Ыам ыйын 14
Ыам ыйын 14 диэн Григориан халандаарыгар сыл 134-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 135-c күнэ). Сыл бүтүө 231 күн баар.
Бэлиэ күннэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
Грузия — Тамароба (Тамара ыраахтааҕыны ахтар күн)[1]
Израиль — Тутулуга суох буолуу күнэ
Ираан — Табаҕы утарар фетва күнэ
Либерия — Интеграция күнэ. Эбэтэр Наассыйа сомоҕолоһуутун күнэ диэн ааттанар. Америкаттан кэлэн олохсуйбут кулуттар сыдьааннарын уонна төрүт олохтоох дьон сыһыаннарын тупсарыыга туһуланар. 1960 сылтан бэлиэтэнэр[2].
Малави — Гастингс Камузу Банда күнэ. 1964-1994 сылларга дойдуну салайбыта, 1966 сылтан дойду бастакы бэрэсидьиэнэ.
Пилипиин — Конституция күнэ
Түбэлтэлэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1097 — Сөлдьүүк туурактар баһылаан олорор Никея куораттарын Бастакы кириэстээх бохуот кэмигэр христианнар төгүрүктээбиттэр.
- 1607 — Ааҥгылыйаттан сылдьар дьон Амыарыкаҕа бастакы кириэппэстэрин билиҥҥи Вирджиния ыстаат сиригэр төрүттэбиттэр уонна Джеймс Форта (кириэппэһэ) диэн ааттаабыттар. Кэлин бу сэлиэнньэ Джеймстаун куорат буолбута.
- 1692 — Бүөтүр I уонна Преображенскай полка гренадердара кыттыылаах тутуллубут Арассыыйа бастакы байыаннай хараабыла ууга киллэриллибит.
- 1743 — Саха сирин бойобуодата буола сылдьыбыт Дмитрий Павлуцкай чукчалары хам баттыы сылдьан кыргыһыыга өлбүт.
- 1811 — Парагвай тутулуга суох буолбут.
- 1796 — Британия эмчитэ Эдуард Дженнер аан бастакынан хара уоспа утары быһыы оҥорбут. Бастакы быһыы ынах уоспатыттан оҥоһуллубута, онон эмп аата латыынныы variola vaccinia диэн ааттаммыта (vacсa — латыынныы ынах), ол ынах тириитэ билигин да түмэлгэ көрдөрүүгэ турар.
- 1900 — Парижка Иккис Олимпиада саҕаламмыт.
- 1920 — РСФСР бырабыыталыстыбата Уһук Илин өрөспүүбүлүкэтин билиммит. Бу өрөспүүбүлүкэ киинэ Верхнеудинскай куорат этэ (билигин Улан-Удэ).
- 1922 — Башкирия киинэ Стерлитамактан Уфа куоракка көһөрүллүбүт.
- 1940 — Аан дойду иккис сэриитэ: Роттердамы ньиэмэстэр буомбалаабыттар (Нидерланд), 900-чэ киһи өлбүт, куорат былыргы киинэ урусхалламмыт.
- 1948 — Израиль тутулуга суох судаарыстыба буолбут, быстах кэмнээҕи бырабыыталыстыба төрүттэммит. Дэкилэрээссийэ тахсаатын кытта аттыгар сытар арааб дойдулара саба түспүттэрэ.
- 1954 — Гаага куоракка ХНТ-га киирэр дойдулар «Сэбилэниилээх иирсээн кэмигэр култуура сыаннастарын көмүскүүр Гаагатааҕы конвенция» ылыммыттар.
- 1955 — ССРС, Албания, Болгария, Венгрия, ГДР, Польша, Румыния уонна Чехословакия Варшава сөбүлэҥэр илии баттаабыттар.
- 1971 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ график худуоһунньук Валериан Васильевка анаммыт.
- 1972 — Литваҕа Каунас куоракка Роман Каланта диэн эдэр киһи дойдутун оккупациялааһыны утаран бэйэтин уматыммыт.
- 1976 — Саха АССР Миниистирдэрин сэбиэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ олорор көс олохтоох ыаллары биир сиргэ олохсутары түмүктүүр миэрэлэр тустарынан уураах таһаарбыт[3].
- 1993
- Литва, Словения уонна Эстония Европа Сэбиэтин чилиэннэрэ буолбуттар.
- Тутулуга суох судаарыстыбалар холбоһуктара (Содружество Независимых Государств, СНГ) диэн экэниэмикэ сойууһа үөскээбит.
Төрөөбүттэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1927 — Сунтаар Элгээйитигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык Субэтин 2000—2008 сылларга бэрэстээтэлэ, уруккута тыа хаһаайыстыбатын миниистирдии сылдьыбыт Николай Шадринов
- 1956 — Чурапчы Хайахсытыгар Тарас Тарасов — Өр кэмҥэ Саха араадьыйатын салайбыт суруналыыс. Кэлин Тускул диэн аатынан халлааны билгэлииринэн биллэр.
- 1969 — Кейт Бланшетт, Австралияттан төрүттээх артыыс, икки «Оскар», үс «Көмүс глобус» лауреаттара.
- 1984 — Марк Цукерберг, программист, Facebook түмэт-ситими олохтообут уонна бас билэр киһи.
Өлбүттэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1998 — Фрэнк Синатра (1915 с.т.), АХШ ырыаһыта, артыыс уонна шоумен.
- 2004 — Үөһээ Бүлүү Оҥхойуттан төрүттээх Симон Федотов (01.04.1939 төр.) — Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх артыыһа.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- ↑ Тамароба в Грузии — 14 мая.
- ↑ National Unification Day 2021, 2022 and 2023 in Liberia.
- ↑ “О мерах по завершению перевода на оседлый образ жизни кочующих семей народностей Севера Якутской АССР”