Augusti

Augusti
Princeps
Statuja e Augustit nga Prima Porta
Perandor romak
Sundimi	16 janar 27 p.e.s. – 19 gusht 14 e.s.
Pasardhësi	Tiberi
Lindi	Gaius Octavius 23 shtator 63 p.e.s. Roma
Vdiq	19 gusht 14 e.s. (75 vjeç) Nola, Itali romake
Varrimi	Mauzoleumi i Augustit, Roma
Bashkëshort(i/ja)s	Klodia Pulkra (martesa më 42 p.e.s.; divorci më 40 p.e.s.) Scribonia (martesa më 40 p.e.s.; divorci më 38 p.e.s.) Livia (martesa më 38 p.e.s.)
Fëmijët	Julia Birësuar: Gai Çezar Lucius Caesar Agrippa Postumus Tiberi
Regnal name Imperator Caesar Divi Filius Augustus
Dinastia	Dinastia Julio-Klaudian
Ati	Gaius Octavius Jul Çezari (birësues)
Nëna	Atia
Profesioni	Konsull (43, 33, 31–23, 5, 2 p.e.s.) Triumvir (43–27 p.e.s.) Pontifex Maximus (nga 12 p.e.s.)
Shërbimi ushtarak
Aleanca	Republika Romake Perandoria Romake
Beteja/luftra	Lufta e Mutinës Beteja e Forum Galorum Beteja e Mutinës Lufta civile e çlirimtarëve Beteja e Filipit Lufta e Peruzës Bellum Siculum Beteja e Tauromeniumit Luftërat ilire Lufta e Aktiumit Beteja e Aktiumit Beteja e Aleksandrisë (30 p.e.s.) Luftërat Kantabrike

Augusti (i lindur Gaius Octavius; 23 shtator 63 p.e.s. – 19 gusht 14 e.s.), i njohur gjithashtu si Oktaviani (latinisht: Octavianus), ishte themeluesi i Perandorisë Romake dhe perandor i parë i saj nga viti 27 p.e.s. deri në vdekjen e tij në vitin 14 e.s. Sundimi i Augustit filloi një kult perandorak dhe një epokë paqeje perandorake (Pax Romana ose Pax Augusta), kur bota romake ishte kryesisht pa konflikte të armatosura. Principati, një formë qeverisjeje në të cilën perandori tregonte respekt nominal ndaj Senatit, u vendos gjatë sundimit të tij dhe zgjati deri në Krizën e Shekullit të Tretë.

Oktaviani lindi në një degë kalorësore të gjinisë Octavia. Stërxhaxhai i tij, diktatori Jul Çezari, e emëroi atë si trashëgimtarin e tij kryesor në testament, dhe pas {{ill|Vrasja e Jul Çezarit|en|Caesar's assassination|lt=vrasjes së Çezarit]] më 44 p.e.s., Oktaviani trashëgoi pasurinë e tij dhe mori emrin e tij. Ai luftoi për besnikërinë e legjioneve të Çezarit. Ai u bë senator gjatë një emergjence shtetërore dhe mori pushtetin duke marshuar drejt Romës në vitin 43 p.e.s., duke u bërë konsulli më i ri i zgjedhur i qytetit. Ai, Mark Antoni dhe Mark Lepidi formuan një regjim triumvirati me pushtete të sanksionuara ligjërisht për të shpallur jashtë ligjit dhe për të luftuar vrasësit e Çezarit dhe aleatët e tyre. Pas fitores së tyre në Betejën e Filipit më 42 p.e.s., triumvirati e ndau Republikën Romake mes tyre dhe qeverisi si oligarkë de facto. Ambiciet konkurruese përfundimisht e shkatërruan aleancën e tyre; Oktaviani e dëboi Lepidin në vitin 36 p.e.s. për t'u kundërvënë atij në Siçili, ndërsa Mark Agripa, komandanti detar i Oktavianit, e mundi Antonin në Greqi në Betejën e Aktiumit më 31 p.e.s. Antoni dhe gruaja e tij Kleopatra, mbretëresha ptolemease e Egjiptit, u vetëvranë gjatë pushtimit të Egjiptit nga Oktaviani; më pas Egjipti u bë pronë personale e Oktavianit.

Pas shpërbërjes së triumviratit, Augusti arriti një marrëveshje me elitën romake të mbetur: ai do të rivendoste fasadën e një republike të lirë, të përqendruar rreth Senatit, magjistratëve ekzekutivë dhe kuvendeve legjislative. Por kontrolli i tij mbi ushtrinë dhe gjysma e provincave të Romës nënkuptonin që ai mbante pushtet autokratik, të legjitimuar nga emërimi i tij si komandant i përgjithshëm i shumicës së ushtrive romake. Për të shmangur pamjen e monarkisë ose diktaturës, ai përfundimisht refuzoi të kandidonte përsëri për konsullatë, por Senati i dha atij pushtetet e tribunatit dhe të censurës, si dhe titujt princeps ('qytetari i parë'), augustus ('i nderuari') dhe pater patriae (fjalë për fjalë 'at i atdheut'), dhe i dha muajit të gushtit emrin e tij. Pas vdekjes së Lepidit, Augusti mori gjithashtu titullin pontifex maximus ('kryeprift i lartë').

Augusti e zgjeroi ndjeshëm Perandorinë, duke aneksuar Egjiptin, Dalmacinë, Panoninë, Norikun dhe Recinë, duke zgjeruar zotërimet në Afrikë dhe duke përfunduar pushtimin e Hispanisë. Megjithatë, ekspansionizmi i tij pësoi një pengesë të madhe në Betejën e Pyllit Teutoburg, në Germani. Përtej kufijve, ai e siguroi perandorinë me një zonë tampon shtetesh kliente dhe negocioi traktate paqeje me Perandorinë Parthiane dhe Mbretërinë e Kushit. Ai reformoi sistemin tatimor dhe monetar romak, zhvilloi rrjetin e rrugëve romake me një sistem zyrtar korrierësh, krijoi një ushtri profesionale të përhershme, themeloi Gardën Pretoriane si dhe shërbime zyrtare policie dhe zjarrfikëse për qytetin e Romës, dhe rinovoi një pjesë të madhe të qytetit gjatë sundimit të tij. Augusti ishte shkrimtar dhe patron i poetëve si Virgjili, dhe është paraqitur në vepra të ndryshme arti nga antikiteti deri në kohët moderne. Ai vdiq në vitin 14 e.s. në moshën 75-vjeçare nga shkaqe natyrore, dhe Senati e hyjnizoi pas vdekjes. Kanë qarkulluar vazhdimisht zëra se gruaja e tij Livia e helmoi atë. Ai u pasua si perandor nga djali i gruas së tij dhe djali i birësuar, Tiberi.

Emri

Augusti ( /ɔːˈɡʌstəs/ aw-GUST-əs) njihej me shumë emra gjatë gjithë jetës së tij:

• Gaius Octavius: ( /ɒkˈteɪviəs/ ok-TAY-vee-əs; shqiptimi latinisht: [ˈɡaːiʊs ɔkˈtaːwiʊs]). Sipas Svetonit, Oktavi mori kognomenin Thurinus (shqiptimi latinisht: [tʰuːˈriːnʊs], 'i Turiit') në foshnjërinë e tij, për të përkujtuar fitoren e të atit mbi ndjekësit e Spartakut në Thurii. Mark Jun Brutusi (Marcus Junius Brutus), vrasësi i babait birësues të Oktavianit, Jul Çezarit, e hodhi poshtë pretendimin e Oktavianit për adoptim testamentar nga Çezari, duke e quajtur atë Octavius.
• Gaius Julius Caesar: Pasi Jul Çezari e emëroi Oktavin trashëgimtar në vitin 44 p.e.s., Oktavi mori nomenin dhe kognomenin e Çezarit. Historianët shpesh e dallonin nga Çezari i ndjerë duke i shtuar emrit Octavianus (shqiptimi latinisht: [ɔktaːwiˈaːnʊs]), çka tregonte se ai kishte qenë më parë anëtar i fisit Oktavi. Nuk ka prova se Augusti e bëri vetë këtë, ndonëse disa nga bashkëkohësit e tij e quanin Gaius Octavius, Gaius Julius Caesar Octavianus, ose «Çezari i ri». Historikët zakonisht i referohen atij si Oktavian ( /ɒkˈteɪviən/ ok-TAY-vee-ən) për periudhën mes viteve 44 dhe 27 p.e.s.
• Imperator Caesar: Monedhat dhe mbishkrimet e hershme të Oktavianit i referohen të gjitha si Gaius Caesar, por deri në vitin 38 p.e.s. ai e kishte zëvendësuar Gaius me titullin e fitores Imperator ('komandant'). Linja e tij familjare vazhdoi përdorimin e emrit Caesar, një kognomen i një dege të familjes Juliane, dhe përfundimisht kjo formoi një titull standard perandorak.
• Imperator Caesar Augustus: Në vitin 27 p.e.s. Senati i dha atij nderimin Augustus (shqiptimi latinisht: [au̯ˈɡʊstʊs]) ('i nderuari'). Historikët përdorin këtë emër, ose renditjen e kundërt Augustus Caesar, për t'iu referuar atij nga viti 27 p.e.s. deri në vdekjen e tij në vitin 14 e.s.

Jeta e hershme

Artikulli kryesor: Jeta e hershme e Augustit

Shih më tepër: Pema familjare e dinastisë Julio-Klaudiane

Një portret skulpturor romak i idealizuar i Oktavianit si adoleshent, ndoshta i realizuar pas vdekjes së tij ose kur ai ishte shumë më i madh, që ndodhet tani në Muzeun e Vatikanit

Oktaviani lindi si Gaius Octavius në Romë më 23 shtator 63 p.e.s., në një pronë familjare në Kodrën Palatine. Babai i tij, Gaius Octavius, vinte nga një familje mesatarisht e pasur e klasës së kalorësve dhe i përkiste gens Octavia. Ai ndoqi cursus honorum dhe shërbeu si guvernator prokonsullor i Maqedonisë. Familja e tij ishte nga Velitrae, pranë Romës, ku i biri kaloi një pjesë të fëmijërisë. Nëna e Oktavianit të ri, Atia, ishte mbesa e Jul Çezarit.

Një denarius nga viti 44 p.e.s., që paraqet Jul Çezarin në avers dhe perëndeshën Venus në reversin e monedhës. Legjenda: CAESAR IMP. M. / L. AEMILIVS BVCA

Pasi babai i Oktavianit vdiq në vitin 59 p.e.s. ose 58 p.e.s., nëna e tij u martua me Lucius Marcius Philippus, i cili u zgjodh konsull në 56 p.e.s. Kur gjyshja e Oktavianit, Julia, e cila ishte motra e Jul Çezarit, vdiq në 52 ose 51 p.e.s., Oktaviani mbajti fjalimin e varrimit të saj, duke u shfaqur për herë të parë në publik. Një mësues skllav grek i quajtur Sferi (Sphaerus) i dha atij një arsimim në lexim, shkrim, aritmetikë dhe greqisht. Më vonë Oktaviani e liroi Sferin dhe i dha një varrim shtetëror në 40 p.e.s. Si adoleshent, ai studioi filozofinë nën Areiosin e Aleksandrisë dhe Atenodorin e Tarsit, retorikë latine nën Mark Epidin dhe retorikë greke nën Apollodorin e Pergamonit.

Jul Çezari kishte krijuar Triumviratin e parë, një aleancë joformale, me Pompeun dhe Krasin në 60 p.e.s., por deri në 49 p.e.s. ajo ishte shpërbërë dhe Pompeu e Çezari po zhvillonin një luftë civile të zgjatur. Në 47 p.e.s., pasi Oktaviani veshi togën virile (toga virilis) dhe u bë qytetar i rritur, Çezari e bëri atë të zgjidhej pontif, në vend të Lucius Domitius Ahenobarbus, i cili ishte vrarë. Vitin tjetër, Oktaviani kryesoi lojërat greke që përkujtonin përurimin e tempullit të Venus Genetrix të Çezarit. Deshi të bashkohej me shtabin e Çezarit për fushatën afrikane, por u tërhoq kur nëna e tij, Atia, protestoi për shkak të shëndetit të tij të dobët. Çezari lejoi që Oktaviani të ecte pranë karrocës së tij gjatë triumfit të tij që festonte fushatën dhe i dha atij dekorime ushtarake sikur të kishte qenë i pranishëm. Në 45 p.e.s. Oktaviani udhëtoi për në Hispaninë për t'u bashkuar me fushatën spanjolle të Çezarit kundër Pompeut të Ri. Më 13 shtator 45 p.e.s. Çezari depozitoi një testament të ri te virgjëreshat vestale, në të cilin emëroi Oktavianin si trashëgimtarin e tij kryesor.

Ngjitja në pushtet

Artikulli kryesor: Ngjitja në pushtet e Augustit

Shih më tepër: Kriza e Republikës Romake

Trashëgimtari i Çezarit

Shih më tepër: Ngjitja në pushtet e Augustit dhe Vrasja e Jul Çezarit

[[Skeda:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|{{ill|Vrasja e Jul Çezarit|en|Caesar's assassination|lt=Vdekja e Çezarit]] nga Vincenzo Camuccini, 1805, Galleria Nazionale d'Arte Moderna, Romë|alt=Një pikturë që tregon një grup burrash duke sulmuar Jul Çezarin, disa prej tyre të armatosur me thika. Çezari, me një kurorë dafine, është i ulur me një krah të shtrirë drejt sulmuesve. Në sfond, një turmë shikon e tronditur.]] Në vitin 44 p.e.s., Oktaviani ndodhej në qytetin Apoloni të Ilirisë, kur, në shkurt, Jul Çezari u emërua dictator perpetuo ('diktator përgjithmonë'), i pari në historinë romake që mbajti këtë titull, dhe më pas {{ill|Vrasja e Jul Çezarit|en|Caesar's assassination|lt=u vra]] në Idet e Marsit (15 mars). Oktaviani u konsultua me oficerët e Çezarit në Maqedoni përpara se të lundronte drejt Italisë për të mësuar fatin e tij politik. Çezari nuk kishte fëmijë legjitimë të gjallë sipas të drejtës romake. Testamenti i tij e bëri Oktavianin trashëgimtarin e tij kryesor, me kushtin që ai të merrte emrin e diktatorit të vdekur. Pasi zbarkoi pranë Brundisiumit në Italinë jugore, Oktaviani mori një kopje të testamentit, i cili i la atij tre të katërtat e pasurisë së Çezarit. Kundër këshillës së njerkut të tij, Filipit, Oktaviani e pranoi testamentin e Çezarit më 8 maj 44 p.e.s. Ai pretendoi se Çezari e kishte adoptuar si djalin e tij dhe mori emrin Gaius Julius Caesar. Ciceroni dhe bashkëkohës të tjerë e quanin atë Octavianus.

Oktaviani nuk mund të mbështetej në fondet e tij të kufizuara për t'u futur me sukses në politikë. Pas një pritjeje të ngrohtë nga ushtarët e Çezarit në Brundisium, ai kërkoi një pjesë të fondeve që Çezari kishte caktuar për luftën e tij lindore kundër Partëve. Kjo shumë arrinte në 700 milionë sestercë të ruajtur në Brundisium, pika e nisjes në Itali për operacionet ushtarake në lindje.

Oktaviani ndërmori një lëvizje tjetër të guximshme kur, pa leje zyrtare, përvetësoi tributin vjetor të provincës romake të Azisë dhe e kaloi në Itali. Ai gjithashtu filloi të rekrutonte veteranët e Çezarit dhe burrat e caktuar për luftën partike. Gjatë marshimit të tij drejt Romës përmes Italisë, prania e Oktavianit dhe pasuritë e sapofituara fituan shumë njerëz, përfshirë veteranët e Çezarit të vendosur në rajonin e Kampanisë. Deri në qershor, ai kishte mbledhur një ushtri prej 3.000 burrash, duke i paguar secilit një bonus prej 500 denarësh, që ishte më shumë se dyfishi i pagës vjetore të një ushtari.

Tensionet në rritje

Shih më tepër: Ngritja në pushtet e Augustit dhe Filipikat

Bust i Oktavianit, rr. 30 p.e.s.. Muzeu Kapitolin, Romë

Kur mbërriti në Romë më 6 maj 44 p.e.s., Oktaviani e gjeti konsullin Mark Antonin, ish-kolegun e Çezarit, në një armëpushim të brishtë me vrasësit e Çezarit. Më 17 mars, një amnisti e përgjithshme i fali vrasësit në këmbim të njohjes së akteve ligjore të Çezarit. Shumë shpejt pas kësaj, Antoni arriti të dëbojë shumicën prej tyre nga Roma me një fjalim përkujtimor nxitës në funeralin e Çezarit, duke nxitur opinionin publik kundër vrasësve.

Mark Antoni grumbulloi mbështetje politike, por kishte humbur mbështetjen e shumë romakëve dhe cezarianëve kur kundërshtoi propozimin për t'i dhënë Çezarit status hyjnor. Oktaviani e sfidoi për udhëheqësinë e cezarianëve. Për ta ndaluar Oktavianin të shpërndante 300 sestercë për frymë plebejëve të qytetit sipas testamentit të Çezarit, Antoni refuzoi t'i jepte Oktavianit paratë që i takonin si trashëgimtar i Çezarit. Ai gjithashtu e pengoi Kuvendin e Kuriatit të dëgjonte përpjekjet e Oktavianit për të legjitimuar adoptimin e tij të supozuar nga Çezari, për ta shpallur Çezarin zyrtarisht hyjni dhe për të rivendosur fronin e artë të Çezarit për t'ia ekspozuar publikut në lojërat e organizuara në prill dhe qershor. Gjatë lojërave të fitores së Çezarit, Oktaviani shpërndau një pjesë të fondeve të testamentit të Çezarit dhe i bashkoi ato me paratë e tij, duke rritur popullaritetin e vet dhe duke dëmtuar atë të Antonit.

Gjatë verës së vitit 44 p.e.s., Oktaviani fitoi mbështetjen e më shumë veteranëve dhe gjithashtu të senatorëve që e shihnin Antonin si një kërcënim për shtetin. Antoni urdhëroi liktorët ta tërhiqnin Oktavianin zvarrë nga një seancë dëgjimore mbi rikthimin e pronave private që Çezari i kishte sekuestruar në 49 p.e.s. Oktaviani më pas pretendoi se Antoni e kishte kërcënuar me vdekje si hakmarrje për shpërndarjen e parave plebejëve sipas testamentit të Çezarit. Veteranët e Çezarit e bindën Antonin të pajtohej publikisht me Oktavianin në Tempullin e Jupiterit Optimus Maximus. Pas kësaj, ediktet luftarake të Antonit kundër vrasësve Mark Jun Bruti (Marcus Junius Brutus) dhe Gai Kas Longini (Gaius Cassius Longinus) e larguan atë nga senatorët cezarianë të moderuar, të cilët frikësoheshin nga një luftë civile e re. Në shtator, Mark Tuli Ciceroni, tani aleat politik i Oktavianit, filloi të mbante një seri fjalimesh, të njohura si Filipikat, duke e portretizuar Antonin si një kërcënim për Republikën.

Konflikti i parë me Antonin

Bust prej mermeri i Mark Antonit, i epokës flaviane, i identifikuar tradicionalisht si Mark Antoni, Muzeu i Vatikanit

Artikulli kryesor: Lufta e Mutinës

Ndërsa opinioni në Romë po kthehej kundër tij dhe konsullata e tij po përfundonte, Mark Antoni miratoi në mënyrë të paligjshme një ligj që do t'i caktonte atij provincën e Galisë Cisalpine në Italinë veriore. Oktaviani ndërkohë ngriti një ushtri private në Itali duke rekrutuar veteranë cezarianë, dhe në fillim të nëntorit hyri në Romë me këtë forcë private për t'u përballur me Antonin. Megjithatë, ata e lanë qytetin pak më pas, pasi disa veteranë vendosën të tërhiqeshin kur u bë e qartë se ishin përfshirë në një grindje cezariane dhe jo në një fushatë hakmarrjeje kundër vrasësve të Çezarit. Megjithatë, më 28 nëntor, Oktaviani fitoi dy legjione të Antonit me ofertën joshëse të përfitimit monetar. Antoni më pas u largua nga Roma për në Galinë Cisalpine, e cila do t'i dorëzohej atij më 1 janar 43 p.e.s. Megjithatë, provincia i ishte caktuar më parë vrasësit Dekim Jun Brutus Albin, i cili tani refuzoi t'i nënshtrohej Antonit. Antoni e rrethoi atë në Mutina. Kjo i dha mundësi Oktavianit, ushtria private e të cilit ishte pranë.

Bust i Mark Tuli Ciceronit, shekulli I e.s., Muzeu Kapitolin në Romë

Ciceroni mbrojti Oktavianin nga talljet e Antonit dhe siguroi që ai të pranohej si senator më 1 janar 43 p.e.s. Oktavianit iu dha e drejta për të votuar bashkë me konsujt e mëparshëm, privilegji për të kandiduar në një moshë më të hershme se zakonisht, dhe imperium pro praetore, që ligjësonte komandën e tij. Oktaviani i shoqëroi konsujt për të thyer rrethimin e Mutinës. Ai mori fasces më 7 janar, një datë që më vonë do ta përkujtonte si fillimin e karrierës së tij publike. Antoni u tërhoq në Galinë Transalpine pasi forcat e tij u mundën në betejat e Forum Galorum dhe Mutinës në prill. Megjithatë, të dy konsujt u vranë, duke e lënë Oktavianin në komandën e vetme të ushtrive të tyre. Këto fitore i sollën atij shpalljen e parë si imperator, një titull i rezervuar për komandantët fitimtarë.

Duke e injoruar kryesisht Oktavianin, Senati e mbuloi me shpërblime Dekim Brutusin dhe u përpoq t'i jepte atij komandën e legjioneve konsullore. Si përgjigje, Oktaviani qëndroi në Luginën e Po-s dhe refuzoi të ndiqte Antonin. Në korrik, një ambasadë centurionësh e dërguar nga Oktaviani hyri në Romë; ata kërkuan konsullatën tani vakante për Oktavianin, me Ciceronin si bashkëkonsull, dhe anulimin e dekretit që e shpallte Antonin armik publik. Kur kjo u refuzua, Oktaviani marshoi drejt Romës, ku nuk hasi në kundërshtim ushtarak. Më 19 gusht 43 p.e.s., në moshën 19-vjeçare, ai u bë konsull së bashku me të afërmin e tij Kuint Pedi. Pedi miratoi një ligj që krijoi një tribunal të posaçëm për vrasësit e Çezarit dhe bashkëpunëtorët e tyre të supozuar; Oktaviani kryesoi gjyqin dhe i dënoi e i dëboi në mungesë. Oktaviani gjithashtu e bindi asamblenë kuriate ta adrogonte në familjen e Çezarit, duke ligjëruar pretendimin e tij për adoptim testamentar. Ndërkohë, Antoni krijoi një aleancë me Mark Emil Lepidin, atëherë guvernator i Galisë Narbonensis. Senati e shpalli Lepidin, një cezarian tjetër, armik publik për shkak se iu bashkua Antonit, por me kërkesë të Pedit e anuloi shpalljen e dyshes jashtë ligjit, ndërkohë që Oktaviani marshoi në veri për të luftuar Dekim Brutusin dhe për t'u takuar me Antonin.

Triumvirati i Dytë

Artikulli kryesor: Triumvirati i Dytë

Shih më tepër: Triumvirati i Parë

Në një takim pranë Bononjës në tetor të vitit 43 p.e.s., Oktaviani u bashkua me Mark Antonin dhe Lepidin për të formuar triumviratin, në dukje për stabilitetin e Republikës Romake, dhe më 27 nëntor lex Titia legalizoi marrëveshjen e tyre për pesë vjet. Triumvirati u dha atyre pushtetin konsullor, të drejtën për të emëruar magistratë dhe i lejoi të ndanin mes tyre provincat që nuk ishin nën kontrollin e liberatores në Lindje. Më parë Oktaviani ishte fejuar me Servilinë, të bijën e Servilius Isaurikus, por në vend të saj u fejua me Klodian, vajzën e gruas së Antonit, për të konsoliduar bashkimin e tyre politik. Oktaviani gjithashtu hoqi dorë nga konsullata në favor të aleatit të Antonit, Publius Ventidius.

Proskriptimet

Artikulli kryesor: Proskriptimi i Triumviratit të Dytë

Aureusi që mban portretet e Mark Antonit (majtas) dhe të Oktavianit (djathtas), i emetuar në 41 p.e.s. për të shënuar krijimin e Triumviratit të Dytë. Të dyja anët mbajnë mbishkrimin III vir rpc, që do të thotë "Tre burra për rregullimin e Republikës". Legjenda: m ant imp aug iiivir rpc m barbat q p / caesar imp pont iiivir rpc.

Triumvirët më pas nisën proskriptimet, duke shënjestruar rreth 300 burra dhe duke i shpallur të jashtëligjshëm, të ndarë pothuajse barabar midis senatorëve dhe kalorësve. Mijëra të tjerë pësuan konfiskimin e pasurive. Historianët romakë bashkëkohës japin raporte kontradiktore se cili triumvir mbante përgjegjësinë kryesore për proskriptimet dhe vrasjet. Megjithatë, burimet pajtohen se proskriptimet bënë të mundur që të tre të eliminonin armiqtë politikë.

Triumvirët i nisën proskriptimet pjesërisht për të mbledhur mjete për pagat e trupave të tyre për konfliktin e ardhshëm kundër vrasësve të Çezarit (Mark Bruti dhe Gai Kasius), por qëllimi kryesor ishte heqja e rivalëve të kohës së luftës. Triumvirët sekuestruan pasuritë e të proskriptuarve. Sado të holla u mblodhën, ato ishin të pamjaftueshme, prandaj triumvirët vendosën një sërë taksash të reja për të financuar luftën e tyre. Ata rivendosën taksat mbi pronën (tributum) dhe krijuan taksa të reja mbi skllevërit; më pas kërkuan edhe vlerësime të pasurisë për taksat mbi gratë e pasura, të cilat u ulën pas një proteste publike të grave në Romë.

Beteja e Filipit dhe ndarja e territorit

Artikulli kryesor: Lufta civile e çlirimtarëve dhe Beteja e Filipit

Një denar i Augustit, i prerë rreth vitit 18 p.e.s. Ana e përparme: CAESAR AVGVSTVS; ana e pasme: Kometa e Çezarit me tetë rreze dhe një bisht të kthyer lart; DIVVS IVLIV[S], "Jul Çezari hyjnor".

Më 1 janar 42 p.e.s., me Lepidin si konsull, Senati e njohu pas vdekjes së tij Jul Çezarin si një hyjni të shtetit romak, divus Iulius. Oktaviani arriti ta përparonte çështjen e tij duke theksuar se ishte divi filius ('biri i të hyjnizuarit'). Mark Antoni dhe Oktaviani pastaj udhëhoqën njëzet e tetë legjione drejt lindjes kundër Brutusit dhe Kasit, të cilët i mundën pas dy betejave në Filipi, në Maqedoni, në tetor 42 p.e.s. Bruti dhe Kasi të dy kryen vetëvrasje. Duke marrë meritat për të dyja fitoret, Mark Antoni e quajti Oktavianin frikacak për faktin se i kishte dorëzuar kontrollin e drejtpërdrejtë ushtarak Mark Vipsan Agrippës. Oktaviani ishte i shtrirë në shtrat për shkak të sëmundjes gjatë betejës së parë, me sa thuhet, u largua nga komanda e kampit sipas këshillës së mjekut, por e pushtoi kampin e Brutusit gjatë betejës së dytë.

Kokë e skulpturuar prej mermeri e triumvirit Oktavian, e datuar afërsisht në kohën e Betejës së Filipit në 42 p.e.s., Muzeu Arkeologjik në Spoleto

Pas Filipit, triumvirët i ndanë përsëri provincat. Lepidi u dyshua për bashkëpunim me Sekst Pompeun, gjeneralin renegat të cilit Senati kundër Çezarit i kishte dhënë komandën mbi të gjitha brigjet e Mesdheut në 43 p.e.s. Galia Cisalpine u bashkua me Italinë dhe iu dha Oktavianit bashkë me provincat e Hispania Citerior dhe Hispania Ulterior, të cilat Lepidi duhej t'i lëshonte. Mark Antoni udhëtoi drejt lindjes, në Egjipt, ku u aleatua me Kleopatrën, një sundimtare kliente romake, ish-dashnore e Jul Çezarit dhe nëna e djalit të Çezarit, Cezarionit. Përveç provincave lindore, Mark Antoni kontrollonte Galia Comata dhe ia mori Galia Narbonensis Lepidit, i cili mbeti me provincën e Afrikës.

Oktavianit i mbeti detyra të vendoste dhjetëra mijëra veteranë të liruar nga shërbimi në Itali. Edhe ata që kishin luftuar për vrasësit e Çezarit kërkonin të vendoseshin, si masë për t'i qetësuar. Meqenëse nuk kishte mbetur më tokë publike, Oktaviani zgjodhi t'u konfiskonte tokë qytetarëve, në vend që t'i hidhëronte ushtarët, të cilët mund të përbënin një kërcënim real për regjimin në Itali. Vendosjet prekën rreth tetëmbëdhjetë qytete, ku popullsi të tëra u dëbuan plotësisht ose pjesërisht.

Lufta e Perusias, aleancat martesore dhe Brundisiumi

Artikulli kryesor: Lufta e Perusias, Traktati i Brundisiumit

Aureus romak që mban portretet e Mark Antonit (majtas) dhe të Oktavianit (djathtas), i emetuar për të kremtuar pajtimin e tyre në tetor 40 p.e.s.

Kleopatra dhe Mark Antoni përkatësisht në avers dhe revers të një tetradrahme argjendi të prerë në punishten e monedhave të Antiohisë në vitin 36 p.e.s., me legjenda greke

Këto koloni veteranësh i sollën Oktavianit pakënaqësi të gjerë. Të pakënaqurit u bashkuan rreth vëllait të Mark Antonit, Luci Antonit (Lucius Antonius), të cilin e mbështeste shumica në Senatin romak. Ndërkohë, Oktaviani kërkoi divorc nga Klodia Pulkra, e bija e Fulvias, gruas së Mark Antonit. Ai ia ktheu Klodian nënës së saj, Fulvias, duke pohuar se martesa e tyre nuk ishte konsumuar kurrë. Fulvia dhe Luci Antoni më pas mblodhën një ushtri në Itali për të luftuar për të drejtat e Antonit kundër Oktavianit. Luci Antoni madje e mori për pak kohë Romën, duke detyruar Lepidin dhe dy legjionet e tij të largoheshin nga qyteti. Megjithatë, ushtria romake varej ende nga triumvirët për pagat e saj. Luci Antoni dhe aleatët e tij përfunduan në një rrethim mbrojtës në Perusia, ku Oktaviani i detyroi të dorëzoheshin në shkurt 40 p.e.s. Oktaviani e la të gjallë Luci Antonin, ndërsa Fulvia iku në Sikion, në Greqi, dhe vdiq pak më pas. Më 15 mars, në përvjetorin e {{ill|Vrasja e Jul Çezarit|en|Caesar's assassination|lt=vrasjes së Jul Çezarit]], Oktaviani ekzekutoi 300 senatorë dhe kalorës romakë për aleancën e tyre me Luci Antonin. Perusia u plaçkit gjithashtu, ndonëse nuk është e qartë kush i nisi zjarret. Këto hakmarrje njollosën reputacionin e Oktavianit.

Bust romak i Livia Drusillës, bashkëshortes së tretë të Augustit, Muzeu Saint-Raymond, Francë

Sekst Pompeu (Sextus Pompeius) konfirmoi kontrollin e tij mbi Siçilinë si pjesë e një marrëveshjeje me triumviratin në vitin 40 p.e.s., dhe fitoi kontrollin e Sardenjës dhe Korsikës në vitin 39 p.e.s. Të dy, Antoni dhe Oktaviani, kërkuan një aleancë me të. Oktaviani krijoi një aleancë të përkohshme në vitin 40 p.e.s. kur u martua me Skriboninë, një teze e gruas së Sekst Pompeut. Një vit më vonë, Skribonia lindi fëmijën e vetëm të Oktavianit që mbijetoi, Julian, në të njëjtën ditë kur ai u divorcua prej saj për t'u martuar me Livia Drusilla. Kur Livia nisi lidhjen e saj me Oktavianin, ajo ishte tashmë e martuar me Tiberi Klaudi Neronin (Tiberius Claudius Nero), kishte një djalë, Tiberin, me Neronin dhe ishte shtatzënë me fëmijën e tyre të dytë. Ajo lindi djalin e saj të dytë, Drususin, disa muaj pas divorcit nga Neron dhe martesës me Oktavianin. Më vonë Livia pati një fëmijë tjetër me Oktavianin, i cili lindi para kohe dhe nuk mbijetoi.

Ndërsa ndodhej në Egjipt, Antoni kishte nisur një lidhje me Kleopatrën dhe kishte pasur tre fëmijë me të. Provincat galike të Antonit kaluan në duart e Oktavianit pas vdekjes së legatit të Antonit, Kuint Kalenit (Quintus Calenus), në vitin 40 p.e.s. I vetëdijshëm për marrëdhënien e tij gjithnjë e më të tensionuar me Oktavianin, Antoni e la Kleopatrën; ai lundroi për në Itali në vitin 40 p.e.s. me një forcë të madhe për t'u kundërvënë Oktavianit dhe e rrethoi Brundisiumin, por ushtritë e tyre, që u rebeluan, i detyruan të pajtoheshin. Në fund të vitit 40 p.e.s., triumvirët e ndanë perandorinë mes Antonit në lindje, Oktavianit në perëndim dhe Lepidit në Afrikë. Tani në një pozitë më të fortë për shkak të kërcënimit partik në provincat e Antonit, Oktaviani i dha Antonit motrën e tij, Oktavia e Vogël (Octavia Minor), për grua.

Lufta kundër Sekst Pompeut dhe mërgimi i Lepidit

Artikulli kryesor: Lufta e Siçilisë

Shih edhe: Pakti i Misenumit dhe Fushatat ushtarake të Oktavianit në Iliri

Një denarius i Sekst Pompeut, i prerë për të shënuar fitoren e tij mbi flotën e Oktavianit. Ana e përparme: vendi ku ai mundi Oktavianin, Farosi i Mesinës, i zbukuruar me një statujë të Neptunit; përpara saj një galerë e zbukuruar me akvilë, skeptër dhe trident; MAG. PIVS IMP. ITER. Ana e pasme: përbindëshi Skila, me trupin e saj të përbërë nga qen dhe bishta peshqish, duke përdorur një timon si çomangë. Mbishkrimi: PRAEF[ECTUS] CLAS[SIS] ET ORAE MARIT[IMAE] EX S. C.

Përpara betejave të Filipit, Oktaviani kishte dërguar Salvidienus Rufusin për ta larguar Sekst Pompeun nga Siçilia, por pas disfatës së Rufusit, triumvirët njohën komandën e Sekstit mbi Mesdheun në Brundizium në vitin 40 p.e.s. Kur Seksti rifilloi bllokadën, një turmë e uritur dhe e zemëruar në Romë fajësoi Oktavianin dhe Mark Antonin, dhe i sulmoi ata në fillim të vitit 39 p.e.s.; forcat e Antonit shpëtuan Oktavianin dhe shpërndanë turmën. Në vitin 39 p.e.s. u arrit një marrëveshje tjetër e përkohshme paqeje në Misenum. Seksti hoqi bllokadën ndaj Italisë pasi Oktaviani i dha Sardenjën, Korsikën, Siçilinë dhe Peloponezin, dhe i siguroi një pozicion të ardhshëm në konsullatë.

Marrëveshja midis triumviratit dhe Sekstit filloi të prishej kur Oktaviani u shkurorëzua nga Skribonia dhe u martua me Livia Drusillën në vitin 38 p.e.s. Pasi Antoni refuzoi të hiqte dorë nga Peloponezi, Seksti rivendosi bllokadën e tij, duke nxitur trazira ushqimore në Romë. Komandanti detar i Sekstit, Menas, dezertoi dhe dorëzoi Korsikën dhe Sardenjën. Megjithatë, pasi forcat detare të Oktavianit u mundën në Kume, Oktavianit i mungonin burimet për t'u përballur i vetëm me Sekstin, prandaj kërkoi ndihmën e Antonit, duke zgjatur mandatet e tyre për një periudhë tjetër pesëvjeçare që filloi në vitin 37 p.e.s.

Duke e mbështetur Oktavianin, Antoni priste të fitonte mbështetje për fushatën e tij kundër partëve. Në Tarent, në mesin e vitit 37 p.e.s., Antoni siguroi 120 anije që Oktaviani t'i përdorte kundër Sekstit. ndërsa Oktaviani duhej t'i dërgonte Mark Antoniut 20.000 legjionarë për t'i përdorur kundër Perandorisë Partike. Dy vjet më vonë, Oktaviani dërgoi vetëm një të dhjetën e numrit të premtuar, gjë që Mark Antoni e konsideroi provokim. Ndërkohë, Oktaviani i ngarkoi Agripës krijimin e portit artificial Portus Julius për stërvitjen dhe ndërtimin e anijeve të flotës detare të Oktavianit.

Denari i vitit 42 p.e.s. që paraqet Mark Emili Lepidin (Marcus Aemilius Lepidus); mbishkrimi thotë III v(ir) r(ei) p(ublicae) c(onstituendae) Lepidus pont(ifex) max(imus) ('triumvir për rregullimin e republikës, Lepidi, pontifex maximus').

Oktaviani dhe Lepidi nisën një operacion të përbashkët kundër Sekst Pompeut në Siçili më 36 p.e.s. Oktaviani pësoi një fundosje anijeje në Siçili, por Agripa e mundi Sekstin në Mylae në gusht përpara se të shkatërronte pothuajse plotësisht forcat e Sekstit në Naulochus në shtator. Seksti u largua drejt lindjes, por Mark Antoni e ekzekutoi në Milet më 35 p.e.s.

Ndërsa Lepidi dhe Oktaviani pranonin dorëzimin e trupave të Sekstit, Lepidi u përpoq ta merrte Siçilinë për vete. Megjithatë, trupat e Lepidit e braktisën pasi Oktaviani i korruptoi me para. Oktaviani e detyroi Lepidin të tërhiqej nga jeta publike, por i lejoi të mbetej pontifex maximus ('pontifiku suprem'). Oktaviani mbrojti të drejtat pronësore të qytetarëve romakë, vendosi jashtë Italisë ushtarët e tij të demobilizuar dhe ua ktheu 30.000 skllevër pronarëve të tyre romakë pasi këta kishin ikur për t'u bashkuar me ushtrinë dhe marinën e Sekstit. Për të garantuar sigurinë e familjes së tij pas kthimit në Romë, ai bëri që Senati t'i jepte atij, bashkëshortes dhe motrës së tij imunitetin tribunor, ose sacrosanctitas.

Pas mundjes së Sekstit, Oktaviani zhvilloi një fushatë në Ilirik (në atë që sot është Kroacia). Gjatë fushatës së parë, më 35 p.e.s., ai shkatërroi Segestën (Siscia e sotme) dhe u plagos nga shembja e një rampe rrethimi kur rrethoi Metulum (përgjatë lumit Kolpa). Senati lavdëroi këto përpjekje, edhe pse Oktaviani e shtyu triumfin për fitoret e tij, dhe vetëm më vonë njohu kontributet e komandantëve Agripa dhe Statilius Taurus.

Lufta me Antonin dhe Kleopatrën

Artikulli kryesor: Lufta e Aktiumit

Shih më tepër: Mbretërimi i Kleopatrës

Antoni dhe Kleopatra, nga Lawrence Alma-Tadema, pikturuar më 1885

Në vitin 36 p.e.s., Oktaviani deklaroi se luftërat civile kishin përfunduar dhe propozoi që ai dhe Antoni të hiqnin dorë nga posti i triumvirit; Antoni refuzoi. Fushata e Antonit kundër Partisë në vitin 36 p.e.s. u shndërrua në një dështim katastrofik dhe i shkatërroi reputacionin. 2.000 legionarët e vetëm që Oktaviani i dërgoi Antonit, të cilët udhëtonin me bashkëshorten e Antonit, Oktavia, mezi mjaftonin për të rimbushur forcat e humbura. Nga ana tjetër, Kleopatra, me pasurinë e saj të jashtëzakonshme, mund t'i rikthente ushtrisë së tij fuqinë e plotë. Fëmija i tretë i Kleopatrës dhe i Antonit, Ptolemeu Filadelfi, lindi në vitin 36 p.e.s., prandaj në vitin 35 p.e.s. Antoni vendosi ta dërgonte përsëri në Romë bashkëshorten e tij, Oktavia. Oktaviani e sulmoi Antonin sepse ai e kishte hedhur poshtë bashkëshorten romake për hir të një mbretëreshe të huaj. Ai gjithashtu kërkoi të bindte Senatin se Antoni kishte ambicie për të zvogëluar epërsinë e Romës. Kur Oktaviani mori konsullatën e vitit 33 p.e.s., ai e hapi seancën e Senatit me një sulm të ashpër ndaj dhurimeve të titujve dhe territoreve që Antoni u kishte bërë të afërmve të tij dhe Kleopatrës, që më vonë u quajtën Dhurimet e Aleksandrisë.

Në fillim të vitit 32 p.e.s., në mes të një lufte intensive propagandistike me Oktavianin, Antoni u shkurorëzua nga Oktavia. Konsujt e rinj Gaius Sosius dhe Gnaeus Ahenobarbus mbështetën Antonin dhe kërcënuan se do të shfuqizonin autoritetin triumviral të Oktavianit. Kjo e shtyu Oktavianin të hynte në ndërtesën e Senatit dhe të denonconte Antonin dhe Sosiusin; të dy konsujt dhe shumë senatorë atëherë u larguan nga Roma për t'u bashkuar me Antonin. Megjithatë, dy nga mbështetësit kryesorë të Antonit, Munatius Plancus dhe Marcus Titius, kaluan në anën e Oktavianit në vjeshtë. Ata i ofruan atij informacione thelbësore për testamentin e Antonit, të cilin Antoni e bëri publik pasi marshoi drejt Tempullit të Vestës. Testamenti do t'u kishte dhënë bijve të tij territoret e pushtuara nga romakët si mbretëri që ata t'i sundojnë dhe do të kishte caktuar Aleksandrinë si vendin e një varri për atë dhe Kleopatrën.

Beteja e Aktiumit, nga Laureys a Castro, pikturuar më 1672, Muzeu Kombëtar Detar, Londër

Në fund të vitit 32 p.e.s., Senati romak i anuloi Mark Antonit konsullatën e ardhshme dhe i shpalli luftë Kleopatrës. Oktaviani përdori pushtetet e jashtëzakonshme për të bërë burrat e moshës ushtarake në të gjithë Republikën Romake të betoheshin për besnikëri ndaj tij. Në fillim të vitit 31 p.e.s., ndërsa Mark Antoni dhe Kleopatra u nisën drejt Greqisë, forcat e Oktavianit nën komandën e Agripës kaluan Detin Adriatik dhe i shkëputën forcat e tyre kryesore nga rrugët e furnizimit në Detin Jon. Oktaviani më pas zbarkoi në Epir dhe vazhdoi të marshonte drejt jugut. Të bllokuar në tokë dhe në det, njerëzit e Antonit filluan të dezertonin ndërsa Oktaviani përgatitej për betejë.

Kjo pikturë murale romake e mesit të shekullit I p.e.s. në Shtëpinë e Marcus Fabius Rufus, Pompeji, ka shumë të ngjarë të paraqesë Kleopatrën VII të Egjiptit Ptolemeik si Venus Genetrix, me djalin e saj Cezarionin si Kupid, me pamje të ngjashme me statujën tani të humbur të Kleopatrës që ngriti Jul Çezari në Tempullin e Venus Genetrix (brenda Forumit të Çezarit). Pronari i shtëpisë e murosi dhomën që përmbante këtë pikturë, me shumë gjasë në reagim të menjëhershëm ndaj ekzekutimit të Cezarionit me urdhër të Augustit në vitin 30 p.e.s., kur paraqitjet artistike të Cezarionit do të konsideroheshin çështje e ndjeshme për regjimin në pushtet.

Flota e Antonit lundroi nëpër gjirin e Aktiumit përgjatë Gjirit të Nartës në Greqinë perëndimore për të thyer bllokadën. Aty, më 2 shtator 31 p.e.s., u zhvillua Beteja e Aktiumit. Kleopatra dhe pjesa e saj e flotës u tërhoqën në fillim të betejës, dhe Antoni u bashkua me ta më vonë. Flota e Kleopatrës i kurseu forcat e mbetura të Antonit në një përpjekje të fundit. Forcat e Antonit në tokë aty pranë u dorëzuan tek Oktaviani pasi u përpoqën të tërhiqeshin përmes Maqedonisë. Tani, disa mbretër klientë kaluan në anën e Oktavianit. Më vonë, Oktaviani do të themelonte një qytet të ri — Nikopoli ('qyteti i fitores') — pranë vendit të betejës në Aktium.

Më 1 gusht 30 p.e.s., Oktaviani e mundi Antonin në Aleksandri; Antoni më pas vrau veten. Pasi u takua me Oktavianin dhe refuzoi të parakalonte në një triumf në Romë, Kleopatra i dha fund jetës me helm. Duke qenë plotësisht i vetëdijshëm për rreziqet që sillte një trashëgimtar tjetër i mundshëm i Çezarit, Oktaviani urdhëroi të vritej djali i Kleopatrës, Cezarioni. Ai gjithashtu urdhëroi të vritej djali i Antonit, Mark Antoni Antil (Marcus Antonius Antyllus), por i kurseu fëmijët e tyre të tjerë dhe fali shumë nga kundërshtarët e tij. Më parë, Oktaviani kishte treguar pak mëshirë ndaj armiqve të dorëzuar. Ai u kujdes gjithashtu që Kleopatra të varrosej me Antonin në varrin e tyre. Ai emëroi vajzën e Kleopatrës, Kleopatra Selene II, dhe bashkëshortin e saj, Juba II të Numidisë, si bashkësundimtarët e rinj të Mauretanisë pas martesës së tyre në vitin 25 p.e.s.

Sunduesi i vetëm i Romës

Artikulli kryesor: Mbretërimi i Augustit

Shih më tepër: Reformat kushtetuese të Augustit, Reforma monetare e Augustit, Propaganda në Romën e Augustit

Augusti si faraon romak në një gdhendje guri të stilit egjiptian në Tempullin e Kalabshës në Nubia; Augusti përgjithësisht përshkruhej në artin egjiptian duke kryer flijime për hyjnitë egjiptiane.

Kontrolli i Egjiptit

Shih më tepër: Egjipti romak, Faraoni romak

Pushtimi i Egjiptit i lehtësoi shumë borxhet e Oktavianit të krijuara nga luftërat civile. Ai e kontrollonte drejtpërdrejt Egjiptin romak, u ndaloi senatorëve të udhëtonin atje dhe emëroi guvernatorin kalorës Korneli Gal për të mbikëqyrur administratën dhe taksimin jashtëzakonisht fitimprurës të vendit. Gjatë qëndrimit në Aleksandria në vitin 30 p.e.s., Oktaviani vizitoi varrin e Aleksandrit të Madh, pushtuesit që ai imitonte dhe e merrte si model në portretizimet e tij artistike. Pushtimi i Egjiptit nga Oktaviani i dha fund periudhës helenistike; ai gjithashtu konsolidoi formimin kulturor të një Lindjeje greke dhe të një Perëndimi latin në Mesdhe, si dhe të një monarkie universale kozmopolite me qendër Romën.

Oktaviani do të bëhej perandori i parë romak me emrin August dhe gjithashtu faraoni i parë romak i Egjiptit, megjithëse nuk mori pjesë në ritet egjiptiane të kurorëzimit dhe as në adhurimin e demit Apis, dhe nuk e vizitoi më Egjiptin pas vitit 30 p.e.s. Përpara se të kthehej në Romë, Oktaviani e kaloi dimrin e vitit 30 p.e.s. në ishullin grek të Samosit. Në gushtin e vitit pasardhës, ai festoi tre triumfe në Romë për fitoret e tij në Iliri, Greqi dhe Egjipt. Ai dhe Agripa u zgjodhën konsuj për vitin 28 p.e.s., dhe iu dhanë kompetencat e një censori për të kryer regjistrimin e popullsisë.

Principati

Artikulli kryesor: Principati, Princeps

Shih më tepër: Mbretërimi i Augustit

Piktura freske në brendësi të Shtëpisë së Augustit, rezidencës së tij të supozuar, por të paverifikuar, në Kodrën Palatine gjatë mbretërimit të tij si perandor

Pas mposhtjes së Mark Antonit dhe Kleopatrës, Oktaviani mund të qeveriste të gjithë Republikën nën një principat jozyrtar, me veten si princeps («qytetar kryesues» ose «qytetar i parë»). Ai e arriti këtë gradualisht duke iu afruar senatit dhe popullit të Romës, ndërkohë që pretendonte se nuk synonte diktaturën ose monarkinë. Aristokratët me ndikim quheshin më parë princeps dhe Oktaviani e përqafoi këtë titull si pjesë të vetëprezantimit të tij si restaurues i Republikës.

Vitet e luftës civile e kishin lënë Romën në një gjendje pothuajse anarkie, por tradita republikane kundërshtonte autokracinë. Në të njëjtën kohë, Oktaviani nuk mund të hiqte dorë nga autoriteti i tij pa rrezikuar luftën. Senati dhe populli dëshironin një kthim drejt stabilitetit, ligjshmërisë tradicionale, civilizimit dhe sigurisë së zgjedhjeve të lira — të cilat, të paktën formalisht, do të mbaheshin nën Oktavianin, së shpejti princeps August. Formimi gradual i këtij regjimi përfshiu provë e gabim dhe eksperimentim, mbështetje popullore për hapa të sanksionuar ligjërisht, dhe kufizime të caktuara mandatesh për detyrat, ndoshta në një përpjekje të kujdesshme për të shmangur të njëjtin fat si babai i tij birësues Jul Çezari.

Marrëveshja e parë

Artikulli kryesor: Reformat kushtetuese të Augustit

Shih më tepër: Kushtetuta e Perandorisë Romake, Kushtetuta e Republikës Romake, Legatus Augusti pro praetore dhe E drejta romake

Kontrolli mbi provincat

Më 13 janar 27 p.e.s., Oktaviani bëri një shfaqje duke i kthyer pushtetin Senatit dhe duke hequr dorë nga provincat dhe ushtritë e tij. Megjithatë, ai ruajti besnikërinë e ushtarëve në shërbim dhe veteranëve. Karrierat e shumë klientëve dhe mbështetësve vareshin nga patronazhi i tij, pasi fuqia e tij financiare nuk kishte të barabartë. Senatorë të tjerë nuk shpenzuan për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e rrugëve në Itali në vitin 20 p.e.s., por Oktaviani mori përsipër drejtpërdrejt përgjegjësinë në emër të publikut. Monedha romake e emetuar në vitin 16 p.e.s. bëri të njohur përfshirjen e Oktavianit, pasi ai dhuroi sasi të mëdha parash për aerarium Saturni, thesarin publik.

Oktaviani si magjistrat. Koka prej mermeri e statujës u bë rr. 30–20 p.e.s., trupi u skulptua në shekullin II të e.s. (Muzeu i Luvrit, Paris)

Në një marrëveshje të njohur si "marrëveshja e parë", Oktaviani mundi të ruante pamjen e një kushtetute ende funksionale, pasi Senati i propozoi që ai të merrte përsëri kontrollin e provincave. Duke shtirur ngurrim, më 16 janar 27 p.e.s. ai pranoi një përgjegjësi dhjetëvjeçare për mbikëqyrjen e provincave që konsideroheshin kaotike. Provincat që iu dorëzuan atij përbënin një pjesë të madhe të botës romake, duke përfshirë Hispaninë, Galinë, Sirinë, Kilikinë, Qipron dhe Egjiptin. Për më tepër, komanda e këtyre provincave i dha atij kontroll mbi shumicën e legjioneve të Romës. Fuqia e Augustit mbështetej në fund të fundit në kontrollin e tij mbi ushtrinë romake.

Megjithatë, Augusti nuk kishte monopol mbi pushtetin politik dhe ushtarak. Senati kontrollonte ende Afrikën e Veriut, e njohur për prodhimin e grurit, si dhe Ilirinë dhe Maqedoninë, të rëndësishme strategjikisht. Megjithatë, Senati kontrollonte vetëm pesë ose gjashtë legjione të shpërndarë midis tre prokonsujve senatorë, krahasuar me njëzet legjionet nën kontrollin e Augustit, dhe kontrolli i tyre mbi këto rajone nuk përbënte një sfidë të konsiderueshme për autoritetin e tij. Ndarja e kontrollit midis senatorëve dhe prokonsujve kishte precedente, dhe Augusti përdori kuadrin ligjor republikan për të grumbulluar pushtet.

Ndërsa Augusti vepronte si konsull në Romë, ai dërgoi senatorë në provincat nën komandën e tij si përfaqësues të tij, për të menaxhuar çështjet provinciale. Senati zgjodhi guvernatorë për të mbikëqyrur provincat e mbetura. Augusti nxirrte udhëzime dhe edikte jo vetëm për legatët e tij, por edhe për prokonsuj të pavarur që qeverisnin provincat publike, të cilat nominalisht ishin nën kontrollin e Senatit. Kontrolli i Augustit mbi provinca të tëra ndiqte precedentët e epokës republikane për objektivin e kufizuar të sigurimit të paqes dhe krijimit të stabilitetit, ndërsa Pompeut i ishte dhënë një nivel i ngjashëm komande në të gjithë botën romake.

Titulli i Augustit

Artikulli kryesor: Augustus (titull)

Shih më tepër: Sebastos

Monedhë aureus e Augustit, prerë rr. 13 e.s., me mbishkrimin: Caesar Augustus Divi F Pater Patriae

Më 16 janar 27 p.e.s. Senati i dha Oktavianit titullin e ri augustus («i nderuar»). Ishte një titull i autoritetit fetar dhe jo politik, dhe tregonte se Oktaviani tashmë i afrohej hyjnisë. Perandorët romakë të mëvonshëm trashëguan nderin augustus dhe ai u bë titulli i tyre kryesor. Një mundësi tjetër për titullin, ai i Romulit, sipas themeluesit legjendar të Romës, lidhej shumë fort me monarkinë, një asociim që Oktaviani kërkonte ta shmangte. Senati gjithashtu konfirmoi pozicionin e tij si princeps senatus («kryetar i Senatit»). Tani Augusti e paraqiste veten si Imperator Caesar divi filius («Komandanti Cezar, bir i të hyjnizuarit»), duke u mburrur me lidhjen e tij familjare me Jul Çezarin e hyjnizuar. Përdorimi i imperator nënkuptonte një lidhje të përhershme me traditën romake të fitores. Augusti e shndërroi Caesar, një kognomen i një dege të familjes juliane, në një linjë të re perandorake familjare që filloi me të.

Harqi i Augustit në Rimini (Ariminum), kushtuar Augustit nga Senati në 27 p.e.s., është ndër harqet triumfale romake më të vjetra të ruajtura në Itali.

Senati i lejoi Augustit të varte corona civica («kurora qytetare») mbi derën e tij dhe të zbukuronte portat e shtëpisë me dafina. Ai hoqi dorë nga shfaqja e shenjave të pushtetit, si mbajtja e skeptrit, veshja e një diademe ose e kurorës së artë dhe e togës së purpurt të Jul Çezarit. Megjithatë, Senati i dha atij një mburojë të artë të vendosur në sallën e mbledhjeve të Kurisë, me mbishkrimin virtus, pietas, clementia, iustitia («trimëri, përkushtim, mëshirë dhe drejtësi»). Në verën e vitit 27 p.e.s. ai la Romën dhe udhëtoi drejt Galisë. Nga viti 26 deri në 24 p.e.s. ai qeverisi Perandorinë nga Tarraco në Hispaninë romake, duke mbikëqyrur fushatat ushtarake në gadishullin Iberik derisa u kthye në Romë.

Rregullimi i dytë

Artikulli kryesor: Reformat kushtetuese të Augustit

Lexo më tepër: Kushtetuta e Perandorisë Romake

Portretet e Augustit e paraqesin perandorin me tipare të idealizuara.

Deri në vitin 23 p.e.s., disa prej implikimeve jorepublikane të rregullimit të parë po bëheshin të dukshme. Konsullatat e pandërprera të Augustit tërhiqnin vëmendjen te dominimi i tij de facto mbi politikën dhe përgjysmonin mundësitë e të tjerëve për të arritur atë që nominalisht mbeti pozicioni kryesor në shtetin romak. Dëshira e tij që nipi i tij Mark Klaudi Marcelli (Marcus Claudius Marcellus) të merrte përfundimisht principatin në radhën e tij krijoi gjithashtu probleme. Për të sinjalizuar pajtimin me aristokratët prorepublikanë, Augusti emëroi bashkëkonsull për vitin 23 p.e.s. republikanin e njohur Gnei Kalpurni Pizon (Gnaeus Calpurnius Piso), i cili kishte kundërshtuar Jul Çezarin dhe kishte mbështetur vrasësit e tij, pasi kandidati i tij Aul Terenci Varro Murena (Aulus Terentius Varro Murena) vdiq papritur.

Dorëheqja nga konsullata

Në fund të pranverës Augusti u sëmur rëndë, me sa duket nga një sëmundje e mëlçisë. Duke pritur vdekjen e tij, ai mori masat për të siguruar vazhdimësinë e principatit, duke zbutur njëkohësisht dyshimet e senatorëve për qëndrimet e tij antirepublikane. Ai u përgatit t'ia linte unazën me vulë mikut dhe gjeneralit të tij Agripa, por bashkëkonsullit Pizon i dorëzoi të gjithë dokumentet zyrtare, një pasqyrë të financave publike dhe autoritetin mbi trupat në provinca. Marcelli, nipi që supozohej të ishte i favorizuari i Augustit, mbeti duarbosh. Kjo i befasoi shumë, të cilët prisnin që Augusti të emëronte një trashëgimtar të pozicionit të tij si perandor jozyrtar.

Augusti u dha trashëgimtarëve të caktuar vetëm prona dhe pasuri, pasi një sistem i dukshëm i trashëgimisë perandorake të institucionalizuar do të kishte provokuar rezistencë dhe armiqësi te romakët me mendësi republikane, të cilët i trembeshin monarkisë. Duket se Augusti nuk e shihte Marcellin nëntëmbëdhjetëvjeçar si të gatshëm për të trashëguar epërsinë e tij politike. Megjithatë, duke i dhënë unazën me vulë Agripës, Augusti u dha legjioneve sinjalin se Agripa ishte një pasardhës i mundshëm të cilit duhej t'i bindeshin, pavarësisht procedurës kushtetuese.

Kameoja Blacas që e paraqet Augustin me një gorgoneion mbi një kameo sardoniksi me tri shtresa, dhe me një diademë që iu shtua gjatë mesjetës, si dhe punimi origjinal i datuar në vitet 20–50 e.s.

Sëmundja e perandorit u zbut nën kujdesin e mjekut të tij personal Anton Musa (Antonius Musa), dhe menjëherë pas kësaj, më 1 korrik 23 p.e.s., Augusti hoqi dorë nga konsullata. Ai do të shërbente si konsull vetëm edhe dy herë të tjera, në vitet 5 dhe 2 p.e.s., të dyja herët për të futur në jetën publike nipërit e tij. Dorëheqja e Augustit nga konsullata i mundësoi atij të ushtronte një patronazh më të gjerë brenda klasës senatoriale, ndërkohë që u dha senatorëve të tjerë një shans më të mirë për t'u bërë konsull. Sidoqoftë, Augusti dëshironte të mbante imperium konsullor në të gjithë perandorinë, gjë që çoi në një kompromis tjetër mes tij dhe Senatit romak, i njohur si rregullimi i dytë. Çështja e Mark Primusit

Pasi Augusti hoqi dorë nga konsullata vjetore, ai nuk mbante më një post zyrtar për të qeverisur shtetin. Megjithatë, pozita e tij dominuese mbeti e pandryshuar në provincat «perandorake», ku ai vazhdonte të ishte prokonsull. Kur mbante çdo vit detyrën e konsullit, ai kishte pushtetin të ndërhynte në çështjet e prokonsujve të tjerë provincialë të emëruar nga Senati në të gjithë perandorinë, kur e quante të nevojshme.

Më vonë u shfaq një problem i dytë që tregonte nevojën për marrëveshjen e dytë, në atë që u bë e njohur si «çështja e Mark Primusit». Në fund të vitit 24 ose në fillim të vitit 23 p.e.s., u ngritën akuza kundër Mark Primusit, ish-guvernator prokonsullor i Maqedonisë, për zhvillimin e një lufte pa miratimin e Senatit kundër mbretërisë odrise të Thrakës, mbreti i së cilës ishte aleat i Romës. Lucius Licinius Varro Murena e mbrojti Primusin, duke argumentuar se Augusti e kishte urdhëruar Primusin të sulmonte shtetin klient. Më vonë, Primusi dëshmoi se urdhrat kishin ardhur nga Marceli, i vdekur së fundmi. Urdhra të tillë sugjeronin se Augusti synonte që nipi i tij të zinte vendin e tij si princeps dhe të vendoste një monarki mbi Romën, dhe do të ishin konsideruar një shkelje e prerogativave të Senatit sipas marrëveshjes së vitit 27 p.e.s., pasi Maqedonia ishte një provincë nën juridiksionin senatorial, jo nën autoritetin perandorak të Augustit.

Augusti si Jupiter, duke mbajtur një skeptër dhe një sferë (gjysma e parë e shekullit I e.s.), Muzeu i Ermitazhit

Situata ishte aq serioze sa Augusti u paraqit në gjyq, edhe pse nuk ishte thirrur si dëshmitar. Nën betim, ai deklaroi se nuk kishte dhënë një urdhër të tillë. Murena nuk e besoi dëshminë e Augustit dhe u revoltua nga përpjekja e tij për të minuar gjyqin duke përdorur auctoritas-in e tij. Ai kërkoi të dinte pse Augusti ishte paraqitur në gjyq; Augusti u përgjigj se kishte ardhur në interes të publikut. Juritë e shpallën Primusin fajtor, ndonëse disa votuan për ta liruar, çka sugjeron se disa nuk i besonin pretendimet e Augustit.

Autoriteti prokonsullor i zgjeruar

Senati negocioi marrëveshjen e dytë me Augustin, pjesërisht për të qetësuar konfuzionin dhe për të formalizuar autoritetin e tij ligjor për të ndërhyrë në provincat senatoriale, duke i dhënë atij një formë të përgjithshme të imperium proconsulare («pushtet prokonsullor») që zbatohej në të gjithë perandorinë, jo vetëm në provincat e tij. Për më tepër, Senati e zgjeroi imperiumin prokonsullor të Augustit në imperium proconsulare maius («pushtet prokonsullor më i madh»). Kjo formë e imperiumit prokonsullor ishte e zbatueshme në të gjithë perandorinë dhe në fakt i dha Augustit pushtet kushtetues më të lartë se ai i të gjithë prokonsujve të tjerë. Augusti qëndroi në Romë gjatë procesit të rinovimit dhe siguroi mbështetjen e veteranëve për rinovimin e imperium maius prokonsullor të tij në vitin 13 p.e.s., duke u dhënë atyre dhurata bujare.

Kompetenca shtesë

Portret i Augustit. Kameo sardonikse; montim prej argjendi të praruar me perla, safirë dhe rruaza qelqi të kuq, shekujt XVI–XVII.

Koka e statujës Via Labicana Augustus, që e paraqet perandorin si pontifex maximus, vepër artistike romake e periudhës së vonë augusteane, dekada e fundit e shekullit I p.e.s.

Pushtetet e tribunëve

Gjatë marrëveshjes së dytë, Augustit iu dha gjithashtu pushteti i një tribuni (tribunicia potestas) për gjithë jetën, ndonëse jo titulli zyrtar i tribunëve. Për disa vite, Augusti kishte marrë tribunicia sacrosanctitas, imunitetin që i jepej një tribuni të plebejve. Tani ai vendosi të merrte pushtetet e plota të magistraturës, të rinovuara çdo vit, përgjithmonë. Ligjërisht, ajo ishte e mbyllur për patricët, status që Augusti e kishte fituar kur u adoptua nga Jul Çezari. Ky pushtet i lejoi atij të thërriste Senatin dhe popullin kur të dëshironte, të parashtronte çështje para tyre dhe të vinte veton ndaj vendimeve të tyre, të kryesonte zgjedhjet dhe të fliste i pari në çdo mbledhje. Grumbullimi i pushteteve tribunale nga Augusti bëri që detyra e tribunus plebis të humbte prestigjin, ndaj ai e ringjalli rëndësinë e saj duke e bërë atë një emërim të detyrueshëm për çdo plebe që dëshironte preturën.

Pushtetet e censorit

Në pushtetin tribunik të Augustit bënin pjesë gjithashtu kompetenca që zakonisht rezervoheshin për censorin romak; këto përfshinin të drejtën për të mbikëqyrur moralin publik dhe për të shqyrtuar ligjet për të siguruar që ato ishin në interes të publikut, si dhe mundësinë për të kryer një census dhe për të përcaktuar përbërjen e Senatit. Nuk kishte precedent në sistemin romak për bashkimin e pushteteve të tribunit dhe të censorit, dhe as Augusti nuk u zgjodh kurrë në detyrën e censorit. Jul Çezarit i ishin dhënë pushtete të ngjashme, me të cilat ai kishte për detyrë të mbikëqyrte moralin e shtetit. Megjithatë, ky pozicion nuk përfshinte aftësinë e censorit për të kryer censusin dhe për të përcaktuar listën e Senatit. Duke iu drejtuar ndjenjave patriotike, Augusti thuhet se përdori pushtetet censoriane për të ndaluar çdo veshje, përveç togës klasike, për ata që hynin në Forumin. Megjithatë, pushtetet e censurës mund të kenë qenë vetëm të përkohshme ose madje të refuzuara nga Augusti.

Imperiumi mbi qytetin e Romës

Senati i dha gjithashtu Augustit imperium ekskluziv brenda qytetit të Romës. Tradicionalisht, prokonsujt humbnin imperium e tyre kur kalonin pomerium—kufirin e shenjtë të Romës—dhe hynin në qytet. Në këto situata, Augusti kishte pushtetin tribunik, por konsujt kishin autoritet më të madh. Ndërsa të tjerët zakonisht i bindeshin dëshirave të tij për shkak të autoritetit të tij (auctoritas), mund të kishte disa vështirësi. Në vitin 23 ose 19 p.e.s., Senati votoi që imperium proconsulare maius i Augustit ('pushteti prokonsullor suprem') të mos skadonte kur ai ndodhej brenda mureve të qytetit. Forcat e armatosura të qytetit më parë kishin qenë nën kontrollin e pretorëve urbanë dhe të konsujve, por tani kaluan nën autoritetin e vetëm të Augustit.

Triumfi romak

Shih më tepër: Sundimi i Augustit, Triumfi romak, Nderimet triumfale romake

Pas vitit 19 p.e.s., Augustit i atribuohej merita për çdo fitore ushtarake romake, sepse shumica e ushtrive të Romës ishin të vendosura në provincat perandorake të mbikëqyrura nga legati, zëvendësit e tij provincialë. Nëse një betejë zhvillohej në një provincë senatoriale, imperium maius prokonsullor i Augustit i mundësonte atij të merrte komandën dhe meritën për çdo fitore të madhe. Me pak përjashtime, Augusti ishte i vetmi person që mund të merrte një triumf, një traditë që thuhet se nisi me Romulin, mbretin e parë legjendar të Romës. Për festimin e fitores së tij kundër Garamantëve në Libinë romake në vitin 19 p.e.s., Lucius Cornelius Balbus ishte personi i fundit jashtë familjes së Augustit që mori një triumf. Tiberiusi, djali më i madh i Livia Drusilla nga martesa e saj e parë, mori triumfe në vitin 7 p.e.s. dhe në vitin 12 e.s., përkatësisht për fitoret në Germaninë romake dhe në Iliri (Panonia). Për fushatën e fundit, nipi i tij Germaniku mori në vend të kësaj ornamenta triumphalia ('nderime triumfale'), një preturë dhe të drejtën për të kandiduar për konsullatë megjithë moshën e tij të re.

Diplomacia

Shih më tepër: Marrëdhëniet indo-romake, Marrëdhëniet romano-iraniane, Marrëdhëniet romake me armenët, Marrëdhëniet romake me Nubinë, Kontaktet gjermano-romake, Marrëdhëniet sino-romake, Rruga detare e mëndafshit, Amicitia

Augusti priti të dërguar nga vise aq larg në lindje sa India, ndërsa oborri i tij përfshinte të mërguar politikë nga vise po aq larg në veri sa Ishujt Britanikë, mes të cilëve krerët fisnorë Dubnovellaunus dhe Tincomarus. Ambasadat e huaja zakonisht shkonin drejtpërdrejt te Augusti dhe jo te Senati, megjithëse Augusti tregohej i kujdesshëm për të respektuar Senatin në raste të caktuara. Për shembull, në vitin 20 p.e.s. ai i dërgoi ambasadorët e Parthisë te Senati, por Senati i ktheu sërish te Augusti që të negocionin vetëm me të. Njësoj si në rastin e shteteve kliente romake dhe të vendeve të huaja, përfaqësues nga provincat dhe komunat gjysmëautonome udhëtonin drejt oborrit perandorak, ndërsa administrata e tij zhvendosej në vende të ndryshme të Perandorisë. Në vitin 8 e.s., Augusti, tashmë i moshuar, ua ngarkoi tre ish-konsujve punën rraskapitëse të menaxhimit të ambasadave të huaja dhe u dha atyre pushtetin për të marrë të gjitha vendimet që nuk kërkonin mbikëqyrjen e tij ose të Senatit.

Komploti, titujt dhe ndarja e pushtetit

Shih më tepër: Sundimi i Augustit

Statujë kolosale e Augustit nga Augusteumi i Herkulaneumit, e ulur dhe me kurorë dafine

Shumë nga hollësitë politike të zgjidhjes së dytë duket se i kishin shpëtuar të kuptuarit të mbështetësve plebejë të Augustit, duke i shtyrë ata të këmbëngulnin për pjesëmarrjen e tij në çështjet perandorake dhe herë pas here të formonin turma të dhunshme. Kur Augusti refuzoi të paraqitej si kandidat për konsull në vitin 22 p.e.s. dhe udhëtoi për në Siçili për një tur tjetër të Perandorisë, Comitia centuriata votoi në mungesë të tij që ai të shërbente si bashkëkonsull për vitin pasardhës, megjithëse nuk ishte një nga kandidatët. Një trazirë shpërtheu në Romë kur vetëm një konsull, Mark Loliusi, mori detyrën më 1 janar 21 p.e.s., dhe fraksionet e dy kandidatëve të mbetur luftuan me njëri-tjetrin. I tërbuar, Augusti i thirri të dy kandidatët në Siçili dhe vendosi që njëri prej tyre të shërbente si bashkëkonsull i Loliusit.

Një mungesë ushqimore në Romë gjatë vitit 22 p.e.s. shkaktoi panik të përhapur, pasi shumë plebejë urbanë kërkuan që Augusti të merrte pushtete diktatoriale për të mbikëqyrur personalisht krizën. Pas një shfaqjeje teatrale refuzimi përpara Senatit, Augusti më në fund pranoi autoritetin mbi furnizimin me grurë të Romës përmes imperiumit të tij prokonsullor ekzistues dhe e përfundoi krizën pothuajse menjëherë. Një krizë tjetër ushqimore në vitin 8 e.s. e shtyu Augustin të krijonte një praefectus annonae, një prefekt i përhershëm që kishte për detyrë të siguronte furnizimet ushqimore për Romën.

Pushtetet e gjera të Augustit shqetësuan disa njerëz, dhe kjo arriti kulmin me komplotin e supozuar të Fanius Cepionit. Diku përpara 1 shtatorit 22 p.e.s., njëfarë Kastriciusi i dha Augustit informacione për një komplot të udhëhequr nga Fanius Cepioni. Komplotistët, mes të cilëve ishte konsulli Murena në çështjen e Mark Primusit, u gjykuan në mungesë, me Tiberin në rolin e prokurorit; porotë i shpalli fajtorë, por verdikti nuk ishte unanim. Të gjithë të akuzuarit u ekzekutuan për tradhti sapo u kapën, pa dhënë kurrë dëshmi në mbrojtje të tyre. Augusti u kujdes që fasada e qeverisjes së Republikës Romake të vazhdonte, duke i fshehur në mënyrë efektive ngjarjet.

Në vitin 19 p.e.s., Senati i dha Augustit imperium consulare maius, pushtete prokonsullore shtesë përveç atyre të marra në vitin 23 p.e.s., një rast tjetër i fitimit të pushtetit nga poste që nuk i mbante, tani plotësisht të zbatueshme për Italinë dhe Romën. Për të qetësuar popullin e shqetësuar, Augustit iu lejua të vishte shenjat e konsullit në publik dhe përpara Senatit, të ulej në karrigen simbolike midis dy konsujve dhe të mbante fasces magjistrale. Më 6 mars 12 p.e.s., pas vdekjes së Lepidit, ai mori postin e pontifex maximus, kryeprift i Kolegjit të Pontifëve. Më 5 shkurt 2 p.e.s., Senati i dha Augustit titullin pater patriae ('at i atdheut'), i cili më pas u gdhend në vende të ndryshme në Romë, si në dhomat e Senatit në Forumin romak.

Bust i Augustit me Kurorën Qytetare, në Gliptotekën e Mynihut

Historiani Ronald Syme shkroi se vdekja e Augustit mund ta linte Romën të ekspozuar ndaj një lufte tjetër civile, duke pasur parasysh kujtesën publike të luftërave të fundit dhe {{ill|Vrasja e Jul Çezarit|en|Caesar's assassination|lt=vrasjen e Çezarit]]. Ndoshta gjatë viteve 20 p.e.s. dhe me siguri deri në vitin 18 p.e.s., Senati i dha Agripës imperium prokonsullor për pesë vjet, të ngjashëm me pushtetin e Augustit, për të siguruar stabilitetin kushtetues. Kjo dhënie ndoshta përfshinte provincat perandorake të Augustit, por ndoshta jo autoritetin mbi provincat senatoriale. Ashtu si Augusti, edhe Agripës iu dhanë pushtetet e tribunatit.

Lufta dhe zgjerimi

Artikulli kryesor: Luftërat e Augustit

Shih më tepër: Marrëdhëniet romako-iraniane, Politika lindore e Augustit, Pushtimi romak i Recisë dhe Alpeve, Luftërat romako-partike, Fushatat romake në Gjermani (12 p.e.s. – 16 e.s.), Fushata e Drususit në Gjermani, Bellum Batonianum, Ushtria e Perandorisë Romake

Një fragment i një statuje kalorësore të Augustit, shekulli I p.e.s., Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Athinës

Deri në vitin 13 e.s., trupat e Augustit e kishin shpallur imperator 21 herë pas betejave të suksesshme. Kapitulli i katërt i kujtimeve të tij mbi arritjet, që u botuan publikisht dhe njihen si Res Gestae, u kushtohet fitoreve ushtarake dhe nderimeve të tij. Augusti promovoi gjithashtu idealin e një qytetërimi romak më të lartë, një ndjenjë që poeti Virgjili ia atribuoi një paraardhësi legjendar të Augustit. Të gjitha klasat në Romë, me sa duket, kërkonin ekspansionizëm, dhe ky impuls merr miratim hyjnor në Eneidën e Virgjilit, ku Jupiteri i premton Romës imperium sine fine ('sovranitet pa fund').

Në fund të mbretërimit të Augustit, ushtritë e tij kishin pushtuar Hispaninë veriore (Spanja dhe Portugalia e sotme) dhe rajonet alpine të Recisë dhe Norikut (Zvicra, Bavaria, Austria dhe Sllovenia e sotme), Ilirikun dhe Panoninë (Shqipëria, Kroacia, Hungaria dhe Serbia e sotme, etj.), si dhe kishin zgjeruar kufijtë e Afrikës Prokonsullore drejt lindjes dhe jugut. Judeja iu shtua provincës së Sirisë kur Augusti rrëzoi mbretin vasal Herod Arkelaun. Pasi Senati ia caktoi Sirinë Augustit në vitin 27 p.e.s., ajo u qeveris fillimisht nga legatë nën Agripën dhe më pas nga një prefekt i lartë i rangut kalorës. Në vitin 6 e.s., Augusti caktoi gjithashtu një guvernator kalorës në Sardenjë, pasi sulmet e piratëve bënë të nevojshme praninë e trupave të vendosura atje.

Në vitin 25 p.e.s., romakët e bënë Galatinë (pjesë e Turqisë së sotme) një provincë pa asnjë përpjekje ushtarake, pas vrasjes së mbretit të saj, Amintës, ndërsa në vitin 19 p.e.s. Agripa përfshiu Asturinë dhe Kantabrinë (në Spanjën e sotme) në provincat e Hispanisë dhe Luzitanisë. Ky rajon doli të ishte një burim i madh financimi për fushatat e ardhshme ushtarake të Augustit, pasi ishte i pasur me depozita minerale që mund të shfrytëzoheshin në projektet minerare romake. Pushtimi i popujve të Alpeve në vitin 15 p.e.s., pas humbjes katastrofike të Lolliusit, ishte një fitore tjetër e rëndësishme për Romën, pasi krijoi një zonë tampon të gjerë territoriale midis qytetarëve romakë të Italisë dhe armiqve të Romës në Germaninë veriore. Horaci i kushtoi një odë fitores, ndërsa Trofeu monumental i Augustit u ndërtua në La Turbie pranë Monakos për të përkujtuar këtë ngjarje.

Busti i Tiberit, një komandant i suksesshëm ushtarak nën Augustin, i caktuar si trashëgimtar dhe pasardhës i tij, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagë

Kapja e rajonit alpin shërbeu gjithashtu për ofensivën e radhës në vitin 12 p.e.s., kur Tiberi dhe Drusi, djemtë e gruas së tij Livia Drusilës nga martesa e saj e mëparshme, nisën ofensiva përkatësisht kundër fiseve panoniane të Ilirikut dhe kundër fiseve gjermanike të Rajnalandës lindore. Të dyja fushatat ishin të suksesshme, pasi forcat e Drusit arritën lumin Elba deri në vitin 9 p.e.s. Drusi vdiq pak më pas nga një plagë që pësoi kur ra nga kali. Tiberi u nis me nxitim nga Italia për në Gjermani për të parë vëllain e tij dhe e shoqëroi trupin e Druzit deri në Romë, ku ai dhe Augusti mbajtën fjalimet e funeralit për Druzin. Pasi fiset ilire u ngritën në krye në Ilirik në vitin 6 e.s., forcat e Tiberit dhe të Germanikut e shtypën kryengritjen e tyre në vitin 9 e.s. Kjo ishte kryengritja e vetme e madhe brenda territorit provincial romak që nga koha kur Augusti u bë perandor, dhe në atë pikë ai e kishte reduktuar ushtrinë e përhershme romake nga rreth 500.000 ushtarë gjatë luftërave civile në 300.000 ushtarë, të përdorur kryesisht për pushtime të huaja.

Për t'i mbrojtur territoret lindore të Romës nga Perandoria Parthiane, Augusti u mbështet te shtetet kliente lindore që vepronin si tamponë territorialë dhe zona që mund të ngrinin trupat e tyre për mbrojtje. Augusti vendosi një ushtri romake në Siri, ndërsa Tiberi negocioi me partët si diplomat i Romës në Lindje. Më pas Tiberi e riktheu Tigranin V në fronin e Armenisë në vitin 20 p.e.s., duke i vënë vetë kurorën mbi kokë.

Në vitin 20 p.e.s. Augusti negocioi me Fraatin IV të Partisë për kthimin e shenjave ushtarake të humbura nga Krasusi në Betejën e Karrës, një fitore simbolike dhe një nxitje e madhe e moralit për Romën. Historianët Werner Eck dhe Sarolta Takács pohojnë se kjo ishte një zhgënjim i madh për romakët që kërkonin të hakmerreshin për disfatën e Krasusit me mjete ushtarake. Megjithatë, Augusti e përdori kthimin e shenjave si propaganda që simbolizonte nënshtrimin e Partisë ndaj Romës. Ngjarja u kremtua në art, si në zbukurimin e parzmores në statujën e njohur si Augusti i Prima Porta, dhe në monumente si Tempulli i Marsit Hakmarrës, i ndërtuar për të mbajtur shenjat. Pasi Fraati V i Partisë arriti ta shkëpuste Armeninë nga kontrolli romak, Augusti dërgoi nipin e tij Gai Çezarin me një ushtri në Siri në vitin 1 p.e.s., duke ndërmarrë një fushatë presioni diplomatik që në vitin 2 e.s. e bindi Fraatin V të pranonte kërkesat romake.

Der siegreich vordringende Hermann (Hermani fitimtar që përparon), paraqitje e Betejës së Pyllit Teutoburg, nga Peter Janssen, 1873

Partia përbënte një kërcënim për Romën në Azinë Jugperëndimore, por shqetësimi më i ngutshëm ishte fronti i betejës përgjatë lumenjve Rin dhe Danub. Gjatë triumviratit, fushatat e Oktavianit kundër fiseve në Dalmaci ishin hapi i parë në zgjerimin e zotërimeve romake deri në Danub. Armiqtë e Romës në Germani ripushtonin pothuajse vazhdimisht territoret e pushtuara. Në Betejën e Pyllit Teutoburg në vitin 9 e.s., Arminiusi, udhëheqësi i heruskëve, shkatërroi tri legjione të tëra të udhëhequra nga Publius Kuintilius Varus. Augusti u hakmor duke e dërguar Tiberin në Rajnland për ta paqësuar në vitet 10 dhe 11 e.s., dhe këto fushata patën njëfarë suksesi. Megjithatë, Augusti e këshilloi Tiberin kundër pushtimeve të mëtejshme pas disfatës në Teutoburg, dhe romakët braktisën zgjerimin në Gjermani përtej Rinit. Edhe pse Augusti e vajtoi humbjen, Res Gestae e tij thotë vetëm se ai e paqësoi Germaninë deri në grykëderdhjen e Elbës. Nën pasardhësin e Augustit, Tiberin, gjenerali romak Germaniku përfitoi nga një luftë civile e keruskëve mes Arminit dhe Segestesit, duke e mundur Arminin në Idistaviso në vitin 16 e.s.

Muziris në Mbretërinë Çera të Indisë Jugore, siç paraqitet në Tabula Peutingeriane, me paraqitjen e tempullit të Augustit (Templum Augusti)

Roma përjetoi gjithashtu humbje në jug, në Arabinë e Lumtur, përballë Mbretërisë së Sabës (në Jemenin e sotëm). Në vitin 26 p.e.s. Augusti urdhëroi Gaius Aelius Gallus, prefekt i Egjiptit, të pushtonte Arabinë e Jugut me trupa romake të mbështetur nga njësi ndihmëse hebreje dhe arabe nabatease. Synimi ishte të pushtonin sabaejtë ose t'i detyronin ata të pranonin statusin e shtetit klient, që Roma të fitonte një pjesë të tregtisë së tyre fitimprurëse me Indinë. Forcat romake vendosën rrethimin mbi Marib, por u tërhoqën në Hixhaz (nën kontrollin e aleatëve nabateas) pas mungesës së furnizimeve me ujë. Kjo fushatë mund të ketë qenë pjesë e një përpjekjeje të dështuar për të sulmuar krahun e Perandorisë Partike, duke marrë parasysh se Augusti e nxiti Tiridatesin II të Partisë të pushtonte Mesopotaminë dhe të rimarrte fronin po atë vit.

Augusti urdhëroi Gaius Petronius, pasardhësin e Aelius Gallus si prefekt i Egjiptit, të pushtonte Etiopinë, pasi mbretëresha Amanirenas e Mbretërisë së Kushit (në Sudanin e sotëm) pushtoi Egjiptin romak në vitin 24 p.e.s. dhe plaçkiti Aswanin dhe Filae. Romakët kundërsulmuan, plaçkitën Napatën në Nubi para se të tërhiqeshin, por Amanirenas pushtoi sërish Egjiptin në vitin 22 p.e.s. dhe kërcënoi Primis (Kasr Ibrimi i sotëm). Pasi Petronius përballoi një sulm kushit, Amanirenas dërgoi diplomatë për të negociuar një traktat paqeje me Augustin në ishullin Samos. Traktati vendosi Maharraqa si kufirin e ri me Kushin, zvogëloi shumën e tributit romak të mbledhur nga Kushi, dhe garantoi marrëdhënie tregtare paqësore mes Egjiptit dhe Nubisë. Në Magrebin e Afrikës së Veriut, Cossus Cornelius Lentulus shtypi një kryengritje të getulëve kundër Juba II të Mauretanisë në vitin 6 e.s.

Vdekja dhe pasardhja

Artikulli kryesor: Sundimi i Augustit

Shih më tepër: Dinastia Julio-Klaudian dhe Pema familjare e Julio-Klaudianëve

Sëmundja e Augustit në vitin 23 p.e.s. theksoi problemin e pasardhjes. Për të garantuar stabilitetin, ai duhej të caktonte një trashëgimtar. Kjo duhej bërë në mënyrë delikate, që të mos ngjallte frikë nga monarkia. Nëse dikush do të zinte vendin e Augustit në pushtet, ai së pari duhej të njihej si i merituar.

Kërkimi për një trashëgimtar

Majtas: Julia, e bija e Augustit; një bust romak i ruajtur në Muzeun Saint-Raymond në Francë

Djathtas: Mark Vipsan Agripa, dhëndri dhe njeriu i besuar i Augustit; një bust romak në Muzeun e Luvrit në Paris, Francë

Disa historianë argumentojnë se Augusti favorizonte nipin e tij, Marcellusin, i cili ishte martuar me Juliën, të bijën e Augustit, ndërsa të tjerë argumentojnë se ai preferonte Mark Vipsan Agripën, i cili ishte njeriu i dytë në pushtet pas Augustit dhe një komandant ushtarak i respektuar. Pasi Marcellus vdiq në vitin 23 p.e.s., Augusti e martoi sërish të bijën e tij, Juliën, me Mark Vipsan Agripën në vitin 21 p.e.s. Nga ky bashkim lindën pesë fëmijë: tre djem dhe dy vajza. Në vitin 18 p.e.s., Agripës iu dha një emërim pesëvjeçar për provincat lindore, me imperium prokonsullor dhe gjithashtu me tribunicia potestas, të cilën e zotëronte Augusti. Kjo dhënie tregoi favorin e Augustit, por zemëroi disa senatorë konservatorë.

Augusti adoptoi nipërit e tij, Gain dhe Luciusin, duke treguar qartë synimin për t'i bërë trashëgimtarë të tij. Ai shërbeu si konsull në vitet 5 dhe 2 p.e.s., për t'i futur vetë në karrierat e tyre politike. Gai ishte konsull për vitin 1 e.s.; Augusti e bëri të priste derisa mbushi 21 vjeç, ndërsa Lucius vdiq para konsullatës së tij të caktuar. Augusti tregoi favor edhe ndaj djemve të bashkëshortes së tij, Tiberiusit dhe Drususit, duke u dhënë poste publike, ndërkohë që dukej se favorizonte Drususin. Tiberius u martua me Vipsania Agripinën, vajzën më të madhe të Agripës, ndërsa Drusus u martua me Antonian, mbesën e Augustit. Pasi Agripa vdiq në vitin 12 p.e.s., Augusti urdhëroi Tiberiusin të divorcohej nga Vipsania dhe të martohej me Juliën, e cila tani ishte e ve. Martesa e Drususit me Antonian konsiderohej një bashkim i pathyeshëm, ndërsa Vipsania konsiderohej më pak e rëndësishme. Drusus vdiq në vitin 9 p.e.s.

Tiberi, trashëgimtari i Augustit

Gemma Augustea, një sardoniks me dy shtresa që paraqet Augustin të ulur pranë perëndeshës Roma, me Augustin të njëjtësuar me Jupiterin, ndërsa vështron një figurë që udhëton në një qerre (ndoshta trashëgimtari i tij Tiberi, duke festuar triumfin e tij për fitoret në Germani), 9–12 e.s., Muzeu i Historisë së Artit, Vjenë

Tiberi gëzoi të njëjtat fuqi tribunale si Augusti që nga viti 6 p.e.s., por pak kohë më pas u tërhoq në jetë private, sipas burimeve pa dashur më asnjë rol në politikë. Martesa e dështuar me Julinë dhe zilia ndaj djemve të saj, Gaius dhe Lucius, mund të kenë kontribuar në largimin e Tiberit. Augusti e dëboi vajzën e tij për kurorëshkelje në vitin 2 p.e.s., por i futi nipërit e tij në kolegjin e priftërinjve që në moshë të re dhe i prezantoi me ushtrinë në Galinë.

Pas vdekjes së Luciusit në vitin 2 e.s. dhe të Gaiusit në vitin 4 e.s., Augusti e thirri Tiberin përsëri në Romë në qershor të vitit 4 e.s. dhe e adoptoi, me kusht që Tiberi të adoptonte nipin e tij Germanikun. Kjo vazhdoi traditën e paraqitjes së të paktën dy brezave trashëgimtarësh. Në vitin 4 e.s., Tiberit iu dha gjithashtu tribunicia potestas dhe një post prokonsullor në Gjermani; për përpjekjet e tij atje dhe në Iliri, ai më në fund festoi triumfin. Deri në vitin 13 e.s., ai kishte marrë imperium maius proconsulare, të barabartë me atë të Augustit.

Augusti i hyjnizuar qëndron mbi Tiberin dhe julio-klaudianë të tjerë në veprën Kameoja e Madhe e Francës, shekulli I e.s.

I vetmi pretendues tjetër i mundshëm ishte Agrippa Postumus, nipi më i vogël i Augustit. Megjithatë, Augusti e kishte dëbuar atë në Sorrento në vitin 6 e.s. dhe më pas në Planasia në vitin 7 e.s. Senati e bëri të përhershëm dëbimin e tij, dhe Augusti e mohoi zyrtarisht si të tijin për shkak të karakterit të tij të dobët dhe përfshirjes së dyshuar në një komplot. Pasi Tiberi pasoi Augustin, ka shumë të ngjarë që ai të ketë urdhëruar vrasjen e tij në mërgim.

Vdekja e Augustit

Më 19 gusht të vitit 14 e.s., Augusti vdiq në Nola, ku kishte vdekur edhe i ati i tij. Si Taciti ashtu edhe Dion Kasi pohuuan se Livia e kishte helmuar atë. Megjithatë, shumë historianë e hedhin poshtë si trillim pretendimin se ai u helmua, i sajuar për të diskredituar të birin e saj, Tiberin. Livia kishte qenë prej kohësh objekt i thashethemeve të ngjashme (ndoshta të rreme) për helmim. Nëse pranohet se ai u helmua, është e mundur që Livia t'i ketë dhënë një fik të helmuar për t'i shpejtuar vdekjen. Shëndeti i Augustit ishte përkeqësuar në muajt para vdekjes së tij dhe ai ishte përgatitur për një kalim të qetë të pushtetit te Tiberi.

Mauzoleumi i Augustit i restauruar, 2021

Fjalët e tij të fundit të famshme ishin: «A e luajta mirë rolin? Atëherë duartrokisni ndërsa po dal» (Acta est fabula, plaudite). Një kortezh i madh i njerëzve në zi udhëtoi me trupin e Augustit nga Nola në Romë, ndërsa ditën e varrimit të tij të gjitha bizneset mbetën të mbyllura. Tiberi dhe i biri i tij, Drusi, mbajtën fjalimin përkujtimor duke qëndruar mbi dy rostra. Trupi i Augustit u vendos në arkivol dhe u kremua mbi një turr funeral pranë mauzoleumit të tij.

Hyjnizimi

Shih më tepër: Kulti perandorak romak, Sodales Augustales, Faltorja e Tre Galëve, Ara Ubiorum

Një monedhë e Augustit e prerë në Romë më 17 p.e.s., që paraqet Augustin në anën e përparme dhe Jul Çezarin e hyjnizuar nën kometën e Çezarit në anën e pasme

Më 17 shtator 27 p.e.s., Senati shpalli se Augusti ishte bashkuar me radhët e perëndive dhe me Jul Çezarin e hyjnizuar, si anëtar i panteonit romak. Popullsitë e provincave lindore të Romës e kishin adhuruar Oktavianin si hyjni të gjallë që nga fitorja e tij në Aktium. Kulti i tij ishte i kufizuar në disa provinca perëndimore, kryesisht në Faltoren e Tre Galëve në Lugdunum (Lioni, Francë) dhe në Ara Ubiorum në Oppidum Ubiorum (Këln, Gjermani), por jo në Romë, ku një adhurim i tillë mbeti tabu. Atje lejohej të adhurohej vetëm genius i tij (shpirti).

Trashëgimia

Shih edhe: Vështrim i përgjithshëm mbi Augustin

Shih më tepër: Paraqitjet kulturore të Augustit, Arti augushtian dhe julio-klaudian, Letërsia augushtiane (Roma e lashtë)

Majtas: Augusti në një gravurë në bakër të Giovanni Battista Cavalieri, nga libri Romanorum Imperatorum effigies (1583), i ruajtur në Bibliotekën Bashkiake të Trentos (Itali)

Djathtas: Nga Très Riches Heures du Duc de Berry (1412–1416): Virgjëra Maria me Fëmijën (lart), profetesa Sibila e Tivolit (poshtë majtas) dhe Augusti (poshtë djathtas). Fytyra e Augustit është ajo e perandorit bizantin Manueli II Palaiologos.

Përmbledhje

Augusti krijoi një regjim që ruajti paqe dhe prosperitet relativ në Perëndimin latin dhe Lindjen greke për dy shekuj, duke hapur kështu periudhën e famshme të Pax Romana (ose Pax Augusta), ndonëse miti i epokës së artë augushtiane mund të errësojë sfidat e ndërlikuara politike përballë të cilave u gjend Augusti. Regjimi i tij vuri themelet e një koncepti të monarkisë universale në Perandorinë Bizantine dhe në Perandorinë e Shenjtë Romake, deri në shpërbërjen e tyre përkatësisht më 1453 dhe më 1806. Romakët e mëvonshëm e vlerësuan në përgjithësi pozitivisht mbretërimin e tij, gjë e mishëruar nga dëshira zyrtare e Senatit drejtuar çdo perandori pas Trajanit, që ai «të jetë më i lumtur se Augusti dhe më i mirë se Trajani». Ky imazh i përgjithshëm pozitiv u ndihmua edhe nga fakti që pasardhësit e tij kopjuan shumë nga politikat dhe format e vetëpromovimit të Augustit, të cilat kërkimi modern i quan imitatio Augusti.

Mbiemri Cezar dhe titulli augustus u kthyen në tituj të përhershëm të sundimtarëve romakë për katërmbëdhjetë shekuj pas vdekjes së Augustit dhe u përdorën në Romë e në Kostandinopojë pas ndarjes së Perandorisë. Caesar formoi rrënjën e titujve të mëvonshëm mbretërorë, si Kaiser gjerman dhe car rus. Perandorët parapëlqyen titullin e tij civilis princeps për tre shekuj, derisa miratuan titullin domini («zotërinj»), duke filluar me Dioklecianin. Emri i tij birësues Imperator («gjeneral fitimtar») shërbeu si rrënja etimologjike e fjalës «perandor», megjithëse ai nuk e kishte këtë konotacion gjatë jetës së Augustit. Vetëm perandorët mbanin detyrën e pontifex maximus deri në rënien e Perandorisë Romake Perëndimore, pas së cilës e përvetësoi papati.

Kameoja romake e Augustit në qendër të Kryqit të Lotarit mesjetar, e ruajtur në Thesarin e Katedrales së Ahenit

Veprat e shkruara

Augusti përpiloi një rrëfim të arritjeve të tij, Res Gestae Divi Augusti, për t'u gdhendur në bronz përpara mauzoleut të tij. Kopje të tekstit u gdhendën në të gjithë perandorinë pas vdekjes së tij. Mbishkrimet latine, së bashku me përkthimet greke, u gdhendën në shumë ndërtesa publike, dhe historiani Theodor Mommsen i quajti ato «mbretëresha e mbishkrimeve». Res Gestae është vepra e vetme madhore e Augustit që ka mbijetuar, ndonëse dihet gjithashtu se ai kompozoi poemet «Sicilia», «Epiphanus» dhe «Ajax», një autobiografi në 13 libra, një traktat filozofik dhe një kundërshtim me shkrim ndaj Elogjit të Katonit të Ri të Brutusit. Letrat private të Augustit zbulojnë gjithashtu fakte për jetën e tij personale. Poeti Mark Valerio Marciali ruajti një poemë me përmbajtje seksuale të turpshme, që sipas pretendimeve u shkrua nga Oktaviani gjatë Luftës së Peruzës, e cila tallte Mark Antonin, gruan e tij Fulvian dhe dashnoren e tij Glafirën. Plini Plaku sugjeroi se Augusti e shfaqi dhe e përfundoi hartën e botës të Agripës, e cila u ekspozua publikisht në Porticus Vipsania. Kjo hartë më vonë do të shërbente si bazë për hartat e ndryshme mesjetare të botës.

Në Res Gestae, Augusti e përkufizoi paqen relative të vendosur nga sundimi i tij si një paqe «e lindur nga fitoret» (parta victoriis pax) në luftërat civile, dhe arti i epokës së Augustit e përfshin këtë temë. Kjo paqe siguronte që romakët dhe popujt e nënshtruar brenda perandorisë së tyre të mbanin një pakt social koheziv: këta të fundit do të hiqnin dorë nga sovraniteti i tyre dhe do të paguanin taksa në këmbim të ruajtjes së zakoneve të tyre dhe të mbrojtjes që ofronte Roma. Duke u mburrur me pushtimet e tij të shumta, Res Gestae thekson të njëjtin kod nderi që gjendet në mbishkrimet funerare republikane, si ato të Skipionëve, një element kyç për ngritjen e reputacionit politik të familjeve romake.

Monedhë e Mbretërisë Himjarite në jugun e Gadishullit Arab, në imitim të monedhave të Augustit, shekulli I e.s.

Institucionet e qëndrueshme

Për më tepër: Lex Julia dhe Lex Papia Poppaea

Statuja e Augustit në Monte Solaro, në ishullin e Kaprit, në rajonin e Kampanisë në Itali, me pamje nga Kopshtet e Augustit

Augusti e shndërroi rrënjësisht qytetin e Romës, duke krijuar një forcë policore të përhershme, një forcë zjarrfikëse dhe praefectus («prefekt i qytetit»). E krijuar në vitin 6 e.s. mbi bazën e shërbimeve të mëparshme zjarrfikëse të viteve 22 dhe 7 p.e.s., njësia e vigileve ishte një brigadë zjarrfikëse dhe forcë policore e bashkuar, e ndarë në kohorta prej 500 deri në 1.000 vetash secila, me shtatë njësi të caktuara për katërmbëdhjetë sektorë të qytetit. Një praefectus vigilum («prefekt i rojes») u vu në krye të vigileve, ndërsa zyrtarët vicomagistri kishin qenë më parë përgjegjës për secilin sektor pas zjarrit të vitit 7 p.e.s. Augusti krijoi një ushtri të përhershme, të fiksuar në 28 legjione me rreth 170.000 ushtarë, e reduktuar nga 60 legjione në fund të luftërave civile në vitin 30 p.e.s. Kjo ushtri mbështetej nga shumë njësi ndihmëse prej 500 ushtarësh joqytetarë secila, të rekrutuara shpesh nga zonat e pushtuara së fundmi.

Me financat e tij që siguronin mirëmbajtjen e rrugëve në të gjithë Italinë, Augusti vendosi një sistem zyrtar stacionesh ndërlidhëse, të mbikëqyrur nga një oficer ushtarak i njohur si praefectus vehiculorum. Përveçse përshpejtoi komunikimin në Itali, ndërtimi i gjerë i rrugëve u mundësoi ushtrive romake të marshonin shpejt nëpër vend. Në vitin 6 e.s., Augusti krijoi aerarium militare, duke dhuruar 170 milionë sestercë thesarit të ri ushtarak, i cili kujdesej për ushtarët në shërbim aktiv dhe të pensionuar.

Një nga institucionet më të qëndrueshme të Augustit ishte themelimi i Gardës pretoriane në vitin 27 p.e.s., e komanduar nga dy prefektë pretorianë (më vonë një), pasi Augusti e krijoi këtë post në vitin 2 p.e.s. Fillimisht një njësi rojesh personale në fushën e betejës, pretorianët evoluan në një gardë perandorake dhe njëkohësisht në një forcë të rëndësishme politike në Romë. Ata u shërbyen perandorëve deri në fillim të shekullit të IV.

Reformat e të ardhurave

Shih më tepër: Reforma monetare e Augustit, Monedhat e Augustit, Tatimi në Romën e lashtë, Tregtia romake

Aureus i Oktavianit, rr. 30 p.e.s., British Museum

Reformat tatimore të Augustit ndikuan ndjeshëm në suksesin e mëvonshëm të perandorisë, duke i kaluar territoret e saj nën tatimin e drejtpërdrejtë nga Roma. Kjo rriti dhe stabilizoi të ardhurat e Romës nga territoret e saj dhe rregulloi marrëdhënien financiare midis Romës dhe provincave të saj, duke shmangur pakënaqësitë e provincave ndaj arkëtimeve arbitrare. Një reformë po aq e rëndësishme ishte heqja e fermimit të taksave. Publicani, taksambledhësit privatë të epokës republikane, ishin të njohur për shkatërrimet dhe pasurinë e tyre të madhe, prandaj u zëvendësuan nga taksambledhës me pagë.

Nën Augustin, masat e tatimit përcaktoheshin nga regjistrimet (censuse) me kuota fikse për secilën provincë. Qytetarët e Romës dhe të Italisë paguanin taksa të tërthorta, ndërsa taksat e drejtpërdrejta mblidheshin nga provincat. Taksat e tërthorta përfshinin një taksë prej 4% mbi çmimin e skllevërve, 1% mbi mallrat e shitura në ankand dhe 5% mbi trashëgiminë e pasurive me vlerë mbi 100.000 sesterce, kur trashëgimtari nuk ishte i afërm i ngushtë i të ndjerit. Për shkak të protestave të kalorësve, konsujt zëvendësues të vitit 9 e.s. modifikuan dhe zbutën sanksionet në Lex Papia Poppaea që preknin trashëgiminë e pasurive nga individë të pamartuar ose pa fëmijë, edhe pse ligji vijoi të prodhonte të ardhura, me pasuritë e të ndjerit që konfiskoheshin nga shteti.

Aneksimi i Egjiptit nga Augusti i lejoi atij të kanalizonte pasurinë e tij të madhe për qëllime perandorake. I konsideruar pronë private e Augustit dhe jo provincë, Egjipti u bë pjesë e patrimoniumit të çdo perandori pasardhës. Në vend të një legati ose prokonsulli, Augusti vendosi një prefekt nga klasa kalorësore për të administruar Egjiptin dhe për të mirëmbajtur portet e tij fitimprurëse. Ky post u bë arritja më e lartë politike për çdo kalorës, përveç emërimit si prefekt pretorian. Ari dhe argjendi që u gjetën në thesarin mbretëror ptolemeik u shkrinë për prerjen e monedhave. Në testamentin e tij, Augusti la para për familjen e tij, por edhe 43 milionë sesterce për popullin romak, 1.000 sesterce për çdo pretorian, 500 sesterce për çdo ushtar të kohortave urbane dhe 300 sesterce për çdo ushtar.

Muaji gusht

Shih më tepër: Kalendari romak, Kalendari julian, Kalendari gregorian

Në vitin 8 p.e.s., muaji romak Sextilis (ose Sextilus) u riemërtua August (latinisht: Augustus) sipas Augustit. Augusti zgjodhi Sextilisin pasi ishte muaji i konsullatës së tij të parë dhe i fitoreve të tij të ndryshme. Për krahasim, muaji korrik (latinisht: Iulius) në kalendarin julian u emërtua sipas Jul Çezarit, i vetmi muaj tjetër në kalendarin romak që mban emrin e një romaku.

Projektet ndërtimore

Shih më tepër: Vitruvi, De architectura, Arkitektura romake

Majtas: Relieve të gdhendura në anën jugore të Ara Pacis ("Altari i Paqes") në Romë, që paraqesin anëtarë të paidentifikuar të familjes perandorake, kushtuar Pax Romanës, dekretuar nga Senati Romak në vitin 13 p.e.s. dhe përfunduar më 30 janar 9 p.e.s., me Augustin që mori pjesë në ceremoninë e kushtimit
Djathtas: Trofeu i Alpeve (Trofeu i Augustit), një monument fitoreje i ndërtuar nga Augusti në La Turbie, Francë (afër Monakos), për nder të pushtimit romak të Recisë dhe Alpeve

Ristrukturimi i Romës

Shih edhe: Forumi i Augustit, Tempulli i Augustit Hyjnor, Tempulli i Augustit dhe i Livias, Harku i Augustit (Susa), Trofeu i Augustit, Harku triumfal i Orange

Në shtratin e vdekjes, Augusti u mburr se e shndërroi Romën nga një qytet me tulla në një qytet prej mermeri. Mermeri mund të gjendej në ndërtesat romake edhe para Augustit, por nuk u përdor gjerësisht si material ndërtimi deri në kohën e sundimit të tij. Ai la gjurmë në topografinë monumentale të qendrës së qytetit, si dhe në Fushën e Marsit, me Ara Pacis (Altarin e Paqes) dhe orën diellore monumentale Solarium Augusti, gnomoni qendror i së cilës ishte një obelisk i sjellë nga Egjipti. Skulpturat e relievit që zbukurojnë Ara Pacis pasqyrojnë vizualisht triumfet e Augustit të përshkruara në Res Gestae. Relievet e saj paraqesin pretorianët, vestalet dhe qytetarët e Romës. Rendi korintik, një stil arkitekturor me origjinë nga Greqia e Lashtë, ishte stili dominues arkitekturor në epokën e Augustit. Suetoni komentoi njëherë se Roma nuk e meritonte statusin e saj si kryeqytet perandorak, por Augusti dhe Agripa u nisën ta çrrënjosnin këtë mendim. Ata e shndërruan pamjen e Romës sipas modelit grek, duke përfshirë elemente të Greqisë klasike dhe të Greqisë helenistike, me shumë monumente athinase si frymëzim të drejtpërdrejtë.

Tempulli i Augustit dhe i Livias në Vienne, Francë, fundi i shekullit I p.e.s.

Augusti ngriti tempullin e Çezarit, tempullin e Jupiter Tonans dhe atë të Apollonit Palatin, si dhe banjat e Agrippës dhe Forumin e Augustit me Tempullin e Marsit Hakmarrës. Ai inkurajoi ndërtimin e Teatrit të Balbusit dhe ndërtimin e Panteonit nga Agripa, dhe financoi projekte të tjera në emër të të tjerëve, shpesh të afërm të tij (p.sh. Portiku i Oktaviasë, Teatri i Marcellusit). Madje edhe varri i tij në Romë u ndërtua para vdekjes së tij për të strehuar anëtarë të familjes së tij. Për të festuar fitoren e tij në Betejën e Aktiumit, në vitin 29 p.e.s. u ndërtua Harku i Augustit pranë hyrjes së Tempullit të Kastorit dhe Poluksit, i cili u zgjerua në vitin 19 p.e.s. për të përfshirë një dizajn me hark të trefishtë. Ai përfundoi gjithashtu projekte që Jul Çezari i kishte lënë të papërfunduara, si Kuria Julia, Forumi i Çezarit dhe Tempulli i Venus Genetrix. Ai rindërtoi Bazilikën Emilia deri në vitin 2 p.e.s. (e cila më parë ishte djegur në një zjarr në vitin 35 p.e.s.).

Augusti ofroi gjithashtu spektakle madhështore në Romë. Amfiteatri i ndërtuar nga Statilius Taurus nga viti 34 deri në 29 p.e.s. ishte amfiteatri i parë prej guri i ndërtuar në qytet dhe u hap me lojëra gladiatorësh përafërsisht në të njëjtën kohë kur Oktaviani organizoi shfaqje luftarake të drejtpërdrejta dhe vrasjen e parë ndonjëherë të një rinoceronti dhe të një hipopotami për argëtim në Romë. Augusti organizoi gjueti luanësh në Cirkun Maksimus, përmbyti përkohësisht Cirkun Flaminius për të therur krokodilë dhe mbajti ndeshje gladiatorësh në Saepta Julia. Në vitin 2 p.e.s. ai organizoi gjithashtu një betejë detare imituese të përpunuar, naumakinë Augusti, duke krijuar një liqen artificial në bregun perëndimor të Tiberit, ujërat e të cilit furnizoheshin nga një ujësjellës i sapo ndërtuar, Aqua Alsietina, që shtrihej mbi njëzet milje. Në një shfaqje vdekjeprurëse, pjesëmarrësit rikrijuan Betejën e Salaminës të vitit 480 p.e.s. midis qyteteve-shtete greke të udhëhequra nga Athina dhe Perandorisë Akamenide perse.

Veprat publike

Shih më tepër: Inxhinieria romake · Via Julia Augusta · Via Augusta

Mbetjet e urës Pont Flavien përgjatë rrugës Via Julia Augusta në Saint-Chamas, Bouches-du-Rhône, në Francë

Augusti e vuri Agripën në krye të furnizimit me ujë të Romës, higjienës publike, sistemit të kullimit, banjave publike dhe rrugëve. Agripa kishte mbikëqyrur këto vepra kur shërbeu si edil në 33 p.e.s., dhe madje financoi ato privatisht më pas. Në 33 p.e.s. ai ndërtoi ujësjellësin Aqua Julia, bashkë me cisterna dhe kulla uji të reja. Pas vdekjes së Agripës në 12 p.e.s., Augusti duhej të gjente një zgjidhje për të mirëmbajtur sistemin e furnizimit me ujë të Romës, dhe organizoi një sistem në të cilin Senati caktoi tre nga anëtarët e tij si komisarë përgjegjës për furnizimin me ujë dhe riparimin e ujësjellësve.

Gjatë triumviratit dhe fillimit të mbretërimit të Augustit, Agripa mbikëqyri ndërtimin e rrugëve të reja për qëllime ushtarake drejt kufirit të Rinit. Augusti krijoi komisionin senatorial të curatores viarum ('mbikëqyrësit e rrugëve'), i cili bashkëpunoi me zyrtarët vendorë dhe kontraktorët për të organizuar riparime të rregullta të rrugëve. Augusti riparoi të gjitha urat e Romës përveç urës Milvio dhe urës Minuciane, dhe shtroi me kalldrëm Rrugën Flaminia midis Romës dhe Ariminumit. Në fund të mbretërimit të tij, ai ngarkoi një komision prej pesë senatorësh, curatores locorum publicorum iudicandorum ('mbikëqyrësit e pronës publike'), me mirëmbajtjen e ndërtesave dhe tempujve publikë.

Rezidencat

Artikulli kryesor: Shtëpia e Augustit · Vila e Augustit · Kopshtet e Augustit

Shih më tepër: Domus · Vila romake · Kopshtet romake

Një cep i cubiculum-it të poshtëm në Shtëpinë e Augustit në Kodrën Palatine në Romë, me afreske të stilit të dytë pompeian

Rezidenca zyrtare e Augustit ishte Domus Augusti ('Shtëpia e Augustit') në Kodrën Palatine, ndonëse identifikimi i saj nuk është i sigurt. Sipas Suetonit, shtëpia ishte disi modeste, por nëse bëhej fjalë për shtëpinë Carettoni në perëndim të tempullit Palatin të Apolonit, atëherë rezidenca e Augustit do të kishte qenë shumë më e madhe dhe më luksoze nga sa pranojnë burimet letrare. Augusti ia kushtoi këtë tempull Apolonit pranë shtëpisë së tij në 28 p.e.s., dhe shpesh shfaqet në monedha duke mbajtur kurorën qytetare me dafina, që lidhen ngushtë me Apolonin. Domus Augusti ndodhet gjithashtu pranë Casa Romuli ('Shtëpia e Romulit'), që mendohet se ka qenë shtëpia e themeluesit legjendar të Romës, Romulit. Shtëpia e Liviës ndodhet aty pranë, ndonëse nuk është e qartë nëse bashkëshortja e Augustit jetoi atje para vdekjes së tij.

Jashtë Romës, Augusti zotëronte tre vila fshatare, të cilat nuk ishin luksoze, por kishin kopshte zbukuruese. Augusti ndërtoi pallatin Palazzo a Mare në ishullin Capri, ku strehoi një koleksion të konsiderueshëm fosilesh dhe mbetje që mund të kenë qenë kocka dinosaurësh. Në Villa Giulia në ishullin Ventotene, ku Augusti dërgoi në mërgim të bijën e tij, Julia, ai ndërtoi një sistem të sofistikuar ngrohjeje qendrore me hipokaust për dy vaska të mëdha dhe një caldarium, vaskë për zhytje në ujë të nxehtë. Shtëpia familjare e Augustit ishte një vilë e vendosur në Nola, ku vdiqën ai dhe i ati. Kjo rezidencë ishte me gjasë vila e zbuluar në Somma Vesuviana.

Analiza kritike

Pikëpamjet antike dhe bashkëkohore

Shih më tepër: Gai Mecenati, Letërsia e Augustit, Shkolla e Harvardit

Virgjili duke lexuar Eneidën para Augustit, Livias dhe Oktavisë, nga Jean-Auguste-Dominique Ingres, 1812, Musée des Augustins; thuhet se Oktavia e Re ra të fikët gjatë një leximi publik të Eneidës në Romë nga Virgjili, duke u tronditur emocionalisht gjatë pasazhit për vdekjen e djalit të saj, Markus Klaudi Marcellus.

Shkrimtarët ndër shekuj e kanë lavdëruar dhe kritikuar Augustin. Juristi romak bashkëkohës Mark Antist Labeo (Marcus Antistius Labeo), i dhënë pas ditëve të lirisë republikane para Augustit në të cilat kishte lindur, kritikoi hapur regjimin e Augustit. Në Analet e tij, Taciti shkroi se Augusti e kishte kthyer me dinakëri Romën republikane në një gjendje skllavërie dhe se populli i Romës kishte shkëmbyer një pronar skllevërish me një tjetër kur Tiberi e pasoi në pushtet. Taciti besonte se perandori Nerva (r. 96–98) arriti me sukses të bashkonte principatin dhe lirinë. Historiani i shekullit III Dion Kasi e pranoi Augustin si një sundimtar të butë dhe të moderuar, por, si shumica e historianëve të tjerë pas Augustit, e shihte atë si autokrat. Poeti i shekullit I Lukani argumentoi se fitorja e Çezarit ndaj Pompeut dhe vdekja e Katonit të Ri në 46 p.e.s. shënuan fundin e lirisë tradicionale në Romë.

Akademikët modernë ende debatojnë për shkallën në të cilën Augusti censuroi kritikat ndaj tij. Si triumvir, Oktaviani shkatërroi të gjitha regjistrat publikë që datojnë nga Idet e marsit të 44 p.e.s. deri në disfatën e Sekstus Pompeut në 36 p.e.s., një veprim politik i përshtatshëm që përputhej me ndjenjën popullore për të pastruar kujtimet e dhimbshme të proskriptimeve. Poetët e epokës së Augustit ndonjëherë e kritikonin hapur perandorin, si Properci kur nuk e miratoi ekzekutimin e të burgosurve gjatë Luftës së Perusisë. Disa nga poezitë e Virgjilit dhe Horacit janë interpretuar si lavdërime për patronin e tyre, Augustin, duke e paraqitur atë si mbrojtës i drejtësisë morale dhe si ruajtës i Perandorisë. Oktaviani ishte patroni i Virgjilit kur ky i fundit shkroi Eklogat e tij, të cilat shprehin pikëpamjet e pakënaqura të fermerëve të varfëruar dhe pronarëve të tokave gjatë triumviratit. Nga letrat private duket se Augusti mbajti miqësi të vërteta me Virgjilin dhe Horacin, pa asnjë provë se ndërhyri drejtpërdrejt në shkrimin e poemave të tyre. Megjithatë, rreth vitit 8 e.s., Augusti e dëboi poetin Ovidin dhe ndaloi veprat e tij letrare.

Taciti pohoi se disiplina e historiografisë rënoi nën Augustin, sepse historianët i bënin lajka perandorit, dhe jo për shkak të shtypjes aktive. Tit Livi shkroi veprën e tij me shumë ndikim dhe gjithëpërfshirëse Historia e Romës gjatë sundimit të Augustit. Megjithëse përkrahte shumë nga pikëpamjet e Augustit, Livi shkroi në mënyrë të pavarur dhe Taciti më vonë pohoi se Augusti madje e kritikoi lehtë Livin për lartësimin e karrierës së Pompeut. Augusti mund të ketë bërë në heshtje që mbesa e tij Antonia Minor të ushtronte presion mbi të birin, Klaudin, që të hiqte dorë nga shkrimi i një historie mbi luftërat civile romake.

Mesjeta dhe Rilindja

Augusti u bë një figurë e nderuar në botën e krishterë gjatë Mesjetës, sepse etërit e kishës, Orosius, Ambrozi dhe Beda, e përshkruanin atë si një paqebërës të paracaktuar nga Zoti, i cili krijoi një mbretëri të qëndrueshme për ardhjen e Krishtit. Antologjia hagiografike Legjenda e Artë (rr. 1250) përhapi legjendën e Sibilës Tiburtine, në të cilën pretendohet se Augusti pati një vizion të Jezusit dhe të nënës së tij, Marisë. Françesko Petrarka e shihte Augustin si një sundimtar të drejtë, një ide e pranuar gjerësisht në letërsinë humaniste të Rilindjes deri në shekullin XVI, kur pikëpamjet më negative gjetën pranim.

Perspektivat moderne

Busti Chiaramonti Caesar, një portret postum i Jul Çezarit në mermer, 44–30 p.e.s., Museo Pio-Clementino, Muzetë e Vatikanit

Pikëpamjet mbi Augustin ndryshuan gjatë periudhës moderne të hershme. Shkrimtari anglo-irlandez Jonathan Swift e kritikoi Augustin për vendosjen e tiranisë mbi Romën, duke i krahasuar virtytet e Republikës Romake të mëparshme me ato të monarkisë kushtetuese të Mbretërisë së Bashkuar. Filozofi politik francez Monteskjeu vuri në dukje se Augusti ishte frikacak në betejë, dhe dramaturgu anglez William Shakespeare e portretizoi "Cezarin" në këtë mënyrë në dramën e tij të vitit 1607 Antoni dhe Kleopatra. Studiuesi skocez Thomas Blackwell e konsideroi Augustin një uzurpator gjakatar dhe tiran, pikëpamje që ndaheshin edhe nga Monteskjeu dhe Volteri. Gjatë shekullit të 19-të Augusti u konsiderua gjerësisht si një reformator që solli paqe dhe prosperitet pas kaosit të shkaktuar nga një Republikë e dështuar, edhe pse Napoleoni Bonaparte e imitonte Jul Çezarin si model dhe ishte paksa përçmues ndaj Augustit.

Qëndrimet ndaj Augustit ndryshuan sërish gjatë shekullit të 20-të, pasi studimet gjatë trazirave të fashizmit në vitet 1930 dhe 1940 mbanin përgjithësisht pikëpamje negative për marrjen e pushtetit nga Augusti. Në vitet 1937–1938, Benito Musolini organizoi në Romë një "ekspozitë augustiane" për të kremtuar dymijëvjetorin e lindjes së Augustit, ngjarje që ndikoi në prirjet arkitekturore të Italisë fashiste. Musolini gjithashtu e quajti veten Il Duce sipas dux-it të Augustit. Ronald Syme shprehu shqetësim për përkrahjen që Musolini i bënte Augustit. Ai nisi një debat duke botuar, në fillim të Luftës së Dytë Botërore, veprën atëherë të diskutueshme The Roman Revolution (1939), duke pranuar klimën politike që ndikoi në kërkimin e tij. Ai hodhi poshtë përvetësimet fashiste të Romës së Lashtë, ndërsa shqyrtonte terminologjinë mashtruese politike të përdorur nga regjimet totalitare. Më pas, kohët më të qeta çuan në një vëmendje më të madhe ndaj artit dhe letërsisë të prodhuar në epokën augustiane. Në vitin 2014, historiani Adrian Goldsworthy theksoi se, në terma modernë, Augusti ishte në thelb një diktator ushtarak, por argumentoi se Augusti nuk ishte më i pamëshirshëm se "krerët e tjerë të luftës" dhe se krahasimi i tij me Musolinin ose me diktatorë të tjerë modernë është anakronik dhe i pasaktë.

The Roman Revolution nuk u përhap gjerësisht në Evropën kontinentale deri në vitin 1952, por kjo vepër dhe shkrime të tjera të Syme lanë një ndikim të madh në studimet në botën anglishtfolëse dhe në pikëpamjet e tyre mbi Augustin në veçanti. Syme e shihte Oktavianin si një "të ri të sëmurë dhe ogurzi" dhe fraksionin e tij politik si një entitet të ngjashëm me një sindikatë moderne krimi. Syme kritikoi disa akademikë për faktin se ia vishnin Oktavianit arritjet politike të Jul Çezarit, për pranimin e tyre të gatshëm të propagandës augustiane mbi Mark Antonin dhe për pikëpamjen e Augustit si një organizator dhe paqebërës pa të meta. Goldsworthy pajtohet kryesisht me analizën e Syme-it, por argumenton se ky i fundit ishte shumë i favorshëm ndaj Antonit dhe tepër i ashpër në kritikimin e përkrahësve të Augustit, "sidomos të shumicës që vinin nga jashtë aristokracisë së vendosur". Studiuesit modernë debatojnë nëse Augusti u përpoq të distancohej nga Cezari diktator kur përqafoi Cezarin e hyjnizuar. Oktavian-Augusti vendosi gjithnjë e më shumë theks mbi rolin e vet si princeps me kalimin e kohës.

Koka e mbuluar me vel e Augustit, shekulli i parë p.e.s., Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Markes

Historianët modernë kanë theksuar gjithashtu efektet e shumta pozitive të sundimit të Augustit, jetëgjatësia e të cilit shihet si një faktor kryesor në shndërrimin e Romës në një monarki de facto. Eck dhe Takács theksojnë se Augusti ishte përgjegjës për krijimin e një ushtrie të përhershme profesionale, për parimin dinastik të trashëgimisë perandorake, për zbukurimin e kryeqytetit me shpenzimet e perandorit dhe për një paqe e prosperitet relative për më shumë se dy shekuj. Historiani Walter Eder pohon se Augusti promovoi virtytet republikane romake dhe iu përgjigj shqetësimeve të popullit të thjeshtë me anë të bujarisë dhe të kufizimit të luksit të tepruar. Në vitin 29 p.e.s., Augusti i dha 400 sestercë (të barabartë me një të dhjetën e një funte romake ari) secilit prej 250.000 qytetarëve, 1.000 sestercë secilit prej 120.000 veteranëve në koloni dhe shpenzoi 700 milionë sestercë për blerjen e tokave ku do të vendoseshin ushtarët e tij. Ai restauroi gjithashtu 82 tempuj të ndryshëm për të shfaqur kujdesin e tij ndaj panteonit romak të hyjnive. Në vitin 28 p.e.s., ai shkriu 80 statuja argjendi që e përkujtonin, në një përpjekje për t'u dukur kursimtar dhe i përulur.

Paraqitjet kulturore

Artikulli kryesor: Paraqitjet kulturore të Augustit

Pamja fizike dhe imazhet zyrtare

Shih më tepër: Paraqitjet kulturore të Augustit, Arti i epokës së Augustit dhe i dinastisë Julio-Klaudiane, Portretistika romake, Reforma monetare e Augustit, Monedhat e Augustit

Majtas: Koka e Meroes, koka prej bronzi e Augustit, e nxjerrë nga një tempull nubian në Meroe, në Kingdom of Kush (Sudani i sotëm) dhe e marrë si trofe lufte gjatë pushtimit të Egjiptit romak nga mbretëresha Amanirenas; e datuar 27–25 p.e.s.

Djathtas: Kokë fajance e Augustit, fillimi i shekullit I e.s., Muzeu degli Argenti, Firence

Dymbëdhjetë cezarët e Suetonit përfshin një biografi të Augustit dhe hollësi për pamjen e tij. Sipas Goldsworthy-t, përshkrimet e ngjyrës së flokëve në burimet e lashta romake janë shpesh të paqarta, dhe komenti i Suetonit se flokët kaçurrelë të Augustit kishin prirje nga e arta (subflavum) mund të nënkuptojë ose "pak bjonde" ose "kafe dhe jo të zezë". Analiza shkencore e gjurmëve të bojës të gjetura në statujat e tij zyrtare tregon se ai me shumë gjasë kishte flokë kafe të çelët natyralë. Augusti ishte me gjasë rreth 5 feet 9 inches (1.75 m) i gjatë dhe mund të ketë veshur tabanë të trashë për t'u dukur më i gjatë. Ndër portretet më të njohura të Augustit janë Statuja e Prima Portës, relievi i tij i gdhendur në Ara Pacis, dhe Augusti i Via Labikanës i gdhendur. Ndër portretet e spikatura në gurë të gdhendur (kameo) përfshihen Kameoja Blacas dhe Gemma Augustea. Imazhet zyrtare kontrolloheshin rreptësisht dhe ishin të idealizuara, duke u mbështetur në një traditë të portretistikës helenistike. Nga rr. 29 p.e.s., portretet e tij u përhapën në të gjithë botën romake, dhe ato theksonin një pamje të rinisë deri në vdekjen e tij.

Jul Çezari prezantoi për herë të parë portrete të personalizuara të individëve të gjallë në monedhat romake në vitet 40 p.e.s., dhe imazhi i Augustit në monedha është ndoshta një nga mënyrat me të cilat ai imitoi Çezarin. Ka shumë gjasa që Augusti vetë të ketë diktuar se si dukej ky portret. Emri dhe imazhi i Augustit u bënë të përgjithshëm në monedhat e Perandorisë. Goldsworthy vëren se "Çezari" në monedhat e argjendta, për të cilin bëri fjalë Jezusi në Besëlidhjen e Re, ishte me shumë gjasë Augusti dhe jo Tiberi. Perandorët e mëvonshëm prenë monedha që paraqisnin si ata vetë ashtu edhe sundimtarë të mëparshëm, përfshirë Augustin.

Vepra të artit pamor të periudhës pas klasike

Shih më tepër: Paraqitjet kulturore të Augustit

Epoka e Augustit, lindja e Krishtit, rr. 1852–1854, nga Jean-Léon Gérome, Muzeu i Pikardisë

Augusti është paraqitur edhe në vepra të ndryshme arti pas lashtësisë klasike. Për shembull, ai shfaqet në Hartën e Herefordit, e datuar rr. 1300, duke veshur një tiarë papale ndërsa urdhëron gjeografët të përgatisin një vështrim të botës. Më 1765, Luigji XV i porositi piktorit francez Charles-André van Loo të krijonte një pikturë që paraqet Augustin duke mbyllur portat e Tempullit të Janusit në Forum, një shenjë se Roma ishte në paqe. Luigji XV nuk e pëlqeu pikturën dhe e hoqi atë nga shtëpia e tij e gjuetisë, por historikja Mary Beard pohon se piktura e van Loo-s shërbeu si "një sfond i përshtatshëm" gjatë nënshkrimit të Traktatit të Amiensit më 1802, gjatë Luftërave Napoleonike. Napoleoni III i porositi piktorit francez Jean-Léon Gérome të krijonte pikturën me titull Epoka e Augustit, lindja e Krishtit (rr. 1852–1854), e cila ndërthur elemente klasike dhe gotike dhe paraqet Augustin mbi një podium perandorak sipër një skene të lindjes së Krishtit, duke vënë përballë lindjen e Jezusit me paqen që solli mbretërimi i Augustit. Ajo u ekspozua në Paris në Ekspozitën Universale të vitit 1855.

Teatri, filmi, serialet televizive dhe romanet

Shih më tepër: Paraqitjet kulturore të Augustit

Augusti nuk njihet aq gjerësisht sa xhaxhai i tij i madh, Jul Çezari, dhe shpesh vihet mënjanë si personazh dytësor ose zuzar i zymtë në drama teatrale, filma, seriale televizive, komike dhe romane. Goldsworthy ia atribuon këtë faktit që Shekspiri nuk shkroi kurrë një dramë të përqendruar rreth tij. Drama e Shekspirit Jul Çezari e vitit 1599 paraqet personazhin e Oktavianit, ndërsa në dramën e vitit 1607 Antoni dhe Kleopatra ai luan rolin e një kundërshtari të dobët, frikacak dhe manipulues ndaj Antonit nën emrin Cezar. Ky këndvështrim ndoshta bazohet në burime parësore antike që pasqyrojnë luftën propagandistike të zhvilluar mes Antonit dhe Oktavianit, e cila manifestohet në interpretimin e ftohtë të aktorit Roddy McDowall si Oktavian në filmin e vitit 1963 Kleopatra. Romani i Robert Graves i vitit 1934 Unë, Klaudi dhe seriali televiziv i mëpasshëm i vitit 1976 e paraqesin Augustin e moshuar në një dritë shumë më simpatike, ndërsa ai manipulohet nga gruaja e tij vrasëse Livia, megjithëse luan vetëm një personazh dytësor.

Shiko edhe

Artikulli kryesor: Përvijimi i Augustit

• Arti augushtian dhe julio-klaudian
• Letërsia augushtiane (Roma e lashtë)
• Gai Mecenati
• Pema familjare e dinastisë Julio-Klaudiane
• Julius Licinus
• Sebastos
• Tempulli i Augustit

Burimet

Burimet antike

• Apiani. Bella civilia. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • McGing, B. C. (2020). Appian: Roman History. Loeb Classical Library (në anglisht). Vëll. IV–VI. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-99647-2.
  • White, Horace (1913–14). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius (në anglisht).
• Augusti. Res Gestae Divi Augusti (në latinisht).
  • Cooley, Alison E. (2009). Res Gestae Divi Augusti: Text, Translation, and Commentary (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84152-8.
  • Shipley, Frederick W. (1924). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius (në anglisht).
• Ciceroni. Epistulae ad Atticum (në latinisht).
  • Shackleton-Bailey, D. R. (1999). Loeb Classical Library Arkivuar 2025-12-14 tek Wayback Machine. 4 vëllime (në anglisht).
• Dion Kasi. Historia Romana. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Cary, Earnest (1914–27). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius Arkivuar 2021-04-04 tek Wayback Machine (në anglisht).
• Flori. Epitomae (në latinisht).
• Tit Livi. Periochae (në latinisht).
  • Lendering, Jona (2003). Livius.org Arkivuar 2022-03-27 tek Wayback Machine (në anglisht).
  • Schlesinger, Alfred C. (1959). Loeb Classical Library Arkivuar 2025-12-13 tek Wayback Machine (në anglisht).
• Nikola i Damaskut. Jeta e Augustit. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Toher, Mark (2017). Nicolaus of Damascus: the life of Augustus and the autobiography texts, translations and historical commentary (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-07561-0.
  • Hall, Clayton M. (1923). Northampton – përmes CSUN.edu. Arkivuar 2007-07-14 tek Wayback Machine (në anglisht).
• Suetoni. Augustus (në latinisht).
  • Wardle, D. (2014). Life of Augustus: Vita divi Augusti (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-968645-2.
  • Rolfe, J. C. (1913–14). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius (në anglisht).
• Taciti. Annales (në latinisht).
  • Woodman, A. J. (2004). The Annals (në anglisht). Indianapolis: Hackett. ISBN 978-0-87220-559-8.
  • Jackson, J. (1931–37). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius (në anglisht).
• Velej Paterkuli. Historia Romana (në latinisht).
  • Woodman, A. J. (2025). Velleius Paterculus. Loeb Classical Library (në anglisht). Harvard University Press. Arkivuar nga origjinali më 11 dhjetor 2025. Marrë më 26 nëntor 2025.
  • Shipley, Frederick W. (1924). Loeb Classical Library – përmes LacusCurtius Arkivuar 2024-02-22 tek Wayback Machine (në anglisht).

Burime moderne

• Amici, Carla Maria (2015). "Unusual Examples of Sophisticated Iron Technology in the Heating Systems of Roman Imperial Baths". European Journal of Archaeology (në anglisht). 18 (4). Cambridge University Press: 658–678. doi:10.1179/1461957115Y.0000000002. Arkivuar nga origjinali më 2 janar 2026. Marrë më 23 dhjetor 2025.
• Ando, Clifford (2000). Imperial Ideology and Provincial Loyalty in the Roman Empire (në anglisht). Berkeley, Los Angeles and London: University of California Press. ISBN 978-0-520-28016-8.
• Arlington, Gabriel (2000) [1996]. The Hereford Mappa Mundi: a Medieval View of the World (në anglisht) (bot. reprint). Leominster: Gracewing. ISBN 0-85244-355-2. Arkivuar nga origjinali më 13 janar 2026. Marrë më 6 janar 2026.
• Beard, Mary (2021). Twelve Caesars: Images of Power from the Ancient World to the Modern (në anglisht). Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-22236-3. Arkivuar nga origjinali më 1 janar 2026. Marrë më 31 dhjetor 2025.
• Bingham, Sandra (2021). "The House of Augustus: A Historical Detective Story by T P Wiseman (review)". Mouseion: Journal of the Classical Association of Canada (në anglisht). 62 (2): 317–319. ISSN 1913-5416. Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2025. Marrë më 2 dhjetor 2025.
• Bivar, A. D. H. (1983). "The Political History of Iran Under the Arsacids". përmbledhur nga Yarshater, Ehsan (red.). The Cambridge History of Iran (në anglisht). Vëll. 3. London, New York, New Rochelle, Melbourne, and Sydney: Cambridge University Press. fq. 21–99. ISBN 978-0-521-20092-9.
• Blackburn, Bonnie; Holford-Strevens, Leofranc (2003) [1999]. The Oxford Companion to the Year (në anglisht) (bot. Reprinted with corrections). Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-214231-3.
• Bourne, Ella (1918). "Augustus as a Letter-Writer". Transactions and Proceedings of the American Philological Association (në anglisht). 49: 53–66. doi:10.2307/282994. JSTOR 282994.
• Bowersock, G. W. (1983). Roman Arabia (në anglisht). Cambridge: Harvard University Press. ISBN 0-674-77755-7.
• Bowersock, G. W. (1990). "The Pontificate of Augustus". përmbledhur nga Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark (red.). Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and his Principate (në anglisht). Berkeley: University of California Press. fq. 380–394. ISBN 978-0-520-08447-6.
• Bringmann, Klaus (2007) [2002]. A History of the Roman Republic (në anglisht). Përkthyer nga Smyth, W. J. Cambridge: Polity. ISBN 978-0-7456-3371-8. Arkivuar nga origjinali më 12 qershor 2018. Marrë më 24 prill 2025.
• British Museum (29 dhjetor 2017). "What's in a name? Months of the year". British Museum (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 janar 2026. Marrë më 6 tetor 2025.
• Brizzi, Giovanni (2022). "D'un anniversaire à l'autre: Auguste et la notion de pax entre Fascisme et époque moderne". përmbledhur nga Cavalieri, Marco; Assenmaker, Pierre; Cavagna, Mattia; Engels, David (red.). Augustus through the Ages: Receptions, Readings and Appropriations of the Historical Figure of the First Roman Emperor. Collection Latomus (në frëngjisht). Vëll. 366. Brussels: Peeters Publishers. fq. 35–50. doi:10.2307/jj.10574832.4. ISBN 978-90-429-4962-1.
• Brockkötter, Philipp (2025). Die imitatio Augusti in der frühen Kaiserzeit (Imitatio Augusti në periudhën e hershme perandorake) (në gjermanisht). Göttingen: Verlag Antike. ISBN 978-3-911065-15-3.
• Broughton, Thomas Robert Shannon (1952). The magistrates of the Roman republic (në anglisht). Vëll. 2. New York: American Philological Association.
• Brosius, Maria (2006). The Persians: An Introduction (në anglisht). London & New York: Routledge. ISBN 978-0-415-32089-4.
• Bunson, Matthew (1994). Encyclopedia of the Roman Empire (në anglisht). New York: Facts on File. ISBN 978-0-8160-3182-5.
• Burgess, Richard W. (2014). Roman Imperial Chronology and Early-Fourth-Century Historiography. Historia Einzelschriften (në anglisht). Stuttgart: Steiner. ISBN 978-3-515-10732-7. Arkivuar nga origjinali më 14 qershor 2024. Marrë më 14 qershor 2024.
• Burstein, Stanley M. (2004). The Reign of Cleopatra (në anglisht). Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-32527-4.
• Burton, Graham (2012). "tributum". Oxford Classical Dictionary (në anglisht). doi:10.1093/acrefore/9780199381135.013.6557.
• Carter, John M. (1983). "Augustus down the centuries". History Today (në anglisht). 33 (3): 24–30. ISSN 0018-2753. Marrë më 5 dhjetor 2025.
• Cavalieri, Marco; Assenmaker, Pierre; Cavagna, Mattia; Engels, David (2022). "Augustus through the Ages: Introduction". përmbledhur nga Cavalieri, Marco; Assenmaker, Pierre; Cavagna, Mattia; Engels, David (red.). Augustus through the Ages: Receptions, Readings and Appropriations of the Historical Figure of the First Roman Emperor. Collection Latomus (në anglisht). Vëll. 366. Brussels: Peeters Publishers. fq. 3–32. doi:10.2307/jj.10574832.4. ISBN 978-90-429-4962-1.
• Chisholm, Kitty; Ferguson, John (1981). Rome: The Augustan Age; A Source Book (në anglisht). Oxford: Oxford University Press, in association with the Open University Press. ISBN 978-0-19-872108-6.
• Claes, Liesbeth (2022). "Augustan Images of Legitimacy: The Numismatic Memory of Augustus (AD 14-268)". përmbledhur nga Cavalieri, Marco; Assenmaker, Pierre; Cavagna, Mattia; Engels, David (red.). Augustus through the Ages: Receptions, Readings and Appropriations of the Historical Figure of the First Roman Emperor. Collection Latomus (në anglisht). Vëll. 366. Brussels: Peeters Publishers. fq. 79–106. doi:10.2307/jj.10574832.4. ISBN 978-90-429-4962-1.
• Cotton, Hannah M.; Yakobson, Alexander (2002). "Arcanum Imperii: the Powers of Augustus". përmbledhur nga Clar, Gillian; Rajak, Tessa (red.). Philosophy and Power in the Graeco-Roman World: Essays in Honour of Miriam Griffin (në anglisht). Oxford: Oxford University Press. fq. 193–210. ISBN 0-19-829990-7.
• Davies, Mark (2010). Aspects of Roman History 82 BC–AD 14 (në anglisht). London and New York: Routledge. doi:10.4324/978020385665. ISBN 978-0-203-85665-9.
• Dilke, O. A. W. (1987). "Maps in the Service of the State: Roman Cartography to the End of the Augustan Era". përmbledhur nga Harley, J. B.; Woodward, David (red.). The History of Cartography: Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (PDF) (në anglisht). Vëll. 1. Chicago: Chicago University Press. ISBN 0-226-31633-5. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 6 shkurt 2026. Marrë më 6 janar 2026.
• Drogula, Fred K. (2015). Commanders & Command in the Roman Republic and Early Empire (në anglisht). Chapel Hill: University of North Carolina Press. ISBN 978-1-4696-2126-5.
• Eck, Werner; Takács, Sarolta A. (2003). The Age of Augustus (në anglisht). Përkthyer nga Schneider, Deborah Lucas (bot. first). Oxford: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-22957-4.
• Eck, Werner; Takács, Sarolta A. (2007) [2003]. The Age of Augustus (në anglisht). Përkthyer nga Schneider, Deborah Lucas (bot. second). Oxford: Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-5149-8. Arkivuar nga origjinali më 20 shtator 2022. Marrë më 30 gusht 2020.
• Eder, Walter (2005). "Augustus and the Power of Tradition". përmbledhur nga Galinsky, Karl (red.). The Cambridge Companion to the Age of Augustus. Cambridge Companions to the Ancient World (në anglisht). Cambridge and New York: Cambridge University Press. fq. 13–32. ISBN 978-0-521-80796-8.
• Einaudi, Luca (shkurt 2014). "Coins of the Month: The Struggle between Marc Antony and Octavian". Centre for History and Economics, Magdalene College, University of Cambridge (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 janar 2026. Marrë më 20 qershor 2025.
• Fishwick, Duncan (2004). The Imperial Cult in the Latin West III, Part 3 (në anglisht). Leiden: Brill. fq. 250. ISBN 978-90-474-1276-2.
• Fratantuono, Lee (2016). The Battle of Actium 31 BC: War for the World (në anglisht). Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1-47384-714-9.
• Freisenbruch, Annelise (2017). Pierwsze damy antycznego Rzymu. Kobiety, które stały za plecami cesarzy (Zonjat e para të Romës antike) (në polonisht). Bellona. ISBN 978-83-11-14348-7.
• Galinsky, Karl (2005). "Introduction". përmbledhur nga Galinsky, Karl (red.). The Cambridge Companion to the Age of Augustus (PDF). Cambridge Companions to the Ancient World (në anglisht). Cambridge and New York: Cambridge University Press. fq. 1–10. ISBN 978-0-521-80796-8.
• Galinsky, Karl (2012). Augustus: Introduction to the Life of an Emperor (në anglisht). New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-74442-3.
• Golden, Gregory K (2013). Crisis management during the Roman Republic (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05590-2. OCLC 842919750.
• Goldsworthy, Adrian (2014). Augustus: First Emperor of Rome (në anglisht). New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-17827-2.
• Green, Peter (1990). Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age. Hellenistic Culture and Society (në anglisht). Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-05611-4.
• Gruen, Erich S. (2005). "Augustus and the Making of the Principate". përmbledhur nga Galinsky, Karl (red.). Cambridge Companion to the Age of Augustus. Cambridge Companions to the Ancient World (në anglisht). Cambridge, MA; New York: Cambridge University Press. fq. 33–52. ISBN 978-0-521-80796-8.
• Hammond, Mason (1957). "Imperial Elements in the Formula of the Roman Emperors during the First Two and a Half Centuries of the Empire". Memoirs of the American Academy in Rome (në anglisht). 25: 17–64. JSTOR 4238646.
• Hammond, Mason (1965). "The Sincerity of Augustus". Harvard Studies in Classical Philology (në anglisht). 69: 139–162. ISSN 0073-0688. JSTOR 310780.
• Hinard, François (1985). Les proscriptions de la Rome républicaine (në frëngjisht). Ecole française de Rome. ISBN 978-2-7283-0094-5.
• Holland, Richard (2005). Augustus, Godfather of Europe (në anglisht). Stroud, Gloucestershire: Sutton. ISBN 978-0-7509-2911-0.
• Hosch, William L. (2023). "August". Encyclopedia Britannica (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 mars 2023. Marrë më 6 tetor 2025.
• Hurley, Donna (2004). "Livia (Wife of Augustus)". De Imperatoribus Romanis (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 korrik 2025. Marrë më 6 shkurt 2026.
• Jones, Prudence J. (2006). Cleopatra: a sourcebook (në anglisht). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-3741-4.
• Kelsall, Malcolm (1976). "Augustus and Pope". Huntington Library Quarterly (në anglisht). 39 (2): 117–131. JSTOR 3816937.
• Kokkinos, Nikos (1992). Antonia Augusta: Portrait of a Great Roman Lady (në anglisht). Psychology Press. ISBN 978-0-4150-8029-3.
• Kolb, Ann; Speidel, Michael (2017). "Imperial Rome and China: Communication and Information Transmission". përmbledhur nga Elizalde, Maria Dolores; Wang, Jianlang (red.). China's Development from a Global Perspective (në anglisht). Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. fq. 28–56. ISBN 978-1-4438-1670-0.
• Levick, Barbara (2009). "Caesar's Political and Military Legacy to the Roman Emperors". përmbledhur nga Griffin, Miriam (red.). A Companion to Julius Caesar (në anglisht). Oxford: Blackwell. fq. 207–223. ISBN 978-1-4443-0845-7.
• Levick, Barbara (2010). Augustus: Image and Substance (në anglisht). London: Longman. ISBN 978-0-582-89421-1.
• Lewis, Anne-Marie (2023). "Nigidius Figulus and the Birth of a Future Dominus for the World: 63 B.C.". përmbledhur nga Lewis, Anne-Marie (red.). Celestial Inclinations: A Life of Augustus (në anglisht) (bot. online). New York: Oxford University Press. fq. 19–35. doi:10.1093/oso/9780197599648.003.0002. ISBN 978-0-19-759967-9.
• Lindsay, Hugh (2009). Adoption in the Roman World (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-76050-8.
• Luc, Ireneusz (2024). Roman Military Tribunes (First Century BC to Third Century AD): A Historical and Prosopographical Study: Prosopographical Catalogue, Part 1: Roman Military Tribunes (tribuni Militum in Exercitu) and in the Garrison of the Roman Capital (tribuni Militum in Praetorio) (në anglisht). Vëll. 1. Oxford: Archaeopress Publishing. ISBN 978-1-80327-853-7. Marrë më 8 maj 2025.
• Luke, Trevor (2015). "Cultivating the memory of Octavius Thurinus". Journal of Ancient History (në anglisht). 3 (2): 242–266. doi:10.1515/jah-2015-0012. ISSN 2324-8106. S2CID 164329002.
• Mackay, Christopher S. (2004). Ancient Rome: A Military and Political History (në anglisht). Cambridge and New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80918-4.
• Murray, Peter; Murray, Linda (2014). Devonshire Jones, Tom (red.). The Oxford Dictionary of Christian Art & Architecture (në anglisht). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-969510-2.
• Nothaft, C. Philipp E. (2018). Scandalous Error: Calendar Reform and Calendrical Astronomy in Medieval Europe (në anglisht). Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780198799559.001.0001. ISBN 978-0-19-879955-9.
• Ohst, Henning (2023). Die 'Epistulae ad familiares' des Kaisers Augustus. Studien zur Textgeschichte in der Antike, Edition und Kommentar (Epistulae ad familiares e perandorit August: studim mbi historinë e tekstit në antikitet, botim dhe koment) (në gjermanisht). Berlin & Boston: De Gruyter. doi:10.1515/9783111193595. ISBN 978-3-11-119151-5.
• Panzanelli, Roberta (2008). The Color of Life: Polychromy in Sculpture from Antiquity to the Present (në anglisht). Los Angeles: Getty Publications. ISBN 978-0-89236-917-1.
• Raaflaub, Kurt A.; Samons, Loren J. II (1993). "Opposition to Augustus". përmbledhur nga Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark (red.). Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and His Principate (në anglisht). Berkeley; Los Angeles: University of California Press. ISBN 978-0-520-08447-6.
• Rawson, Elizabeth (1994). "The Aftermath of the Ides". përmbledhur nga Crook, John; etj. (red.). The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC. Cambridge Ancient History (në anglisht). Vëll. 9 (bot. 2nd). Cambridge and New York: Cambridge University Press. fq. 468–490. ISBN 0-521-85073-8. OCLC 121060.
• Richardson, John Stuart (2012). Augustan Rome, 44 BC to AD 14: the Restoration of the Republic and the Establishment of the Empire. The Edinburgh History of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-1955-9.
• Richardson, L (1992). A New Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4300-6.
• Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; La Boda, Sharon La (1996). International Dictionary of Historic Places: Southern Europe (në anglisht). London and New York: Taylor & Francis. ISBN 978-1-884964-02-2.
• Roberts, John (2007). "Princeps senatus". Oxford Dictionary of the Classical World (në anglisht). Oxford Reference. fq. 858. doi:10.1093/acref/9780192801463.001.0001. ISBN 978-0-19-280146-3.
• Roller, Duane W. (2010). Cleopatra: a biography (në anglisht). Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-536553-5.
• Rowell, Henry Thompson (1962). Rome in the Augustan Age. The Centers of Civilization Series (në anglisht). Vëll. 5. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-0956-4. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
• Santangelo, Federico; Vitello, Eugenia (2025). "The Politics of Syme's Revolution". Revista de Historiografía (në anglisht) (40): 31–56. doi:10.20318/revhisto.2025.9716. ISSN 1885-2718.
• Scullard, H. H. (1982) [1959]. From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133 B.C. to A.D. 68 (në anglisht) (bot. 5th). London; New York: Routledge. ISBN 978-0-415-02527-0.
• Scott, Kenneth (1933). "The Political Propaganda of 44–30 B.C.". Memoirs of the American Academy in Rome (në anglisht). 11: 7–49. JSTOR 4238573.
• Sear, David (31 dhjetor 2004). Roman Coins and Their Values: 4th Edition (në anglisht). London: Spink Books. ISBN 978-1-912667-41-3.
• Setton, Kenneth M. (1976). The Papacy and the Levant (1204–1571), Volume I: The Thirteenth and Fourteenth Centuries (në anglisht). Philadelphia: The American Philosophical Society. ISBN 978-0-87169-114-9.
• Shaw-Smith, R. (1971). "A Letter from Augustus to Tiberius". Greece and Rome (në anglisht). 18 (2): 213–214. doi:10.1017/S0017383500018118. S2CID 161104443.
• Shelton, Jo-Ann (1998). As the Romans Did: A Sourcebook in Roman Social History (në anglisht) (bot. 2nd). Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-508974-5.

• Shotter, David (2005) [1991]. Augustus Caesar (në anglisht) (bot. i dytë). Londër dhe Nju Jork: Routledge. ISBN 0-415-31935-8.
• Smith, R. R. R. (1997). "The Public Image of Licinius I: Portrait Sculpture and Imperial Ideology in the Early Fourth Century". Journal of Roman Studies (në anglisht). 87: 170–202. doi:10.2307/301374. JSTOR 301374. S2CID 162898808.
• Southern, Pat (1998). Augustus. Roman Imperial Biographies (në anglisht) (bot. i parë). Londër dhe Nju Jork: Routledge. ISBN 978-0-415-16631-7.
• Southern, Pat (2014) [1998]. Augustus. Roman Imperial Biographies (në anglisht) (bot. i dytë). Londër dhe Nju Jork: Routledge. ISBN 978-0-415-62838-9.
• Starr, Chester G. (1952). "The Perfect Democracy of the Roman Empire". The American Historical Review (në anglisht). 58 (1): 1–16. JSTOR 1844784.
• Stern, Gaius (2006). Women, children, and Senators on the Ara Pacis Augustae: A Study of Augustus's Vision of a New World Order in 13 BC (në anglisht). Berkeley, Kaliforni: University of California Press. Arkivuar nga origjinali më 19 korrik 2025. Marrë më 24 qershor 2025.
• Strothmann, Meret (1 tetor 2006). "Augustus [2]". New Pauly (në anglisht). Brill. doi:10.1163/1574-9347_bnp_e12220040. ISSN 1574-9347. Arkivuar nga origjinali më 15 mars 2023. Marrë më 21 maj 2022.
• Swan, Peter Michael (2004). The Augustan Succession (në anglisht). Oksford dhe Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516774-0.
• Syme, Ronald (1986). The Augustan Aristocracy (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. ISBN 978-0-1981-4859-3.
• Syme, Ronald (2002) [1939]. The Roman Revolution (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280320-7.
• Syme, Ronald (1958). "Imperator Caesar: A Study in Nomenclature". Historia (në anglisht). 7 (2): 175–188. JSTOR 4434568.
• Syme, Ronald (1988). "Clues to testamentary adoption". Roman Papers (në anglisht). Vëll. 4. Amsterdam: Gieben. fq. 159–73.
• Tatum, W. Jeffrey (2024). A Noble Ruin: Mark Antony, Civil War, and the Collapse of the Roman Republic (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-769490-9.
• Vervaet, Fredrick (2020). "The triumvirate rei publicae constituendae". përmbledhur nga Pina Polo, Francisco (red.). The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations (në anglisht). Prensas de la Universidad de Zaragoza. ISBN 978-84-1340-096-9.
• Walker, Susan (2008). "Cleopatra in Pompeii?". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 76: 35–46. doi:10.1017/S0068246200000404. S2CID 62829223.
• Walker, Susan; Burnett, Andrew (1981). The Image of Augustus (në anglisht). Londër: British Museum Publications. ISBN 978-0-7141-1270-1.
• Welch, Kathryn (2002). "Sextus Pompeius and the Res Publica in 42–39". përmbledhur nga Powell, Anton; Welch, Kathryn (red.). Sextus Pompeius (në anglisht). Londër: Classical Press of Wales. fq. 31–64. ISBN 0-7156-3127-6.
• Welch, Kathryn (2014). "The lex Pedia of 43 BCE and its aftermath". Hermathena (në anglisht) (196/197): 137–162. ISSN 0018-0750. JSTOR 26740133.
• Wells, Colin Michael (1995). The Roman Empire (në anglisht). Kembrixh, Masaçusets: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-77770-5.
• Welsby, Derek (1996). The Kingdom of Kush: the Napatan and Meroitic Empires (në anglisht). Londër: British Museum Press. ISBN 978-0-7141-0986-2. OCLC 34888835.
• Westphal, Heiko (2025). "The Julio-Claudian principate: tradition and transition, edited by Christina T. Kuhn (review)". Bryn Mawr Classical Review (në anglisht). 2025.12.21. Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2026. Marrë më 18 dhjetor 2025.
• Wiseman, T. Peter (2022). "Palace-sanctuary or pavilion? Augustus' house and the limits of archaeology". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 90: 9–34. doi:10.1017/S0068246221000295. ISSN 0068-2462.
• Zerbey IV, Joseph H. (2016). "The Life and Times of the Other Caesar". Torch (në anglisht). 89 (3): 25–28. ISSN 0040-9448.

Lidhje të jashtme

• Vepra nga dhe rreth Augustit në Perseus Digital Library
• Galeri e artit antik: Augusti
• Augusti – një biografi e shkurtër në seksionin History të BBC-së
• Augusti – një artikull nga Garrett G. Fagan në Online Encyclopedia of Roman Rulers
• Augusti Cezar dhe Pax Romana – një ese leksioni nga Steven Kreis mbi trashëgiminë e Augustit në History Guide

Augusti Dinastia Julio-Klaudian I lindur: 23 shtator 63 p.e.s. Vdiq: 19 gusht 14 e.s.
Titujt udhëheqës
Titulli i ri	perandor romak 27 p.e.s. – 14 e.s.	Pasardhësi Tiberi
Zyrat politike
Parardhësi C. Vibius Pansa Caetronianus A. Hirtius	konsull romak 43 p.e.s. (sufekt) Me: Q. Pedius	Pasardhësi M. Aemilius Lepidus L. Munatius Plancus
Parardhësi Paullus Aemilius Lepidus M. Herennius Picens	konsull romak II 33 p.e.s. Me: L. Volcatius Tullus	Pasardhësi Cn. Domitius Ahenobarbus C. Sosius
Parardhësi Cn. Domitius Ahenobarbus C. Sosius	konsull romak III–XI 31–23 p.e.s. Me: Mark Antoni M. Valerius Messalla Corvinus M. Licinius Crassus Sex. Appuleius M. Agrippa T. Statilius Taurus M. Junius Silanus C. Norbanus Flaccus Cn. Calpurnius Piso	Pasardhësi M. Claudius Marcellus Aeserninus L. Arruntius
Parardhësi D. Laelius Balbus C. Antistius Vetus	konsull romak XII 5 p.e.s. Me: L. Cornelius Sulla	Pasardhësi C. Calvisius Sabinus L. Passienus Rufus
Parardhësi L. Cornelius Lentulus M. Valerius Messalla Messallinus	konsull romak XIII 2 p.e.s. Me: M. Plautius Silvanus	Pasardhësi Cossus Cornelius Lentulus L. Calpurnius Piso
Religious titles
Parardhësi M. Aemilius Lepidus	Pontifex maximus 12 p.e.s. – 14 e.s.	Pasardhësi Tiberi