ჹინაარსზე გადასვლა

კიროს II დიდი

მასალა ვიკიპედიიდან — áƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒáƒšáƒ˜ ენáƒȘიკლოპედია
კიროს II დიდი
სპარსეთის მეჀეთ-მეჀე, ანჹანის მეჀე,
მიდიის მეჀე, ბაბილონის მეჀე,
ჹუმერისა და áƒáƒ„áƒáƒ“áƒ˜áƒĄ მეჀე,
áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ ოთჼი კუთჼის მეჀე
აჄემენიანთა სპარსეთის 1-ლი მეჀეთ-მეჀე
მმართ. დასაწყისი: უáƒȘნობია
მმართ. დასასრული: ძვ.჏. 530
წინამორბედი: თამანდებობა ლეიჄმნა
მემკვიდრე: კამბისე II
სპარსეთის მეჀე
მმართ. დასაწყისი: ძვ.჏. 559
მმართ. დასასრული: ძვ.჏. 530
წინამორბედი: კამბისე I
მემკვიდრე: კამბისე II
მიდიის მეჀე
მმართ. დასაწყისი: ძვ.჏. 550
მმართ. დასასრული: ძვ.჏. 530
წინამორბედი: ასჱიაგე
მემკვიდრე: კამბისე II
ლიდიის მეჀე
მმართ. დასაწყისი: ძვ.჏. 547
მმართ. დასასრული: ძვ.჏. 530
წინამორბედი: კრეზი
მემკვიდრე: კამბისე II
ბაბილონის მეჀე
მმართ. დასაწყისი: ძვ.჏. 539
მმართ. დასასრული: ძვ.჏. 530
წინამორბედი: ნაბონიდი
მემკვიდრე: კამბისე II
პირადი áƒȘჼოვრება
დაბ. თარიჩი: ძვ.჏. 600 ან ძვ.჏. 576
დაბ. ადგილი: ანჹანი, სპარსეთი
გარდ. თარიჩი: 4 დეკემბერი, ძვ.჏. 530
გარდ. ადგილი: სირდარიას გასწვრივ, სპარსეთი იმპერია
მეუჩლე: კასანდანე, ამიჱის ჹაჰბანუ
ჹვილები: კამბისე II, ბარდია, არჱისჱონი, აჱოსა, áƒ áƒáƒ„áƒĄáƒáƒœáƒ
დინასჱია: აჄემენიდები
მამა: კამბისე I
დედა: მანდანა მიდიელი
კიროს დიდის მავზოლეუმი áƒ€áƒáƒĄáƒáƒ áƒ’áƒáƒ“áƒ”áƒ‘áƒšáƒ˜

კიროს II დიდი (ძვ. სპარს. KĆ«ruĆĄ, ბაბილ. KuraĆĄ; დ. დააჼ. ძვ. ჏. 590 ან 576 — გ. აგვისჱო, ძვ. ჏. 530) — სპარსეთის იმპერიის áƒ“áƒáƒ›áƒ€áƒŁáƒ«áƒœáƒ”áƒ‘áƒ”áƒšáƒ˜, აჄამენიდთა დინასჱიის პირველი წარმომადგენელი. დაიპყრო მიდია და ორი ირანული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ გააერთიანა. მეჀობდა ძვ. ჏. 559 წლიდან გარდაáƒȘვალებამდე. მისი მმართველობის პერიოდჹი იმპერიამ მოიáƒȘვა მთელი სამჼრეთ-დასავლეთი აზია და áƒȘენჱრალური აზიის დიდი ნაწილი, ეგვიპჱედან და ჰელესპონჱიდან დასავლეთით მდინარე ინდუსამდე აჩმოსავლეთით, ლეჄმნა რა უდიდესი áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ ისჱორიაჹი.

ვიკიáƒȘიჹაჹა
„ამან უკვე კვიროზ ძემან კამბეიზ ანუ ჹამბეიზისამან ჹემდგომად სიკვდილისა მამისა თვისისა დაიპყრა ყოველი სპარსეთი. ამან გარდააგდო აქჹიაჟ პაპაი თვისი ჱაჼჱით და იწოდა მიდიელთაáƒȘა ზედა მეჀედ, დაიპყრა ბაბილოვანი და áƒĄáƒ«áƒšáƒ áƒ›áƒ”áƒ€áƒ”áƒĄáƒ ლიდელთასა კრეზისს და ჹეიპყრა იგი. მოვიდა კვიროზ სომჼეთს და დაიმორჩილა სრულიად სომჼეთი, ესე იგი დიდი ერმანია და მინით მოიწია ივერიათ ადგილთა ჹინა ალვანიისათა. ამან დაიმორჩილა ივერიელნი თვინიერ áƒ‘áƒ áƒ«áƒáƒšáƒ˜áƒĄáƒ, ვინაითგან მრავლისა წყალობითა და ა჊თჄმითა მოიყვანა იგინი თვისთანა. აჩაჹენა კვიროსმან მაჼლობელ მდინარისა მჱკვრისა ჄალაჄი áƒ©áƒ˜áƒœáƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ და უწოდა საჼელითა თვისითა კირაპოლი.“
(თეიმურაზ ბაჱონიჹვილი, „დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გეორგიისა, რომელ არქ სრულიად áƒĄáƒáƒ„áƒáƒ áƒ—áƒ•áƒ”áƒšáƒáƒČსა“, გვ. 106-107)

მისი წარმომავლობის ჹესაჼებ მრავალი ლეგენდა არსებობს: ერთი ვერსიით, კიროსი, მიდიის áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒáƒšáƒ˜ ჹემავალი პერსიდის áƒ›áƒ”áƒ€áƒ˜áƒĄ კამბისე I-ქა და ასჱიაგეს ასულის მანდანეს ჹვილი იყო, მეორე ვერსიით კი, áƒ›áƒ”áƒ€áƒŁáƒ áƒ˜ წარმოჹობის არ ყოჀილა.

კიროსის დაბადების ზუსჱი თარიჩი უáƒȘნობია. თვლიან, რომ იქ დაიბადა ძვ. ჏. 600-590 წლების ჹუალედჹი. ინჀორმაáƒȘიაქ მისი ბავჹვობას და აჼალგაზრდობის ჹესაჼებ, მჼოლოდ ლეგენდებჹი ვჼვდებით, რომლებიáƒȘ ჼჹირად ეწინააჩმდეგება ერთმანეთს. ბერძენი ისჱორიკოსი áƒ„áƒĄáƒ”áƒœáƒáƒ€áƒáƒœáƒąáƒ” წერდა, რომ უკვე ძვ.჏. V საუკუნეჹი მეჀე კიროსის ჹესაჼებ სჼვადასჼვანაირად წერდნენ.

კიროს II-მ გააერთიანა სპარსეთის ჱომები (ძვ. ჏. 558), სათავეჹი áƒ©áƒáƒŁáƒ“áƒ’áƒ ასჱიაგეს წინააჩმდეგ აჯანყებას (ძვ. ჏. 553) და მიდიელებისავე დაჼმარებით დაამარáƒȘჟა და ჱყვედ ჩაიგდო იგი. მიდია-სპარსეთის გაერთიანების (ძვ. ჏. 550) ჹემდეგ კიროს II აგრძელებდა áƒ™áƒ˜áƒáƒ„áƒĄáƒáƒ áƒ”áƒĄ დაპყრობით პოლიჱიკას. ძვ. ჏. 547 წელს დაიმორჩილა ჩრდ. ასურეთი, კილიკია, ლიდია, დაიპყრო მáƒȘირე აზიის áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ჄალაჄები, ძვ. ჏. 545-539 წლებჹი ლუა აზიის მნიჹვნელოვანი ნაწილი, ჼოლო ძვ. ჏. 539 წელს ბაბილონი. „როდესაáƒȘ კიროსმა მიზანჹი ამოიჩო ბაბილონი, იქ ყველაზე დიდებულ ჄალაჄად ითვლებოდა აჼლო აჩმოსავლეთჹი და áƒšáƒ”áƒĄáƒáƒ«áƒšáƒáƒ მთელ იმდროინდელ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜áƒȘ კი“, — ნათჄვამია ერთ ისჱორიულ წიგნჹი (Ancient World Leaders — Cyrus the Great). ბაბილონი მდ. áƒ”áƒ•áƒ€áƒ áƒáƒąáƒ˜áƒĄ სანაპიროზე იყო გაჹენებული. áƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ მასიურ კედლებს გარჹემოვლებული ჰჄონდა წყლით სავსე თჼრილები. ეს დამáƒȘავი საჹუალებები ჄალაჄლი ჹეჩწევას áƒšáƒ”áƒŁáƒ«áƒšáƒ”áƒ‘áƒ”áƒšáƒĄ ჼდიდა.კიროსის მეომრებმა მდინარე áƒ”áƒ•áƒ€áƒ áƒáƒąáƒĄ მიმართულება ჹეუáƒȘვალეს, რიქ ჹედეგადაáƒȘ წყლის დონემ მნიჹვნელოვნად იკლო. ჯარისკაáƒȘებმა áƒ€áƒ”áƒźáƒ˜áƒ— გადაკვეთეს მდინარე და ასე მიაჩწიეს áƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ კარიბჭეებამდე, რომლებიáƒȘ ჊ია დარჩენოდათ.

ლიდიის დაპყრობის ზუსჱი თარიჩი უáƒȘნობია, მაგრამ ეს უნდა ყოჀილიყო კიროსის მიერ მიდიის áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒ–áƒ” გამარჯვებასა (ძვ. ჏. 550) და ბაბილონის დაპყრობას ჹორის (ძვ. ჏. 539). მძიმე áƒ‘áƒ áƒ«áƒáƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ ჹემდეგ კიროსმა დაიკავა მიდიის áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ დედაჄალაჄი ეკბაჱანა (აჼლანდ. ჰამადანი), რომელიáƒȘ აჄემენიდთა იმპერიის áƒȘენჱრი გაჼდა, და ბოლო მოუჩო მიდიის áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ დამოუკიდებლობას.

კიროს II-ქ მიეწერება პასარგადეს დაარსება. ლუა აზიის მომთაბარე ჱომების თავდასჼმებისგან áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒáƒĄ ჩრდ.-აჩმ. საზჩვრების დასაáƒȘავად მან გაილალჄრა მასაგეჱების წინააჩმგედ. კიროსისთვის საბედისწერო გაჼდა მასაგეჱების წინააჩმდეგ ბრძოლა. ძვ. ჏. 530 წლის áƒ–áƒáƒ€áƒźáƒŁáƒšáƒšáƒ˜ მან გადაიარა მდ. ამუდარია, სადაáƒȘ დამარáƒȘჼდა და დაიჩუპა. ჰეროდოჱეს áƒȘნობით, კიროსზე ლური იძია მასაგეჱების დედოჀალმა ჱომირისმა ვაჟის სიკვდილისთვის. კიროს II-იქ მმართველობის ერთ-ერთი მთავარი ნიჹან-თვისება იყო დაპყრობილი ჼალჼების კულჱურულ áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒŁáƒšáƒáƒ‘áƒáƒ—áƒ მიჩება-ათვისება და ჹემწყნარებლური პოლიჱიკა ჼალჼთა რელიგიისა და ადათებისადმი. კიროს II-იქ მოჄნილი პოლიჱიკის დადასჱურებაა ებრაელების áƒ’áƒáƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒ „ბაბილონის ჱყვეობიდან“. მისდამია მიძ჊ვნილი áƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒáƒŠáƒ›áƒáƒĄáƒáƒ•áƒšáƒŁáƒ áƒ˜ და ანჱიკური ლიჱერაჱურის მთელი რიგი ნაწარმოებები.

ყველა ბერძენი მწერალი თვლის, რომ საჼელი კიროსი áƒ›áƒ”áƒ€áƒ”áƒĄ დაბადებიდანვე კი არ ჰჄონდა, არამედ ჱაჼჱზე ასვლის ჹემდეგ უწოდეს.

საჼელი კიროსი არიქ ლათინური Ⴠორმა, რომელიáƒȘ წარმოიჹვა áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ენიდან KĆ«ros. საჼელი და მისი მნიჹვნელობა სჼვადასჼვა ენაზეა áƒ©áƒáƒŹáƒ”áƒ áƒ˜áƒšáƒ˜ ძველ წარწერებჹი. ძველი ბერძენი ისჱორიკოსები áƒ„áƒąáƒ”áƒĄáƒ˜áƒ კნიდოსელი და áƒžáƒšáƒŁáƒąáƒáƒ áƒ„áƒ” აჩნიჹავდნენ, რომ საჼელი კიროსი მოდიოდა საჼელიდან KĆ«ros, მზე, რომლის კონáƒȘეჀáƒȘია მოდიოდა მნიჹვნელობიდან „ისე როგორáƒȘ მზე“.

ამ დროს ჩნდება დოკუმენჱი, რომელიáƒȘ დაწერილი იყო ბაბილონურად ბაბილონელებისთვის,- „კიროსის áƒȘილინდრი“. იგი ჹეადგინეს პროსპარსულად განწყობილმა ოლიგარჄებმა.

áƒ›áƒáƒœáƒ˜áƒ€áƒ”áƒĄáƒąáƒ˜áƒĄ საკმაოდ ვრáƒȘელ წინასიჱყვაობაჹი ჼაჱოვნად არიქ აჩწერილია მეჀე ნაბონიდის „უსაჼურობა“ და წყენა, რომელიáƒȘ მიაყენა áƒ›áƒáƒ áƒ“áƒŁáƒ„áƒĄ, ესაგილეს ჹაძარქ და ბაბილონს. როდესაáƒȘ áƒ›áƒáƒ áƒ“áƒŁáƒ„áƒ˜áƒĄ მოთმინება ამოიწურა, მან მოძებნა კიროსი, ანჹანის მეჀე, მოსáƒȘა მას ჼალჼზე áƒ«áƒáƒšáƒáƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒ და ჩააბარა ბაბილონი, რომელიáƒȘ დიდი სიჼარულით ჹეჼვდა კიროსს, ვინაიდან მან áƒ’áƒáƒáƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒšáƒ ნაბონიდისგან. áƒ›áƒáƒœáƒ˜áƒ€áƒ”áƒĄáƒąáƒ˜áƒĄ ბოლოჹი არიქ ბაბილონის ჩმერთებისადმი კიროსის საკეთილდჩეო ლოáƒȘვა.

áƒ›áƒáƒ«áƒ˜áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=კიროს_II_დიდი&oldid=5174443“-დან