Pomnik historii
Pomnik historii – jedna z form ochrony zabytków w Polsce, określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. 7)[1]. Status pomnika historii ustanawiany jest w drodze rozporządzenia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznawany jest zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, utrwalonym w powszechnej świadomości i mającym duże znaczenie dla dziedzictwa kulturalnego Polski.
Lista pomników historii jest otwarta. Zawiera obiekty i obszary reprezentujące najwybitniejszą grupę zabytków, odzwierciedlającą bogactwo i różnorodność dziedzictwa kulturowego w Polsce. Należą do nich oprócz pojedynczych obiektów także zespoły staromiejskie, komponowane krajobrazy kulturowe, dzieła budownictwa obronnego, pola bitewne, kanały, zespoły budowlane czy zespoły klasztorne.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pojęcie prawne pomnika historii wprowadziła ustawa o ochronie dóbr kultury, uchwalona 15 lutego 1962 roku[2]. 20 września 1994 roku pierwsze obiekty zostały uznane przez prezydenta Lecha Wałęsę za pomniki historii[3].
W 2016, z okazji zbliżającego się jubileuszu stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę, w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrodziła się inicjatywa poszerzenia listy pomników historii do stu obiektów. W ciągu dwóch lat Narodowy Instytut Dziedzictwa przygotował 46 kompletnych dokumentacji obiektów, które umożliwiły wpisanie ich na listę[4].
10 grudnia 2018 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie odbyła się gala „100 Pomników Historii na 100-lecie odzyskania niepodległości”. Na gali, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda, wręczył rozporządzenia zarządcom 14 obiektów wpisanych tego dnia na listę pomników historii. Zarządcom wszystkich w tym momencie, 105 pomników historii, wręczone zostały symboliczne tablice upamiętniające jubileusz odrodzenia niepodległej Polski[5].
Cel i znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Celem ustanowienia pomników historii jest wyróżnienie najcenniejszych, najważniejszych obiektów zabytkowych na terenie Polski. Zgodnie z obecnym stanem prawnym przyznanie statusu pomnika historii jest przede wszystkim wydarzeniem prestiżowym[6] i stanowi jedyne odstępstwo od wynikającej z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zasady równocenności zabytków[7]. Nie zmienia ono jednak nic w sposobie zarządzania zasobami obiektów zabytkowych, nie nakłada ani nie zwalnia zarządców z żadnych obowiązków, nie ustanawia wzmożonego reżimu ochrony substancji zabytkowej, formalnie nie wiąże się z ułatwieniem otrzymania dofinansowania dla obiektu. Ustawa nie stawia także przed administracją konserwatorską żadnych nowych zadań i nie daje dodatkowych kompetencji, poza tymi które posiada w przypadku każdego innego zabytku nieruchomego[8].
Procedura uznania za pomnik historii
[edytuj | edytuj kod]Proces uznawania obiektu za pomnik historii reguluje obecnie art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami[1]. Wniosek o uznanie zabytku za pomnik historii składa minister właściwy do spraw dziedzictwa narodowego (obecnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego), po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Ochrony Zabytków[9].
Zgodnie z obowiązującą procedurą, opracowaną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID), wniosek podpisany przez właściciela obiektu przesyłany jest do Generalnego Konserwatora Zabytków wraz z opinią wystawioną przez odpowiedniego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Następnie wniosek jest kierowany do Narodowego Instytutu Dziedzictwa, gdzie określana jest zasadność propozycji. Po uzyskaniu opinii NID-u wniosek przedstawiany jest Radzie Ochrony Zabytków, a następnie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej. Rekomendacja Rady ma charakter obligatoryjny i wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami[9].
Procedura cofnięcia uznania za pomnik historii jest podobna – poprzez wydanie przez Prezydenta RP rozporządzenia (art. 15 ust. 3)[1].
Kryteria
[edytuj | edytuj kod]Rada Ochrony Zabytków ustaliła warunki przyznawania tytułu. Głównymi kryteriami, które musi spełniać obiekt wyróżniony mianem pomnika historii są[10]:
- zachowanie pierwotnej kompozycji przestrzennej lub jej nieznaczne przekształcenie;
- jednorodność stylowa lub zharmonizowana i czytelna mieszanina różnych stylów;
- należyte wyeksponowanie w przestrzeni miejskiej lub krajobrazie i zachowanie pierwotnych relacji z otoczeniem;
- obiekt musi być owocem pracy wybitnych twórców, np.: architektów, planistów, architektów krajobrazu, ogrodników;
- zadowalający stan techniczny lub stan pozwalający na rewaloryzację obiektu;
- obiekt jest przedmiotem troski konserwatorskiej.
Krytyka
[edytuj | edytuj kod]Obecny charakter wyróżnienia jest krytykowany przez badaczy polskiego dziedzictwa kulturowego i konserwatorów zabytków. W debacie publicznej, prowadzonej na temat nowelizacji ustawy o ochronie zabytków, proponowane jest przez nich wprowadzenie nowych rozwiązań dotyczących tej formy ochrony oraz określenie jasnych celów istnienia wyróżnienia. Postulaty dotyczą także zmian administracyjnych – reformy rejestru zabytków, wprowadzenia wymogu uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenów wpisanych i postulowanych do wyróżnienia tytułem oraz finansowych – utworzenie odrębnej jednostki budżetowej odpowiedzialnej za finansowanie obiektów posiadających status pomnika historii[6][11][12].
Lista pomników historii
[edytuj | edytuj kod]Logo
[edytuj | edytuj kod]W celu wyróżnienia pomnika historii jako marki i ułatwienia działań promocyjnych, w 2011 roku Narodowy Instytut Dziedzictwa opracował logo, które po akceptacji przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało przekazane opiekunom pomników historii[152]. Logiem pomników historii jest godło z motywem gotyckiego łuku[153], dostępne jest ono w kilku wersjach kolorystycznych. Szczegółowe informacje dotyczące warunków korzystania z logo, jak również wzór tablic, służących do oznakowania obiektów uznanych za pomnik historii udostępnione są na stronie internetowej NID[152].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Nazwa obiektu w brzmieniu podanym w zarządzeniu lub rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
- ↑ Wraz z parkami podjasnogórskimi.
- ↑ W tytule Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej widnieje nazwa Gostyń-Głogówko a w samym rozporządzeniu znajduje się informacja że obiekt położony jest w mieście Gostyń, podczas gdy cały obiekt położony jest na terenie sąsiadującej osady Głogówko.
- ↑ W tytule Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej widnieje nazwa Gościkowo-Paradyż, Paradyż jest dawną nazwą miejscowości.
- 1 2 Wpis Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego z 2012 roku został rozszerzony w 2017 o zespół katedralny. Zmiana weszła w życie 6 grudnia 2017.
- ↑ W tytule Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej widnieje nazwa części miasta Krakowa – Tyniec, dawniej samodzielnej wsi.
- ↑ Wraz z kościołem pod wezwaniem Świętej Trójcy i NMP oraz rotundą św. Prokopa.
- ↑ Są to: Cmentarz Powązkowski (rzymsko-katolicki), Cmentarz Ewangelicko-Augsburski, Cmentarz Ewangelicko-Reformowany, Cmentarz Żydowski, Cmentarz Muzułmański Kaukaski i Cmentarz Muzułmański Tatarski.
- ↑ W tytule Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej widnieje nazwa miasta Janów Podlaski, od którego pochodzi nazwa stadniny.
- ↑ Na terenie wsi Góra Świętej Anny i Poręba.
- ↑ Na terenie wsi Nieborów i Arkadia.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840 (ISAP)).
- ↑ Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. z 1962 r. Nr 10, poz. 48 (ISAP)).
- ↑ Lech Wałęsa: Przemówienie z okazji nadania piętnastu zabytkom architektury miana „Pomników historii”. walesa.tv. [dostęp 2016-02-26]. (pol.).
- ↑ 100 Pomników Historii na 100-lecie odzyskania niepodległości. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2018-12-10. [dostęp 2019-01-29]. (pol.).
- ↑ 100 Pomników Historii na Stulecie Odzyskania przez Polskę Niepodległości. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, 2018-12-10. [dostęp 2019-01-29]. (pol.).
- 1 2 Minister Maciej Klimczak o Forum Debaty Publicznej. prezydent.pl, 2011-06-29. [dostęp 2013-03-22]. (pol.).
- ↑ Waloryzacja dziedzictwa architektonicznego w systemie ochrony zabytków. W: Bogusław Szmygin: Systemy ochrony zabytków w Polsce – analiza, diagnoza, propozycje. Piotr Molski. s. 56.
- ↑ Prawo ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce – próba oceny i wnioski. W: Bogusław Szmygin: Systemy ochrony zabytków w Polsce – analiza, diagnoza, propozycje. Wojciech Kowalski, Katarzyna Zalasińska. s. 20.
- 1 2 Procedura. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2014-01-06]. (pol.).
- ↑ Kryteria wyboru ustalone przez Radę Ochrony Zabytków. Oficjalny serwis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2013-12-27]. (pol.).
- ↑ Pomniki Historii – źródło dziedzictwa kultury.
- ↑ Kierunki zmian w Polskim systemie ochrony zabytków. W: Bogusław Szmygin: Systemy ochrony zabytków w Polsce – analiza, diagnoza, propozycje. Piotr Dobosz. s. 114.
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2019 r. poz. 86 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 412 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 września 2000 (Dz. U. z 2000 r. Nr 83, poz. 938 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2019 r. poz. 75 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2019 r. poz. 71 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 64, poz. 568 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2276 (ISAP)).
- ↑ Ciechocinek - zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa.
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 kwietnia 2021 (Dz. U. z 2021 r. poz. 767 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 413 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2493 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 217, poz. 1282 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 414 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 415 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 sierpnia 2003 (Dz. U. z 2003 r. Nr 148, poz. 1448 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2277 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1008 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2506 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 lutego 2015 (Dz. U. z 2015 r. poz. 356 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 654 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 lutego 2008 (Dz. U. z 2008 r. Nr 52, poz. 306 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 416 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2256 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2271 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 września 2010 (Dz. U. z 2010 r. Nr 184, poz. 1235 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 673 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 stycznia 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Jabłeczna – prawosławny klasztor św. Onufrego" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 października 2000 (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1062 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2024 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Kamieniec Ząbkowicki – zespół architektoniczno-krajobrazowy" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2024-04-04].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1401 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 stycznia 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 20, poz. 101 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1243 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2252 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 417 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2275 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 688 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 lipca 2014 (Dz. U. z 2014 r. poz. 955 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 977 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2007 (Dz. U. z 2007 r. Nr 86, poz. 573 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 czerwca 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 143, poz. 836 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 418 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2267 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 stycznia 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Kraków – zespół architektoniczny i urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 667 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 września 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Kraków – Opactwo Cystersów w Mogile" Dz. U. z 2023 r. poz. 1867 (ISAP)
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 988 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1057 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 930 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 czerwca 2009 (Dz. U. z 2009 r. Nr 104, poz. 861 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 421 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1056 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 64, poz. 569 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 944 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 grudnia 2009 (Dz. U. z 2009 r. Nr 214, poz. 1659 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2007 (Dz. U. z 2007 r. Nr 86, poz. 574 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 listopada 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Lubostroń – zespół pałacowo-parkowy" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-12-10].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1402 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1059 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1239 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 2015 (Dz. U. z 2015 r. poz. 315 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 420 (ISAP)).
- ↑ Dziennik ustaw poz. 2390 [online], listopad 2022.
- ↑ Monika Ciura, Międzyrzecz – zamek piastowski z zespołem dworsko-parkowym 130. pomnikiem historii [online], NID, 19 listopada 2024 [dostęp 2024-11-25] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2024 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Międzyrzecz - zamek piastowski z zespołem dworsko-parkowym" [online].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 663 (ISAP)).
- ↑ Dziennik ustaw poz. 841 [online], maj 2020.
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lutego 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 54, poz. 279 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2019 r. poz. 73 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2420 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Olsztyn – zamek kapituły warmińskiej" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2024-01-05].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lutego 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Opatów – zespół kolegiaty pod wezwaniem św. Marcina Biskupa" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Orawka – kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela [online], nid.pl [dostęp 2021-08-06].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Orawka - kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela" [online].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 675 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1240 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 kwietnia 2014 (Dz. U. z 2014 r. poz. 614 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1003 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 listopada 2008 (Dz. U. z 2008 r. Nr 219, poz. 1401 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2419 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 kwietnia 2021 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Pszczyna – zespół zamkowo-parkowy” [online].
- ↑ Dz. U. z 2021 r. poz. 1019 (ISAP)
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2462 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1060 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2022 (Dz. U. z 2022 r. poz. 632 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2253 (ISAP)).
- ↑ Rafał Witkowski, Sanktuarium w Rokitnie – pomnikiem historii! [online], niedziela.pl, 27 listopada 2024 [dostęp 2024-11-27] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 listopada 2024 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Rokitno - Sanktuarium Matki Bożej Rokitniańskiej" [online].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 662 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2413 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 września 2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1766 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2273 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1058 (ISAP)).
- ↑ Dziennik usta poz. 840 [online], maj 2020.
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 września 2010 (Dz. U. z 2010 r. Nr 184, poz. 1236 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2415 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Stoczek Klasztorny – Sanktuarium Matki Pokoju" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1241 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 981 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 419 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1242 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2020 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Sulejówek – Milusin, zespół domu Marszałka Józefa Piłsudskiego" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-10-23].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 stycznia 2023 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Supraśl – klasztor Męski Zwiastowania Najświętszej Marii Panny" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2251 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2026 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Szczecin - Cmentarz Centralny"; Dz.U. 2026 poz. 1334
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 655 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 672 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 961 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1062 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 422 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 lipca 2025 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Trzebiechów - dawne sanatorium" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2025-08-07].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2014 (Dz. U. z 2014 r. poz. 957 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 kwietnia 2022 (Dz. U. z 2022 r. poz. 808 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 kwietnia 2021 r. w sprawie uznania za pomnik historii historycznego zespołu miasta Tykocin [online].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 943 (ISAP)).
- ↑ Dziennik Ustaw 2025 r. poz. 1089 [online], dziennikustaw.gov.pl [dostęp 2025-08-08].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 czerwca 2022 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Warszawa – gmach dawnego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-02-03].
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 423 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 64 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 lipca 2014 (Dz. U. z 2014 r. poz. 956 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 674 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 424 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2418 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2421 (ISAP)).
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 425 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 64, poz. 570 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2250 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Zabrze – zespół zabytkowych kopalni węgla kamiennego" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-10-23].
- ↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 426 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 lutego 2024 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Ziębice – kościół parafialny pod wezwaniem św. Jerzego" [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2024-03-04].
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lutego 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 54, poz. 280 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 marca 2024 (Dz. U. z 2024 r. poz. 407 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 59 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 października 2012 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1275 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2007 (Dz. U. z 2007 r. Nr 86, poz. 572 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 stycznia 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 20, poz. 100 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1061 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 (Dz. U. z 2011 r. Nr 217, poz. 1283 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 (Dz. U. z 2019 r. poz. 159 (ISAP)).
- ↑ Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2017 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2274 (ISAP))
- 1 2 Identyfikacja wizualna. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2014-01-06]. (pol.).
- ↑ Pomniki historii będą miały swoje logo. rp.pl, 2011-06-02. [dostęp 2025-10-23]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bogusław Szmygin: Systemy ochrony zabytków w Polsce – analiza, diagnoza, propozycje. Polski Komitet Narodowy ICOMOS, Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków Urzędu Miasta Stołecznego Warszawa, Politechnika Lubelska. [dostęp 2012-12-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-11)]. (pol.).
- Pomniki Historii – źródło dziedzictwa kultury. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2013-03-22]. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]
