Edukira joan

Santander

Wikipedia, Entziklopedia askea
Santander
Santander
Sanandere
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Kantabria
AlkateaGema Igual
Izen ofizialaSantander
Jatorrizko izenaSantander
Posta kodea39001–39012
INEk ezarritako kodea39075
HerriburuaSantander
Geografia
Koordenatuak43°28′00″N 3°48′00″W / 43.4667°N 3.8°W / 43.4667; -3.8
Mapa
Azalera36,08 km²
Altitudea15 m
MugakideakSanta Cruz de Bezana eta Camargo
Demografia
Biztanleria175.425 (2025)
alt_left 94.351 (%53,9) (%46,1) 80.731 alt_right
Dentsitatea4.862 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera1755eko urtarrilaren 9a
Telefono aurrizkia942
Hiri senidetuakSan Luis Potosí eta Oviedo
MatrikulaS
santander.es

Santander[1] —edo, izen historiko gisa, Sanandere— (montañesez: Sanander) Kantabriako hiriburua da, Bizkaiko golkoko Santanderko badiaren ertzean kokatua. Azken erroldaren arabera 175.425 biztanle zituen 46,12 km²-ko azaleran. Santa Cruz de Bezana eta Camargo udalerriak mugakide ditu.

Euskarazko testu berezi, historia lan edo eleberrietan, Sanandere ere erabil daiteke[2].

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Santander XVI. mendean, Joris Hoefnagel flandriar margolarien lana. Margolan hau hiri honi buruzko zaharrena da.
Madalena Errege Jauregia.

K. a. 26. urtean Portus Victoriae Iuliobrigensium izenez erromatar portu gisa sortua izan zela uste da, halere, hainbat historialarien arabera, erromatar hiri hori Santoña udalerria izatea ere baliteke. Gaur egungo izena San Emeterio santutik eratorria da: San Emeterio (Sancti Emetherii > Sancti Emderii > Sanct Endere > San Andero > Santendere > Santanderio > Santander... euskaraz Sanandere[2], betiere San Zeledonioren kondairaren arabera, honek dionez Calahorra hirian San Emeterio eta San Zeledonio martiriei kristautasuna ez ukatzeagatik burua moztu omen zieten, ondoren musulmandarren aurrerakadatik babestu asmoz hauen buruak eta erlikiak harrizko txalupa batean leku honetara ekarri zituzten. Bestalde, baliteke izenaren jatorria askoz ere soilagoa izatea eta "Sanct Ander" hitzan egotea: San Ander edo San Andres.

1187ko uztailaren 11an Alfontso VIII.a Gaztelakoak San Emeterioko abadea herriaren jaun izendatu eta hiri bilduari foru bat eman zion, honen bidez itsas trafikoa, arrantza eta merkataritza erraztu asmoz, abadetxeak jarduera hauekin tributuak bereganatzen baizituen. 1248an Santanderrek, Bizkaiko golkoko beste hainbat udalerriekin batera Sevilla hiria konkistatzeko guduan parte hartu zuen, sarri gisa Torre del Oro delako dorrea eta Guadalquivir ibaia daramatzan armarria jaso zuelarik.

1296ko maiatzaren 4ean Bizkaiko golkoko hainbat udalerri hauekin batera Paduretako Ermandadea osatu zuen: Castro Urdiales, Laredo, Gasteiz, Getaria, Donostia, Bermeo eta Hondarribia. Honekin Santanderren helburua Euskal Herriko kostaldeko udalerriek Flandria eta Ingalaterrarekin zuten Gaztelako artile eta hirinaren merkataritzako nagusitasunari aurre egitea izan zen.

XVIII. mendean Ameriketarako irteera portu modura ere garrantzia handia hartzen joan zen. 1755eko urtarrilaren 9ean Fernando VI.a Espainiakoak Hiri titulua eman zion.

XIX. mendean itsasgintza, irin, azukre, garagardo, eta abarren inguruko industria berriak sortuz joan ziren. 1851an burdinbidea eta trena ailegatu eta aurretik Gaztelarekin zituen harremanak oraindik gehiago estutu zituen. Bestaldetik, XIX. mendearen amaieraldera turismoa iritsi zen, hainbat bainuetxe eta hotel ireki zirelarik. Alfontso XIII.a Espainiakoak bere udaldiko egoitza bilakatu zuen, horren lekuko 1908an hiriak errege honi eraiki eta oparitutako Magdalenako jauregia da.

1893ko azaroaren 3an Cabo Machichaco bilbotar lurrunontzia bere sotoan 51 tona dinamita eta ontzigainean azido sulfuriko biltegiak zituela Santanderreko portuan lehorreratu zen.[3] Eguerdi aldera sute baten berri eman zen, garai haietan segurtasun neurriak etengabe apurtzen zirenez, ontzira beste ontzietako eskifaiak, suhiltzaileak eta ikusleak hurbildu ziren. Handik gutxira leherketa handi bat jazo zen, ondorioz 590 hildako eta 525 zauritu izan zirelarik.

1941eko otsailaren 15etik 16rako gauean portutik gertu dagoen Cadiz kalean sute bat piztu zen. Hego haizeak lagundurik, bi egunetan zehar sute handi batek hiri honetako alde zahar osoa kiskali zuen (denera 37 kale eta 14 hektarea, hiriko dentsitate handiena zuen gunea), bertako kale estu eta egurrezko egiturek erretzea oraindik gehiago erraztu zutelarik. Oraingo honetan suhiltzaile bat hil zen.[4] Dena dela, sute honen arrazoietako bat 1941eko zikloia izan zela aipatu ohi da.[5]

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Santander)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 13.3 13.8 14.9 15.9 18.5 20.8 23.1 23.7 22.5 19.6 16.1 14.4 18.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 9.5 9.9 10.7 12.0 14.6 17.1 19.4 19.9 18.3 15.4 12.2 10.7 14.1
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 5.6 5.9 6.5 8.0 10.7 13.4 15.6 16.1 14.1 11.3 8.2 6.9 10.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 123 104 105 125 89 62 52 72 85 135 146 117 1246
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 13 12 12 13 11 8 7 7 9 12 13 12 128
Eguzki orduak 88 100 134 147 169 174 189 182 157 127 98 74 1638
Iturria: AEMET[6]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Santa Cruz de Bezana eta Camargo.

Mapa
Santander eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea171.000174.000177.000180.000183.000186.000200020052010201520202025SantanderBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 80.731 gizon, 94.351 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.02
 
100+
 
0.12
0.20
 
95-99
 
0.68
0.91
 
90-94
 
2.11
1.71
 
85-89
 
2.93
3.15
 
80-84
 
4.26
4.97
 
75-79
 
5.89
5.79
 
70-74
 
6.77
7.16
 
65-69
 
7.76
7.18
 
60-64
 
7.76
7.42
 
55-59
 
7.50
7.53
 
50-54
 
7.32
7.84
 
45-49
 
7.23
6.82
 
40-44
 
6.23
5.66
 
35-39
 
5.23
5.63
 
30-34
 
4.71
5.45
 
25-29
 
4.65
5.88
 
20-24
 
4.95
5.20
 
15-19
 
4.43
4.68
 
10-14
 
3.76
3.76
 
5-9
 
3.23
3.05
 
0-4
 
2.49
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[7]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 52,7 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 39,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 16,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 17,9 —probintzian % 12,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Kantabriako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 52,7Probintzia berean · % 13,2Beste erkidegoa · % 16,3Estatutik kanpo · % 17,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 31.252 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 67,7)[9]. Jaiotza herrialde nagusiak Peru, Kolonbia, Moldavia dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 67,7Europa · % 22,5Afrika · % 5,8Asia · % 3,7Ozeania · % 0,2
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
2.344
Peru
3.114
2.099
Kolonbia
2.750
994
Moldavia
1.090
757
Venezuela
962
688
Ekuador
923
458
Dominikar Errepublika
709
454
Errumania
598
452
Kuba
576
390
Mexiko
523
355
Ukraina
534
400
Argentina
487
304
Paraguai
526
293
Frantzia
366
438
Maroko
220
198
Brasil
420
193
Errusia
238
161
Bolivia
259
189
Txina
220
173
Alemania
169
144
Ameriketako Estatu Batuak
157
166
Italia
129
137
Txile
154
150
Erresuma Batua
125
188
Senegal
49
106
Portugal
102
75
Honduras
124
128
Pakistan
55
58
Ginea Ekuatoriala
107
93
Aljeria
52
38
Filipinak
91
60
Bulgaria
57
35
Nikaragua
81
54
Uruguai
45
41
Suitza
45
42
Belgika
42
34
Herbehereak
43
56
Ghana
8
24
Polonia
40
34
India
29
30
Nigeria
32
32
Irlanda
25
34
Ginea
8
18
Kanada
24
30
Mali
11
17
Gambia
1
6
Lituania
12
7
Suedia
11
5
Bangladesh
3
4
Danimarka
4
2
Norvegia
6
3
Finlandia
4
6
Mauritania
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 93.407 etxebizitza zeuden: 72.467 (% 77,6) nagusiak eta 20.940 (% 22,4) ez-nagusiak.[10] Kontsumo elektrikoaren arabera, 10.803 (% 11,6) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 7.731 (% 8,3) hutsik zeuden.[11] Etxebizitza nagusien % 73,5 jabetzan zegoen eta % 17,0 alokairuan.[12] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1.294 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 5.538 plazarekin (4,28 plaza etxebizitzako).[13]

93.407etxebizitza
72.467etxegune
7.731hutsik (% 8,3)
1.294etxebizitza turistiko (2026) Kantabriako mapa

Etxebizitza multzoa Kantabriako mapa

72.467
20.940
Etxebizitza nagusia (72.467)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (20.940)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Kantabriako mapa

74.873
10.803
7.731
Okupatuak (74.873)Noizbehinkakoak (10.803)Hutsik (7.731)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

53.287
12.297
6.883
Jabetzan (53.287)Alokairuan (12.297)Beste erregimen bat (6.883)

Guztira 72.467 etxegune zeuden, eta horietatik 22.771 (% 31,4) pertsona bakarrekoak ziren.[14] Etxeguneen % 65,0 familia batek osatzen zuen eta % 3,3 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[15]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 122.771
2 pertsona21.703
3 pertsona14.256
4 pertsona9.292
5 edo gehiago4.445

Etxeguneak motaren arabera

22.771
47.088
Pertsona bakarrekoa (22.771)Familia bakarrekoa (47.088)Familiarik gabeko etxegune anitza (2.396)Bi familia edo gehiago (212)

Etxebizitzen % 61,3 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 13,8 2001etik aurrera.[16] Etxebizitzen % 37,8 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 7,0 120 m²-tik gorakoa.[17]

Eraikuntza garaia

1900 aurretik0
1900-19207.429
1921-19403.680
1941-19502.812
1951-19607.526
1961-197020.373
1971-198015.404
1981-199013.720
1991-20008.713
2001-201010.508
2011-20202.363

Azalera erabilgarria

< 30 m²721
30-45 m²7.996
46-60 m²26.573
61-75 m²25.598
76-90 m²15.621
91-105 m²6.589
106-120 m²3.673
121-150 m²3.443
151-180 m²1.485
> 180 m²1.590

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 155.156 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 24,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,5.[18] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 38,7 zen 2021ean eta % 40,9 2024an; beraz, 2,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 12,5 izatetik % 10,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 41,1 ziren, eta gizonen artean % 40,6; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 12,8 eta gizonen % 7,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

155.156biztanle 15 urte edo +, 2024
% 40,9goi-mailako ikasketak+2,2 puntu 2021etik mapa
% 10,5lehen hezkuntza edo gutxiago−2,0 puntu 2021etik mapa
% 10,1ikasten ari dira, 2024
% 10,5
% 24,6
% 24,1
% 40,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 10,5Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 24,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 24,1Goi-mailako ikasketak · % 40,9
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Kantabriako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 75,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 24,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 2.506 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 62,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 37,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,2 ziren.[18]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 1,2
Lehen hezkuntza
% 9,3
DBH eta antzekoak
% 24,6
Batxilergoa
% 15,1
Erdi-mailako LH
% 8,9
Goi-mailako LH
% 10,1
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 13,3
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 11,5
Masterrak eta espezialitateak
% 4,4
Doktoretzak
% 1,6
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Santander, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak63.384% 40,928.642% 40,634.742% 41,1
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa37.337% 24,117.953% 25,519.384% 22,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)38.153% 24,618.517% 26,319.636% 23,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago16.282% 10,55.413% 7,710.869% 12,8
Guztira155.156% 100,070.525% 100,084.631% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Santander, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 38,7% 23,5% 25,4% 12,5152.602
2022% 39,5% 23,6% 25,2% 11,7152.557
2023% 40,2% 23,9% 24,9% 11,1153.840
2024% 40,9% 24,1% 24,6% 10,5155.156

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,1 ikasten ari zen (15.645 pertsona).[19] Ikasten ari zirenetatik, % 59,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,0 batxilergoan, % 10,7 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,6 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 60,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 56,9; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 11,6 eta emakumeen % 9,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 87,4 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 48,7 eta 25–29 urtekoen % 16,4; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,1 baino ez.[20] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 45,8 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 41,3.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 87,4
20–24 urte
% 48,7
25–29 urte
% 16,4
30–34 urte
% 8,6
35–39 urte
% 5,7
40–44 urte
% 4,1
45–49 urte
% 3,3
50–54 urte
% 1,9
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,3
Goi-mailako ikasketak
% 59,0
Erdi-mailako LH
% 10,7
Batxilergoa
% 25,0
DBH eta antzekoak
% 3,6
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,5
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 82,7 estatuan jaio zen, eta % 17,3 atzerrian.[18] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,7 eta % 11,6, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,6 eta % 13,0, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 42,8
Goi-mailakoak
% 29,7
% 23,6
Batx. / erdi LH
% 34,6
% 26,7
DBH
% 24,1
% 6,9
Lehen H. edo gutx.
% 11,6
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 42,6
Goi-mailakoak
% 33,6
% 20,7
Batx. / erdi LH
% 33,1
% 23,8
DBH
% 20,3
% 12,8
Lehen H. edo gutx.
% 13,0
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 9,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,9.[19] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 59,1 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 58,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.492 euro-koa zen[21], eta etxegune bakoitzeko 41.317 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.068 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 21.600 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 52,5[22]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26,8), beste diru-sarrerak (% 15,2), langabezia-prestazioak (% 1,2), beste prestazioak (% 4,2).

53%
27%
15%
Soldata · % 52,5Pentsioak · % 26,8Langabezia · % 1,2Beste prestazioak · % 4,2Beste sarrerak · % 15,2
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[23][oh 1]. Udalerrian indizea 32,3 da, probintziakoaren (29; Kantabriako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,8 da, probintziakoaren (2,4; Kantabriako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Santander udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 76.557 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 49,9; gainerako % 50,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 49,6, beste inaktiboak % 38,1 eta ikasleak % 12,3).[24] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 52,8 zen eta emakumezkoena % 47,4; langabezia-tasa, aldiz, % 10,8 eta % 13,6 zen, hurrenez hurren.[24]

Okupatuen kopurua 65.972 zen 2023ean, 2021eko 63.064etik gora.[25] Emakumeek okupatuen % 50,9 osatzen dute, eta gizonek % 49,1.

65.972okupatu, 2023+% 4,6 2021etik
% 50,9emakumeak okupatuen artean
% 49,9jarduera-tasa, 2024
% 12,3langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 43,7
% 24,9
% 19,1
Okupatuak · % 43,7Langabeak · % 6,1Ikasleak · % 6,1Erretiratuak · % 24,9Beste inaktiboak · % 19,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Santander, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak67.155% 43,732.845% 47,134.310% 40,9
Langabeak9.402% 6,13.982% 5,75.420% 6,5
Inaktiboak76.950% 50,132.871% 47,244.079% 52,6
Guztira153.507% 100,069.698% 100,083.809% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 85,8), industria (% 8,4), eraikuntza (% 5,5) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,4).[25] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 14,7), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,5) eta hezkuntza (% 10,1) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Kantabriako mapa
% 8,4
% 85,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,4Industria · % 8,4Eraikuntza · % 5,5Zerbitzuak · % 85,8
Jarduera-adar zehatzak
Merkataritza
% 14,7
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 11,5
Hezkuntza
% 10,1
Ostalaritza
% 9,1
Administrazio publikoa
% 8,1
Manufaktura-industria
% 7,6
Jarduera profesionalak
% 6,8
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 6,7
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Eraikuntza
% 5,5
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,2
Beste zerbitzu batzuk
% 3,3
Etxeetako jarduerak
% 3,2
Informazioa eta komunikazioak
% 3,0
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,4
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 2,0
Higiezinen jarduerak
% 0,7
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,4
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,4
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,3
Erauzketa-industriak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 45,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 39,7), eta oinarrizko okupazioak % 11,2.[26] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 47,8 eta emakumeen % 42,5).

% 39,7
% 45,1
% 11,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 39,7Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 45,1Oinarrizko okupazioak · % 11,2Ez dago jasota · % 4,0
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Santander, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak26.186% 39,712.548% 38,713.638% 40,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak29.767% 45,115.506% 47,814.261% 42,5
Oinarrizko okupazioak7.356% 11,22.916% 9,04.440% 13,2
Ez dago jasota2.663% 4,01.440% 4,41.223% 3,6
Guztira65.972% 100,032.410% 100,033.562% 100,0

Okupatuen % 85,7 besteren konturako langileak dira, eta % 14,3 norberaren konturakoak.[27]

% 11,0
% 73,5
% 12,2
Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 11,0Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 73,5Besteren kontura, aldi baterakoa · % 12,2
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Santander, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura9.433% 14,35.673% 17,53.760% 11,2
Besteren kontura56.539% 85,726.737% 82,529.802% 88,8
Guztira65.972% 100,032.410% 100,033.562% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 83,6 estatuan jaio zen, eta % 16,4 atzerrian.[24] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,7 okupatuak dira, % 33,8 erretiratuak, % 7,3 bestelako inaktiboak, % 6,6 ikasleak eta % 5,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,8 okupatuak dira, % 30,5 bestelako inaktiboak, % 8,3 ikasleak, % 7,6 langabeak eta % 5,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 39,8 okupatuak dira, % 24,5 bestelako inaktiboak, % 24,1 erretiratuak, % 6,0 langabeak eta % 5,7 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,0 okupatuak dira, % 34,1 bestelako inaktiboak, % 10,1 langabeak, % 7,7 ikasleak eta % 5,1 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 46,7
Okupatuak
% 47,8
% 5,7
Langabeak
% 7,6
% 6,6
Ikasleak
% 8,3
% 33,8
Erretiratuak
% 5,7
% 7,3
Beste inakt.
% 30,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 39,8
Okupatuak
% 43,0
% 6,0
Langabeak
% 10,1
% 5,7
Ikasleak
% 7,7
% 24,1
Erretiratuak
% 5,1
% 24,5
Beste inakt.
% 34,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 82,9 estatuan jaio zen, eta % 17,1 atzerrian.[26] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 19,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,1 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 41,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 15,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 42,5
Goi eta erdi maila
% 19,4
% 45,2
Langile kualifikatuak
% 61,4
% 7,8
Oinarrizko okup.
% 15,1
% 4,5
Ez dago jasota
% 4,1
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 46,1
Goi eta erdi maila
% 15,4
% 41,6
Langile kualifikatuak
% 46,7
% 8,6
Oinarrizko okup.
% 34,6
% 3,7
Ez dago jasota
% 3,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[28] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 77,7 zerbitzuetan ari dira, % 13,6 industrian eta % 8,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 69,5 zerbitzuetan ari dira, % 19,2 eraikuntzan eta % 9,9 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 94,6 zerbitzuetan ari dira, % 4,0 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 95,9 zerbitzuetan ari dira, % 3,3 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,4
Nekazaritza
% 1,4
% 13,6
Industria
% 9,9
% 8,2
Eraikuntza
% 19,2
% 77,7
Zerbitzuak
% 69,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,2
Nekazaritza
% 0,2
% 4,0
Industria
% 3,3
% 1,2
Eraikuntza
% 0,5
% 94,6
Zerbitzuak
% 95,9
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 921 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[29][oh 2]. Udalerriaren azalera 36,1 km² denez, NAE lurraldearen % 25,5 da[30]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 91,7 larre iraunkorrak (844 ha, 38 ustiategitan), % 8,1 lur goldagarria (74,8 ha, 12 ustiategitan), % 0,1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,1 ha, 3 ustiategitan), arbolak (0,42 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,24 ha, 7 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
26%
74%
NAE · 921 ha (% 25,5)Gainerako azalera · 2.687 ha (% 74,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
8%
92%
Lur goldagarria · 74,8 ha (% 8,1)Larre iraunkorrak · 844 ha (% 91,7)Arbolak · 0,42 ha (< % 0,1)Baratzeak · 0,24 ha (< % 0,1)Berotegiak · 1,1 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.163 behi eta 57 ardi eta ahuntz zeuden[31][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 99.694 gidari zeuden erroldatuta: 54.700 gizon (% 54,9) eta 44.994 emakume (% 45,1)[32]. Biztanleen % 56,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 117.386 ibilgailuk osatzen zuten: 80.580 turismo, 16.246 motozikleta, 6.023 furgoneta, 5.574 kamioi eta 3.505 ziklomotor[32]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 460 turismokoa zen (probintziako 2. baxuena), probintziako (551) eta Espainiako (525) batez bestekoen azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,6 urtekoa zen; turismoen % 11,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 11,1k 25 urte baino gehiago[32]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 54,9 gasolinazko zen eta % 43,6 diesel; 968 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 0,7). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 7,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 23,9k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
41%
27%
24%
0 etiketa · 1.713 (% 1,5)ECO · 7.299 (% 6,4)C etiketa · 46.705 (% 41)B etiketa · 30.900 (% 27,1)Etiketarik gabe · 27.263 (% 23,9)
Turismoak, adinaren arabera
11%
16%
25%
37%
11%
< 4 urte · 9.029 (% 11,2)4–8 urte · 12.553 (% 15,6)8–15 urte · 20.310 (% 25,2)15–25 urte · 29.763 (% 36,9)≥ 25 urte · 8.925 (% 11,1)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Santanderreko badiatik dagoen ikuspegia.
Santanderreko badiatik dagoen ikuspegia.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santandertar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 32. arauaː Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. .
  2. 1 2 Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
  3. ↑ «Santander se estremeció ayer con el recuerdo de la tragedia del "Cabo Machichaco"» El País.
  4. ↑ «Cronología del incendio» El Diario Montañés 2011-2-11.
  5. ↑ Aupí, Vicente. (2005). Guía del Clima en España. Omega, 75 or. ISBN 978-84-282-1370-4..
  6. ↑ Valores Climatológicos Normales. Santander / Aeropuerto. 2011ko uztaila.
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  8. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Kantabria.tab.
  9. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Kantabria.tab.
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Kantabria.tab.
  22. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Kantabria.tab.
  23. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  24. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  28. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  29. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Kantabria.tab (Wikimedia Commons).
  30. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q12233.
  31. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Kantabria.tab (Wikimedia Commons).
  32. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Kantabria.tab (Wikimedia Commons).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Santander&oldid=11783991"(e)tik eskuratuta