskappe om 'n kontinent te definieer:

1. Ligging – die landmassa, of dit droog is of onder die see versonke, moet bo die omringende oseaniese kors verhewe wees;
2. Geologie – die landmassa moet verskillende soorte gesteente bevat: magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes;
3. Korsstruktuur – die landmassa moet uit kontinentale kors bestaan, wat dikker is en 'n laer seismiese snelheid het as die oseaniese kors;
4. Grense en oppervlak – die landmassa moet duidelike grense en 'n oppervlak van meer as een miljoen vierkante kilometer hê.

Met die byvoeging van Zealandia in 2017 het die aarde tans sewe erkende geologiese kontinente: Afrika, Antarktika, Australië, Eurasië, Noord-Amerika, Suid-Amerika en Zealandia. Weens 'n oënskynlike gebrek aan Prekambriese kratongesteentes is Zealandia se status as 'n geologiese kontinent deur party geoloë bevraagteken, maar 'n studie van 2021 het bevind dat 'n deel van die versonke kontinent inderdaad Prekambries is – twee keer so oud as wat geoloë vroeër gedink het. Al sewe geologiese kontinente is ruimtelik deur geologiese kenmerke geïsoleer.

Geskiedenis van die begrip

Die drie dele van die Ou Wêreld

Die antieke Griekse geograaf Strabo met 'n aardbol wat Europa en Asië toon.

Die woord "kontinent" is 'n vertaling van die Griekse ἤπειρος, wat "landmassa" of terra firma beteken en die eienaam van Epirus was, en later veral vir Asië (dus Klein-Asië) gebruik is. Die eerste onderskeid tussen kontinente is deur seevaarders van die antieke Griekeland gemaak, wat die name Europa en Asië aan die lande weerskante van die waterweë van die Egeïese See, die Dardanelle, die See van Marmara, die Bosporus en die Swartsee gegee het. Die name is eers net op die lande naby die kus toegepas en later na die binnelande uitgebrei.

Griekse denkers het daarna gedebatteer of Afrika – toe Libië genoem – as deel van Asië of as 'n derde deel van die wêreld beskou moet word, en die verdeling in drie dele het uiteindelik die botoon gekry. Uit die Griekse oogpunt was die Egeïese See die middelpunt van die wêreld: Asië het in die ooste gelê, Europa in die noorde en weste en Afrika in die suide. Die grense tussen die kontinente was nie vas nie. Die grens tussen Europa en Asië is aanvanklik langs die Rioni-rivier in Georgië geneem en later deur die Straat van Kertsj, die See van Asof en langs die Don in Rusland. Die grens tussen Asië en Afrika is oor die algemeen as die Nylrivier beskou.

Herodotos het in die 5de eeu v.C. daarteen beswaar gemaak dat die hele Egipte tussen Asië en Afrika verdeel word en het die grens langs die westelike grens van Egipte geplaas, sodat Egipte deel van Asië was. Hy het ook die verdeling in drie van wat in werklikheid 'n enkele landmassa is, bevraagteken – 'n debat wat byna twee en 'n half millennia later steeds voortduur: "Ek verwonder my dan aan dié wat die wêreld in Libië, Asië en Europa uitgemeet en verdeel het; want die verskil tussen hulle is groot, aangesien Europa in lengte langs die ander twee saam strek, en dit lyk vir my sonder enige vergelyking breër."

Eratosthenes het in die 3de eeu v.C. daarop gewys dat sommige geograwe die kontinente volgens riviere verdeel (die Nyl en die Don) en hulle dus as "eilande" beskou, terwyl ander hulle volgens landengtes verdeel en die kontinente "halfeilande" noem. Laasgenoemde het die grens tussen Europa en Asië op die landengte tussen die Swartsee en die Kaspiese See geplaas en die grens tussen Asië en Afrika op die landengte tussen die Rooisee en die Middellandse See.

'n Middeleeuse T-en-O-kaart wat die drie kontinente as die gebiede van Noag se seuns uitbeeld: Asië aan Sem, Europa aan Jafet en Afrika aan Gam.

Die Romeinse skrywer Plinius die Ouere het in die 1ste eeu n.C. verklaar dat "die hele aardbol in drie dele verdeel is, Europa, Asië en Afrika", en bygevoeg dat baie mense Europa nie net as 'n derde deel van die aarde nie maar as gelyk aan die res beskou het. Ná die val van die Wes-Romeinse Ryk het die kultuur wat in sy plek ontwikkel het, verbonde aan Latyn en die Katolieke Kerk, homself met die begrip Europa begin vereenselwig. In die Middeleeue is die wêreld gewoonlik op T-en-O-kaarte uitgebeeld, waar die T die waters verteenwoordig wat die drie kontinente skei.

Die Europese aankoms in Amerika

Universalis Cosmographia, Waldseemüller se wêreldkaart van 1507 – die eerste wat die Amerikas van Asië geskei toon.

Christoffel Columbus het in 1492 oor die Atlantiese Oseaan na die Karibiese Eilande gevaar en daarmee 'n tydperk van Europese verkenning van die Amerikas ontketen. Ondanks vier reise na die Amerikas het hy egter nooit geglo dat hy 'n nuwe kontinent bereik het nie – hy het altyd gedink dit is deel van Asië.

In 1501 het Amerigo Vespucci en Gonçalo Coelho probeer om om wat hulle as die suidelike punt van die Asiatiese vasteland beskou het, na die Indiese Oseaan te vaar. Nadat hulle die kus van Brasilië bereik het, het hulle veel verder suid langs die kus van Suid-Amerika gevaar as waar Asië bekend was om te strek, wat bevestig het dat dit 'n land van kontinentale afmetings is. 'n Verslag van die reis, Mundus Novus ("Nuwe Wêreld"), is in 1502 of 1503 onder Vespucci se naam gepubliseer en skryf aan hom die woorde toe: "Ek het 'n kontinent in daardie suidelike streke ontdek wat deur meer mense en diere bewoon word as ons Europa, of Asië of Afrika" – die eerste bekende uitdruklike identifikasie van 'n deel van die Amerikas as 'n kontinent soos die ander drie.

In 1507 het Martin Waldseemüller die wêreldkaart Universalis Cosmographia gepubliseer, die eerste wat Noord- en Suid-Amerika van Asië geskei en deur water omring uitgebeeld het. In die begeleidende boek Cosmographiae Introductio het hy aangeteken dat die aarde in vier dele verdeel is: Europa, Asië, Afrika, en die vierde deel, wat hy "Amerika" na Amerigo Vespucci se voornaam genoem het.

Meer as vier kontinente

Hollandia Nova, 'n kaart van 1659 wat op die reise van Abel Tasman en Willem Jansz gebaseer is.

Van die laat 18de eeu af het sommige geograwe Noord-Amerika en Suid-Amerika as twee dele van die wêreld beskou, wat vyf dele in die geheel gelewer het, hoewel die viervoudige verdeling tot diep in die 19de eeu die botoon behou het. Europeërs het Australië in 1606 ontdek, maar dit is 'n tyd lank as deel van Asië beskou; teen die laat 18de eeu het sommige geograwe dit as 'n kontinent op sigself gereken, wat dit die sesde gemaak het. Samuel Butler het in 1813 van Australië as "Nieu-Holland, 'n enorme eiland wat sommige geograwe met die benaming van 'n verdere kontinent vereer" geskryf. Dit was in die 1950's dat die begrip van Oseanië as 'n "groot afdeling" van die wêreld deur die begrip van Australië as 'n kontinent vervang is.

Antarktika is in 1820 tydens die eerste Russiese Antarktiese ekspedisie gesien en in 1838 deur Charles Wilkes op die Verenigde State se verkenningsekspedisie as 'n kontinent beskryf – die laaste kontinent wat geïdentifiseer is, hoewel 'n groot suidelike landmassa millennia lank verwag is. 'n Atlas van 1849 het Antarktika as 'n kontinent aangedui, maar min atlasse het dit voor die Tweede Wêreldoorlog gedoen.

Die westerse begrip om die wêreld in kontinente te verdeel, het mettertyd wêreldwyd versprei en opvattings in ander dele van die wêreld verdring, en die gedagte van kontinente het toenemend kulturele en politieke betekenis gekry. In die 19de eeu, tydens die Meiji-tydperk, het Japannese leiers hulle met die begrip om Asiaties te wees begin vereenselwig en die gedagte van Asiatiese solidariteit teenoor die westerse lande ontwikkel; dié opvatting is later ook deur ander in die streek oorgeneem.

Van die middel van die 19de eeu af het atlasse wat in die Verenigde State gepubliseer is, Noord- en Suid-Amerika meer algemeen as afsonderlike kontinente behandel, terwyl Europese atlasse hulle gewoonlik as een beskou het. Van die 1950's af het die meeste Amerikaanse geograwe die Amerikas in twee kontinente verdeel, wat saam met Antarktika die sewe-kontinent-model gelewer het. Dié verdeling het egter nie by Latyns-Amerikaners aanslag gevind nie, wat hul streek as deel van 'n enkele América gesien het, en daar bly die opvatting van ses kontinente gewild.

Geologie

Die sestien belangrikste tektoniese plate van die kontinente en die oseaanbodems.

Geoloë gebruik die woord kontinent anders as geograwe. In die geologie word 'n kontinent deur die kontinentale kors gedefinieer: 'n plaat metamorfe en magmatiese gesteentes wat grotendeels van granietagtige samestelling is. Die kontinentale kors is minder dig en veel dikker as die oseaniese kors, wat veroorsaak dat dit hoër op die digte onderliggende aardmantel "dryf". Dit verklaar waarom die kontinente hoë plate vorm wat deur diep oseaanbekkens omring word.

Sommige geoloë beperk die woord kontinent tot die dele van die kors wat om stabiele gebiede, kratons, opgebou is. Kratons is sedert die Prekambrium grotendeels onaangeraak deur bergvormingsgebeurtenisse. 'n Kraton bestaan gewoonlik uit 'n kontinentale skild wat deur 'n kontinentale plateau omring word. Die skild is 'n gebied waar ou kristallyne basisgesteente – tipies 1,5 tot 3,8 miljard jaar oud – wyd aan die oppervlak blootgestel is. Die kontinente is aanwassende "vlotte" van kors wat, anders as die digter basaltiese kors van die oseaanbekkens, nie deur subduksie vernietig word nie, en dit verklaar die groot ouderdom van die gesteentes waaruit die kontinentale kratons bestaan.

Die rande van geologiese kontinente is óf aktief óf passief. 'n Aktiewe rand word deur bergvorming gekenmerk, hetsy deur 'n botsing tussen twee kontinente of deur 'n subduksiesone. Kontinente groei deur ligter vulkaniese eilandkettings en mikrokontinente langs sulke aktiewe rande aan te was en so orogene te vorm. By 'n passiewe rand word die kontinentale kors deur uitrekking dun gemaak om 'n kontinentale plat te vorm, wat met 'n geleidelike helling in sediment afloop en direk aan die oseaniese kors daarbuite koppel. Die meeste passiewe rande gaan uiteindelik in aktiewe rande oor: waar die oseaniese plaat weens afkoeling te swaar word, skei dit van die kontinentale kors af en begin daaronder subduseer, wat 'n nuwe subduksiesone vorm.

Daar is baie mikrokontinente of kontinentale fragmente wat uit kontinentale kors bestaan maar geen kraton bevat nie. Sommige is fragmente van Gondwana of ander ou kratonkontinente: Zealandia, wat Nieu-Seeland en Nieu-Kaledonië insluit; Madagaskar; en die noordelike Mascarene-plato, wat die Seychelle insluit. Die Kerguelen-plato is byvoorbeeld grotendeels vulkanies, maar word met die verbrokkeling van Gondwana verbind en as 'n mikrokontinent beskou, terwyl die eweneens vulkaniese Ysland en Hawaii nie so beskou word nie. Die Britse Eilande, Sri Lanka, Borneo en Newfoundland het op die rande van die kontinent Laurasië gelê en was slegs deur binnelandse seë wat sy rande oorstroom het, van die hoof-landmassa geskei.

Die beweging van die plate het die deurlopende vorming en verbrokkeling van kontinente, en soms van superkontinente, veroorsaak in 'n proses wat die Wilson-siklus genoem word. Die superkontinent Columbia of Nuna het tussen 2,0 en 1,8 miljard jaar gelede gevorm en sowat 1,5 tot 1,3 miljard jaar gelede verbrokkel. Rodinië het vermoedelik sowat een miljard jaar gelede gevorm en die meeste of al die aarde se kontinente omvat, en het sowat 600 miljoen jaar gelede in agt kontinente verbrokkel. Dié agt het later weer in Pangea saamgevoeg, wat op sy beurt in Laurasië (waaruit Noord-Amerika en Eurasië ontstaan het) en Gondwana (waaruit die res van die kontinente ontstaan het) verbrokkel het.

Kritiek

Sommige akademici, soos die historiese geograaf Martin W. Lewis, voer aan dat die indelings wat vandag gebruik word, meer in die maatskaplike, politieke en kulturele geskiedenis gewortel is as in geologiese feite. Dié standpunt word veral in sy boek The Myth of Continents: A Critique of Metageography uiteengesit, waarin die skeiding van Eurasië in Europa en Asië as 'n voorbeeld van "metageografie" beskryf word – 'n stel ruimtelike aannames wat as feite aanvaar word sonder dat dit ondersoek word.

Foto's

• 
  Geanimeerde kleur-kode kaart wys die onderskeie kontinente. Afhangende van die metode en model wat gebruik word, kan sekere kontinente as gekonsolideerd of verder onderverdeel beskou word. Byvoorbeeld: Eurasië word gereeld onderverdeel in Europa en Asië (rooi kleure), terwyl Noord- en Suid-Amerika somtyds as die Amerikas (groen kleure) bekend staan.
• 
  Dymaxion-kaart wys landmassa as byna een aaneenlopende kontinent.
• 
  Tektoniese plate onder die kontinente en oseane.

Sien ook

• Superkontinent
• Plaattektoniek
• Eurasië
• Amerikas
• Afrika-Eurasië
• Stede
• Dorpe
• Lys van hoofstede
• Land